«Το Κόμμα είναι πιο μεγάλο από την ίδια την Κίνα»

«Μπορούμε να πούμε πως υπάρχει πλέον συναίνεση στην Κίνα γύρω από την ανάγκη για πολιτικές μεταρρυθμίσεις», εκτιμά ο ανεξάρτητος δημοσιογράφος Σιoνγκ Πεϊγιούν. «Ομως ο λαός δεν μπορεί να επιβάλει να εκτελεστεί η βούλησή του. Το άνοιγμα της Κίνας στον κόσμο ή του κόσμου στην Κίνα είναι ωραίο, όμως το πρόβλημα είναι το άνοιγμα της Κίνας στον εαυτό της!», λέει ειρωνικά, υπαινισσόμενος το κλειστό πολιτικό σύστημα που δεν ανέχεται κανένα ανταγωνισμό. Το συμβόλαιο μετά την Τιενανμέν, δηλαδή η απελευθέρωση της οικονομίας με αντάλλαγμα την αποχή από την πολιτική, η οποία μεταφράζεται επίσης με τη διατύπωση «πλουτίστε και σωπάστε!», είναι σήμερα σαραβαλιασμένο. Η νομική, οικονομική και περιβαλλοντική ανασφάλεια, που οφείλεται στον κινεζικό τρόπο διακυβέρνησης, γίνεται άσχημα δεκτή από τον πληθυσμό. Αλλωστε κανείς δεν είναι πια έτοιμος να σωπάσει στην Κίνα: η μπλογκόσφαιρα έχει γίνει το μικρό βασίλειο της κοινής γνώμης που οι Αρχές, καθώς δεν μπορούν να τη φιμώσουν, είναι αναγκασμένες να την ανεχθούν. Το ζήτημα δεν είναι «ένα υπερβολικά ευτραφές κράτος» απέναντι σε υπερβολικά λίγη αγορά ή κοινωνία, συνεχίζει ο δημοσιογράφος Σιονγκ Πεϊγιούν, είναι «ένα υπερβολικά μεγάλο κόμμα». Αυτό εξηγεί και την αδυναμία του Γουέν Τζιαμπάο: ως αρχηγός της κυβέρνησης έχει εξαιρετικά περιορισμένη εξουσία.

Εντούτοις, το ΚΚΚ έχει εκσυγχρονιστεί σημαντικά, όπως τουλάχιστον περιγράφουν οι Ματιέ Ντισατέλ και Ζορίς Ζιλμπερμάν σ’ ένα εξαιρετικό βιβλίο τους για το θέμα, με τίτλο «Οι νέοι κινέζοι κομμουνιστές» («Les nouveaux communistes chinois», εκδ. Armand Colin). Το ΚΚΚ «ανέλαβε να προσαρμόσει τη δομή του σε ένα νέο κοινωνικό και διεθνές περιβάλλον, μεταρρυθμίζοντας ταυτόχρονα τη σχέση του με την κινεζική κοινωνία», εξηγούν οι συγγραφείς, ο πρώτος ερευνητής και ο δεύτερος δημοσιογράφος, που έχουν την έδρα τους στο Πεκίνο. Ωστόσο, αυτές οι επιθετικές στρατηγικές απορρόφησης οικοδόμησαν «ένα περιβάλλον όπου το όφελος από την πολιτική υπακοή υπερβαίνει σαφώς το κόστος της διαφωνίας».

Μολονότι στην Κίνα είναι πολλοί αυτοί που μιλούν για μεταρρυθμίσεις, η φύση τους ελάχιστα συζητείται. Στους φιλοδημοκρατικούς κύκλους επικρατεί επιφυλακτική αισιοδοξία. «Το ΚΚΚ δεν έχει στόχο τα συμφέροντα του λαού. Οι άνθρωποι το ξέρουν. Και το ΚΚΚ δεν μπορεί να αλλάξει μόνο του τον εαυτό του», εξηγεί ο οικονομολόγος Μάο Γιουσί. «Η μεταρρύθμιση σημαίνει πως κάποια στιγμή θα εγκαταλειφθεί το μονοκομματικό σύστημα. Ακόμη κι αν υπήρχε στην Κίνα κάποιος όπως ο Τσιανγκ Τσινγκ-Κούο (ο γιος του Τσιανγκ Κάι-Σεκ, ο οποίος είχε ανεχθεί από το 1986 τις απαρχές του εκδημοκρατισμού της Ταϊβάν), δεν θα είχε αρκετό βάρος για να επιβάλει μια μεταρρύθμιση. Το εμπόδιο είναι οι ομάδες συμφερόντων. Χρειάζεται μια δύναμη έξω από το Κόμμα για να το αναγκάσει να εξελιχθεί», τονίζει ο 80χρονος αυτός οικονομολόγος.