Ελληνίδα και Ευρωπαία· τι άλλο θέλετε;

Η ελληνική ανθρωποπανίδα έχει κατακτήσει την Ευρώπη. Το έθνος υπήρξε αδηφάγο και οπορτουνιστικό – κάτι σαν τις κατσαρίδες. Παλιά ήταν η μεταπρατική τάξη, αργότερα, με την όποια αστική τάξη καθημαγμένη, επρόκειτο για μια γενιά μεσοστρωματικά ομογενοποιημένων νεοελλήνων που περιφερόταν σε συνόδους κορυφής και συνέδρια δημιουργικής γραφής ανά τη Γηραιά Ηπειρο και όχι μόνο. Τουλάχιστον μέχρι την πτώση.

Δεν είναι η Αμάντα Μιχαλοπούλου που λέει τα πιο πάνω σ’ αυτή την απαστράπτουσα συλλογή διηγημάτων – εγώ τα λέω. Αλλά αναδύονται μέσα από καμιά τριανταπενταριά ιστορίες – ικανοποιητικά επαρκές δείγμα – με ήρωες και αφηγητές αποκλειστικά του τριτογενούς, αποκλειστικά της μεσαίας τάξης, αποκλειστικά ασχολούμενους με συνέδρια, σεμινάρια και καλλιτεχνικά δρώμενα: ατζέντηδες, μεταφραστές, ηθοποιούς, ποιητές, και τα συναφή, με πλήρη απουσία εργατικής τάξης. Μα θα μου πείτε υπάρχει ακόμη ιθαγενής εργατική τάξη σ’ αυτόν τον τόπο; Οχι φυσικά. Γι’ αυτό λοιπόν η συγγραφέας πετυχαίνει διάνα, ίσως άθελά της, να απεικονίσει μια ναρκισσευόμενη εσωστρεφή κοινωνία που θεωρεί μέγιστη απώλεια μια βροχερή μέρα, ή το κάψιμο του φαγητού στον φούρνο. Είναι ενδεικτικό ότι ο μοναδικός ίσως εργάτης που εμφανίζεται στο εξαιρετικά τρυφερό «Βρες τον» δεν είναι παρά ανάμνηση – το εξιδανικευμένο απωθημένο της υπέργηρης γιαγιάς.

Η κάθε ιστορία της Μιχαλοπούλου έχει ζουμί, έχει ψαχνό, έχει συναίσθημα. Αφθονη παράγεται η τρυφερότητα προς ανθρώπους, η νοσταλγία για τόπους, το αίσθημα απώλειας για αγαπητά πρόσωπα, για υλικά πράγματα και κυρίως για διαφυγούσες ευκαιρίες. Ο διάχυτος κοσμοπολιτισμός δεν ενοχλεί, αντίθετα είναι εξαιρετικά αντιπροσωπευτικός για μια χώρα της οποίας ο πρώην πρωθυπουργός μεσούσης της κρίσης ταξίδευε με μανικά καταναλωτική διάθεση και με ολόκληρο ασκέρι συμβούλων στην Κόστα Ρίκα και τη Γουαδελούπη για να κάνει τάχα μου εξωτερική πολιτική. Και που αν θέλουμε να το γειώσουμε και λίγο, μια κοινωνία που διαθέτει ακόμη και στους καιρούς που ζούμε μερικά δισεκατομμύρια σε ελβετικές τράπεζες, εκατοντάδες χιλιάδες φοιτητές σε ξένα πανεπιστήμια και τους μισούς εκπαιδευτικούς της σε πάσης μορφής άδειες και μεταπτυχιακά. Φυσικό – και αρκούντως αντιπροσωπευτικό – είναι επομένως να παράγονται ιστορίες που άλλοτε θυμίζουν τα Snap Shots του Ρόμπερτ Αλτμαν, άλλοτε Γούντι Αλεν και άλλοτε Sex and the City. Το σημαντικό είναι ότι η συγγραφέας χειρίζεται με εξαιρετικά διεισδυτική ματιά το υλικό που έχει επιλέξει επειδή το γνωρίζει καλά και όχι γιατί εκείνο την επέλεξε. Επιπλέον το μεταπλάθει και το νοηματοδοτεί επαρκώς. Μπορούμε λοιπόν να της συγχωρήσουμε το ότι δεν υφίστανται ούτε καν ως δευτερεύοντες χαρακτήρες άνθρωποι που ενδεχομένως αντιμετωπίζουν και οικονομικά προβλήματα, που εργάζονται αν όχι ως πίτσα μπόις τουλάχιστον ως ασφαλιστές ή ως δημόσιοι υπάλληλοι, που έχουν να σκεφθούν το δάνειο που τρέχει ή τον άνεργο Χρυσαυγίτη γιο που παίζει ολημερίς κομπιούτερ. Στο κάτω κάτω αρκετή Εθνική Αντίσταση καταναλώσαμε και αρκετά κοινωνικά αιτήματα βρήκαν τη διέξοδό τους στις σελίδες καλών πεζογράφων. Απλώς υπονοώ ότι καλό θα ήταν να εμφανίζονται πού και πού ο περιπτεράς ή ο ταξιτζής, η συνταξιούχος και ο ταμίας στην τράπεζα.

Η ματιά της Μιχαλοπούλου είναι διεισδυτική και καινοτόμος, διαθέτει σφρίγος και θράσος, συναίσθημα και νοσταλγική διάθεση αν και συχνά από απόσταση ασφαλείας. Ορισμένα αφηγήματα τα χαρακτήρισα διαβάζοντας το βιβλίο ως αριστουργήματα – ενδεικτικά αναφέρω «Το καλοκαιρινό χιόνι», «Το σπίτι καταρρέει», «Πολιτιστική βραδιά», «Μυστικό σκουλήκι», «Αν καταλαβαίνεις τι θέλω να πω», «Δεν θα πεθάνεις ποτέ», και το εξαίσιο «Ο μπαμπάς θα έρθει σε λίγο». Στο τέλος της ανάγνωσης ίσως δεν θα θυμάστε όλες τις ιστορίες. Δεν έχει καμιά σημασία γιατί πρόκειται για έναν ολόκληρο κόσμο και μια ολόκληρη εποχή που ίσως να μετασχηματίζεται μπροστά στα μάτια μας.