[Τρίτη άποψη] Η σωτηρία της δημοκρατίας

Σήμερα τείνει να γίνει κοινός τόπος η διαπίστωση πως το πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης έχει εξαντλήσει προ πολλού τα όριά του. Αυτό ήταν ένα σύστημα που στηρίχτηκε στην εναλλαγή των δύο μεγάλων κομμάτων, τα οποία σχεδόν κάλυπταν τον χώρο της Κεντροαριστεράς και της Κεντροδεξιάς. Οι πολιτικοί και κομματικοί σχηματισμοί που βρίσκονταν στα αριστερά ή στα δεξιά αυτών των δύο κομμάτων δεν αποτελούσαν σοβαρή απειλή για τις ισορροπίες του συστήματος. Αντιθέτως, θα έλεγα ότι το ΚΚΕ αλλά και οι διαφορετικές εκφράσεις της ανανεωτικής Αριστεράς αποτελούσαν σοβαρούς παράγοντες εξισορρόπησης ενός συστήματος που φαινόταν να στηρίζεται σε μια υπερπολιτικοποίηση και υπεριδεολογικοποίηση.

  Φθάσαμε έτσι μοιραία στο 2009, όπου η κρίση χρέους αποκάλυψε τη γύμνια του κράτους-βιομηχάνου και παρόχου επιδομάτων. Ενα κράτος-βιομήχανος αντί ενός κράτους που θα έλεγχε, θα υποστήριζε και θα ρύθμιζε, από τη μια μεριά, τους γενικούς όρους οικονομικής αναπαραγωγής και, από την άλλη, θα προωθούσε ένα πακέτο ποιοτικών υπηρεσιών στους χώρους της Παιδείας, της Υγείας και της κοινωνικής ασφάλισης και μέριμνας. Ταυτόχρονα όμως είχαμε  και μια κοινωνία πολιτών αδύναμη και παθητική, η οποία αντάλλασσε την ψήφο της με προσδοκίες για προσωπική ανέλιξη, ανεξάρτητα από την ποιότητα και την επάρκεια των ανελισσομένων.

Σήμερα η αδυναμία συνέχισης των προσωπικών πολιτικών ανέλιξης (ρουσφέτια, διορισμοί, επιδόματα) και όχι των κοινωνικών, όπως γίνεται στα ισχυρά και σύγχρονα δυτικά κράτη, ανέτρεψε την κυριαρχία των δύο κατεξοχήν υπεύθυνων κομμάτων για τη διαμόρφωση και λειτουργία αυτού του αποτυχημένου προτύπου. Ταυτοχρόνως άνοιξε και τον ασκό του Αιόλου, απ’ όπου ξεπετάχτηκε μια μόνο κατ’ όνομα ριζοσπαστική Αριστερά, αλλά και ένα κόμμα πέραν της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς, ένα ναζιστικό και ρατσιστικό κόμμα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ πλέον δεν κάνει τίποτε άλλο από το να ισχυρίζεται ότι αυτός είναι το κόμμα που εγγυάται τη συνέχιση των πολιτικών προσωπικής ανέλιξης. Η δε Χρυσή Αυγή δεν κάνει τίποτε άλλο από το να εκμεταλλεύεται τα φοβικά σύνδρομα μιας κοινωνίας πολιτών, η οποία καλείται να αντιμετωπίσει κατάματα τα προβλήματα των ανοικτών κοινωνιών. Παρ’ όλα αυτά, όμως, και τα δύο αυτά κόμματα δεν μπορούν να γίνουν χαλίφηδες στη θέση των παλαιών χαλίφηδων. Δεν μπορούν δηλαδή να εκφράσουν τέτοιες πλειοψηφίες, όπως τα μεγάλα κόμματα της Μεταπολίτευσης.

Μπορεί ο μεν ΣΥΡΙΖΑ να γίνει κάποτε πρώτο κόμμα, αλλά λόγω της αδυναμίας του να έχει συμμάχους, ακόμη και αν κυβερνήσει για μικρό χρονικό διάστημα, θα οδηγηθεί και αυτός στην απαξίωση. Πράγμα που φυσικά θα ανοίξει τον δρόμο σε ένα φρικιαστικό σενάριο. Αυτό που θα κάνει τη Χρυσή Αυγή ρυθμιστικό παράγοντα.

Στον βαθμό που τίποτα δεν δείχνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ στη σημερινή του  ολότητα μπορεί να μετατραπεί σε μια μετριοπαθή δύναμη της Κεντροαριστεράς, αν οι δυνάμεις της Κεντροαριστεράς και της σοσιαλδημοκρατίας (ΠΑΣΟΚ,  ΔΗΜΑΡ και οι κινήσεις) δεν ενώσουν τις δυνάμεις τους, κινδυνεύουμε να γίνουμε μια ευρωπαϊκή χώρα που δεν θα έχει Κεντροαριστερά. Αλλά τέτοια χώρα δεν μπορεί να είναι ευρωπαϊκή και ο νοών νοείτω.

  

Οφείλουμε επομένως να καταλάβουμε ότι σήμερα δεν εξαντλείται απλώς το πολιτικό σύστημα, αλλά κινδυνεύει η ίδια η δημοκρατία. Προς τη σωτηρία της μπορούν να γίνουν δύο βήματα:

n Πρώτον, σήμερα πλειοψηφικά συστήματα που θα δίνουν την αυτοδυναμία σε κόμματα του 30% θα είναι καταστροφικά για την ίδια τη δημοκρατία. Χρειάζεται να μεταβούμε προς ένα πιο αναλογικό σύστημα, που θα περιλαμβάνει τη μείωση ή και την κατάργηση του μπόνους των 50 εδρών και ενδεχομένως αύξηση του ορίου για την είσοδο ενός κόμματος στη Βουλή στο 4% ή και στο 5%. Ψήφιση δηλαδή από τα τρία κόμματα της κυβέρνησης ενός εκλογικού νόμου – ευκταίο θα ήταν να συμπορευτεί και ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος τασσόταν πάγια κατά του μπόνους – ο οποίος θα αντανακλά τους σημερινούς πολιτικούς συσχετισμούς που απαιτούν κυβερνήσεις συνεργασίας.

n Το δεύτερον αφορά τα δύο κόμματα της Κεντροαριστεράς. Με πρωτοβουλία των δύο ηγετών τους πρέπει να προχωρήσουν άμεσα στη σύσταση μιας επιτροπής σύνταξης κοινού προγράμματος για τη μετάβαση από το κρατικίστικο και επιδοματικό μοντέλο στο μοντέλο του κράτους εγγυητή και παρόχου κοινωνικών υπηρεσιών. Ο δρόμος για την ύπαρξη της ελληνικής φιλοευρωπαϊκής και σοσιαλδημοκρατικής Αριστεράς, και της ίδιας της δημοκρατίας γενικότερα, περνάει μέσα από αυτές τις αλλαγές.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, επιστημονικός διευθυντής του ΙΣΤΑΜΕ