«Τελικά νίκησε ο φόβος»

Οι γυναίκες του Ρούσντι παίζουν κεντρικό ρόλο στην αυτοβιογραφία του και μέσα από αυτές αναλύει τον χαρακτήρα του με αναπάντεχη ειλικρίνεια. Η πρώτη, η Κλαρίσα Λουόρντ, μητέρα του πρωτότοκου γιου του, Ζαφάρ, πέθανε από καρκίνο μέσα στα δύσκολα αυτά χρόνια. Η δεύτερη, η αμερικανίδα συγγραφέας Μαριάν Ουίγκινς, ήταν στα χωρίσματα μαζί του όταν τον επικήρυξε ο Χομεϊνί, οπότε η συμβίωσή τους συνεχίστηκε αλλά η συμπαράστασή της ήταν για εκείνον τραυματική. Η τρίτη, η όμορφη και ερωτευμένη Ελίζαμπεθ Γουέστ, μητέρα του 13χρονου σήμερα Μιλάν, η οποία εμφανίζεται στο μυθιστόρημά του «Παραφορά», του συμπαραστάθηκε για μία δεκαετία όμως έπεσε θύμα της ανάγκης του να αλλάξει προσλαμβάνουσες παραστάσεις και να ξεφύγει από το μάτι του Ισλάμ μετακομίζοντας στις ΗΠΑ. Η τέταρτη, η δίμετρη καλλονή Πάντμα Λάκσμι που τον βοήθησε να συμφιλιωθεί ξανά με την Ινδία, τον παράτησε για έναν γέρο κροίσο. Ο Ρούσντι περιγράφει ένα δείπνο όπου πήγαν μαζί το 2002, την ημέρα της απονομής των Οσκαρ.

«Την παρατήρησε όπως πόζαρε κι έκανε πιρουέτες για το ανθρώπινο τείχος των ωρυόμενων φωτογράφων, όπως ακτινοβολούσε τη δυνατή φλόγα των νιάτων της και της ομορφιάς της, και ξαφνικά σκέφτηκε: “Κάνει σεξ αυτή τη στιγμή, σεξ με εκατοντάδες άντρες ταυτόχρονα, και δεν υπάρχει περίπτωση ένας κανονικός άντρας να ανταγωνιστεί κάτι τέτοιο”. Και τελικά την έχασε (σ.σ.: το 2007). Ναι. Ομως ήταν καλύτερο να παύει κανείς να έχει ψευδαισθήσεις. Ηταν καλύτερο να ζει με τη γνώση ότι ο κόσμος ήταν πραγματικός και ότι καμία γυναίκα δεν μπορούσε να του δώσει τη μορφή που εκείνος ήθελε. Αυτό ήταν κάτι που εξαρτιόταν από τον ίδιο».

Ηταν λοιπόν νίκη ή ήττα η κατάληξη της υπόθεσης «Σατανικοί στίχοι»; Απαντώντας στα «ΝΕΑ» ο Ρούσντι εξήγησε: «Νομίζω πως αν κοιτάξουμε στενά την υπόθεση θα δούμε ότι υπήρξε μια απόπειρα να φιμωθεί ένα βιβλίο, αλλά το βιβλίο δεν απαγορεύτηκε και κυκλοφορεί σε καμιά πενηνταριά γλώσσες. Υπήρξε επίσης μια απόπειρα να εξαφανιστεί ο συγγραφέας του βιβλίου αλλά και αυτή απέτυχε: ο συγγραφέας εξακολουθεί να γράφει. Αρα, όσον αφορά την επίθεση που δεχθήκαμε, νομίζω πως δεν τα πήγαμε άσχημα αφού υπερασπιστήκαμε εκείνα που οφείλαμε να υπερασπιστούμε. Εάν όμως εξετάσουμε τις γενικότερες συνέπειες της υπόθεσης, τότε θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι ο εκφοβισμός λειτούργησε αποτελεσματικά. Η εκδοτική βιομηχανία τρόμαξε με όσα συνέβησαν, και είναι ακόμη τρομαγμένη. Εάν λοιπόν κάποιος πρότεινε ένα τέτοιο βιβλίο σήμερα, οι εκδότες θα δίσταζαν να το τυπώσουν και οι βιβλιοπώλες δεν θα το ήθελαν στην αποθήκη τους. Σε αυτό το ευρύτερο πεδίο, λοιπόν, η ήττα είναι σαφής».

Η εκτίμησή του επιβεβαιώνεται και από άλλες περιπτώσεις υποταγής στον ισλαμικό εκφοβισμό, όπως αυτή που ξεκίνησε το 2005, μετά τη δημοσίευση των 12 σκίτσων για τον Μωάμεθ στον Τύπο της Δανίας… Γι’ αυτό ο Ρούσντι, λες και διέβλεπε τα πρόσφατα αιματηρά γεγονότα στη Λιβύη, μας εξήγησε ότι «η εισβολή της βίας μετατοπίζει το πρόβλημα στο πώς αντιδράς στη βία». Αρα; «Νομίζω πως η απάντηση σ’ αυτό, είναι: δεν υποκύπτεις. Το να συμβιβαστείς με τους σκοταδιστές είναι σαν να παρέχεις εγγυήσεις για να υπάρξουν κι άλλες πράξεις ή απειλές βίας. Ο κατευνασμός δεν λειτουργεί. Μπορείς να διαφωνείς με το περιεχόμενο των σκίτσων, αλλά από τη στιγμή που εξαπολύονται απειλές βίας προκειμένου να σιγήσει μια φωνή, πιστεύω πως κάθε εφημερίδα στον κόσμο θα έπρεπε να τα δημοσιεύσει. Ετσι, για να γίνει σαφές ότι δεν υποκύπτουμε σε τέτοιες πρακτικές. Αυτό είναι κάτι που το μαθαίνεις από το σχολείο. Αν σκύψεις το κεφάλι στον νταή συμμαθητή που σε εκφοβίζει, θα συνεχίσει να το κάνει».

ΤΟ ΔΙΔΑΓΜΑ. Ποιο είναι, λοιπόν, το δίδαγμα που άντλησε από τα «σκοτεινά χρόνια»; «Κατάλαβα», απάντησε στα «ΝΕΑ», «πως ένα από τα πράγματα που συνέβησαν στους “Σατανικούς στίχους” ήταν ότι κάποιος κόσμος προσπαθούσε να περιγράψει το βιβλίο μου με όλο και πιο στενόμυαλους, απλουστευτικούς τρόπους, και ότι αυτό προκάλεσε την καταιγίδα. Και είδα πως η μεγάλη αξία της λογοτεχνίας είναι ότι εμπλουτίζει τη ματιά μας υπενθυμίζοντάς μας την πολυπλοκότητά μας: το ότι δεν είμαστε μονοδιάστατοι, ούτε καν τρισδιάστατοι, αλλά πολυδιάστατοι».