Ασπρες γαρδένιες και άσπρη πρέζα

«Η μαμά και ο μπαμπάς ήταν ακόμα παιδιά όταν παντρεύτηκαν. Αυτός ήταν δεκαοκτώ χρονών, εκείνη δεκάξι κι εγώ τριών». Η εναρκτήρια φράση της αυτοβιογραφίας της Μπίλι Χόλιντεϊ θεωρείται κλασική, πενήντα έξι χρόνια μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου. Μόνο που δεν λέει την αλήθεια. Οπως και άλλα περιστατικά από τη συναρπαστική και πολυτάραχη (ο προσδιορισμός μοιάζει φτωχός) ζωή της Lady Day, η κορυφαία τραγουδίστρια της τζαζ και των μπλουζ συχνά περιγράφει – με τη συνδρομή του δημοσιογράφου και συγγραφέα Γουίλιαμ Ντάφτι – τα γεγονότα διαφορετικά από ό,τι οι πολλοί βιογράφοι της. Οι γονείς της δεν παντρεύτηκαν ποτέ. Οταν γεννήθηκε με το όνομα Ελεονόρα Φέιγκαν στη Φιλαδέλφεια τον Απρίλιο του 1917, η μητέρα της (Τζούλια Φέιγκαν) ήταν 19 ετών, ο πατέρας της (Κλάρενς Χάλιντεϊ ή Χόλιντεϊ) ήταν μόλις 17, και δεν έζησαν ποτέ κάτω από την ίδια στέγη. Παρ’ όλες όμως τις ανακρίβειες και τις υπερβολές που ενδεχομένως περιλαμβάνει η αφήγηση του βιβλίου, «Η κυρία τραγουδάει τα μπλουζ» – που εκδόθηκε πρώτη φορά τρία χρόνια πριν από το θάνατό της στα 44 σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης – αιχμαλωτίζει με τον πιο αυθεντικό τρόπο τη φωνή, την αντίληψη και το βλέμμα μιας από τις πιο μυθικές φιγούρες του 20ού αιώνα. Οπως αναφέρει η Φάρα Τζάσμιν Γκρίφιν, συγγραφέας του βιβλίου «Αναζητώντας τη Μπίλι Χόλιντεϊ: αν δεν μπορείς να είσαι ελεύθερη, γίνε μυστήριο», «…οι τίτλοι των κεφαλαίων της αυτοβιογραφίας, στίχοι από διάσημα τραγούδια της Μπίλι, προσφέρουν τον κώδικα για να κατανοήσουμε τα απομνημονεύματά της. Τα απομνημονεύματά της είναι ένα τραγούδι, ένας μακρύς και αργόσυρτος αυτοσχεδιασμός. Από τη σκοπιά της μυθοπλασίας, είναι τόσο αληθινά και αιχμηρά όσο και κάθε σκοπός που έχει τραγουδήσει. Αν η μουσική της είναι αυτοβιογραφικά γνήσια, η αυτοβιογραφία της είναι μουσικά γνήσια».

Η Μπίλι Χόλιντεϊ περιγράφει τη γεμάτη ρωγμές και τραύματα ζωή της – πόρνη στην εφηβεία και μια ενήλικη ζωή θολωμένη από τον εθισμό στο αλκοόλ και την ηρωίνη και πλαισιωμένη από μια αλυσίδα βίαιων ανδρών – χωρίς ίχνος αυτολύπησης και πικρίας, χωρίς ψυχοπονιάρικες ευκολίες και ανέξοδους συναισθηματισμούς, πού και πού μόνο κάποιες ριπές οργής εναντίον δικαίων και αδίκων. Ο ζωντανός, αγοραίος λόγος μοιάζει να βγαίνει αυθόρμητα και θυμόσοφα από τα βάθη της πιάτσας, όπως την έζησε μια γυναίκα «του σαλονιού και του λιμανιού» που συναναστράφηκε στη ζωή της όλους τους μεγάλους της τζαζ, προσωπικότητες όπως ο Ορσον Γουέλς αλλά και ένα μόνιμο θίασο μικροαπατεώνων, εμπόρων ναρκωτικών και προαγωγών.

Η φωνή της με την ιδιοφυή, βελούδινη, αυτοσχεδιαστική εκφορά ήταν και παραμένει συνυφασμένη με την πιο βαθιά προσμονή και τις πιο έντονες εμπειρίες: «Μου ‘χουν πει πως κανείς δεν λέει τη λέξη “πείνα” σε τραγούδι όπως εγώ. Ούτε τη λέξη “αγάπη”. Ισως και να ‘ναι γιατί θυμάμαι τι σημαίνουν τούτες οι λέξεις. Ισως γιατί είμαι τόσο περήφανη ώστε να θέλω να θυμάμαι τη Βαλτιμόρη και το Ουέλφεαρ Αϊλαντ, το Ιδρυμα Καθολικών και το δικαστήριο Τζέφερσον Μάρκετ, τον σερίφη μπροστά από το σπίτι μας στο Χάρλεμ και τις πόλεις από τη μια άκρη της χώρας στην άλλη όπου γέμισα χτυπήματα και ουλές, στη Φιλαδέλφεια και στο Ολντερσον, στο Χόλιγουντ και στο Σαν Φρανσίσκο – κάθε γωνιά, πανάθεμά την…». Ενώ σε κάποιο άλλο σημείο του βιβλίου αναφέρει: «Μπορεί να είσαι στο σατέν μέχρι τα βυζιά, με γαρδένιες στα μαλλιά και να μην υπάρχει ζαχαροκάλαμο για μίλια, εσύ όμως να είσαι σαν να δουλεύεις σε φυτεία».

Στην κορυφή της «ατζέντας» της πάντως, δεν βρίσκεται τόσο η μαύρη εμπειρία σε ένα κλίμα έντονων ακόμα φυλετικών διακρίσεων όσο η βαθιά υποκρισία στον κόσμο του θεάματος («όπως λένε, δεν υπάρχει μπίζνες, πανάθεμά την, σαν τη σοουμπίζνες. Πρέπει να χαμογελάς για να μην ξεράσεις») που δεν λογάριαζε χρώμα. Η εμπειρία της μοιάζει πιο κοντά σε αυτή του λευκού τζαζίστα της εποχής, συχνά εθισμένου στο νυχτερινό γκλάμουρ και την ηρωίνη. Η Μπίλι Χόλιντεϊ άρχισε τη χρήση σκληρών ναρκωτικών στις αρχές της δεκαετίας του ’40 παρακινούμενη από τον πρώτο σύζυγό της, τον Τζίμι Μονρό έναν bon vivant «του δρόμου», ο αδελφός του οποίου ήταν ιδιοκτήτης του νάιτ κλαμπ Uptown House στο Χάρλεμ: «Τον υπόλοιπο πόλεμο τον πέρασα στην 52η οδό και σε κάποιες άλλες οδούς. Είχα άσπρες τουαλέτες και άσπρες γόβες. Και κάθε βράδυ μου έφερναν άσπρες γαρδένιες και άσπρη πρέζα».