[Τρίτη άποψη] Τα μέτρα που (πάλι) διχάζουν

Τα νέα μέτρα που αποφάσισε η κυβέρνηση δίνουν συνέχεια στο δράμα μετάβασης που ζούμε. Από την έναρξη της κρίσης εξελίσσεται μια εν πολλοίς χαοτική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του κράτους και της οικονομίας και στις σχέσεις ανάμεσα σε κράτος και κοινωνία. Ζούμε δηλαδή το αργό τέλος του μεταδικτατορικού (ή μεταπολεμικού;) κρατιστικού μας μοντέλου. Αυτή η διαδικασία θρυμματίζει προσδοκίες και σχέδια ζωής που στηρίχτηκαν σε σαθρές βάσεις.

Η κυβέρνηση αποφάσισε τελικά να εφαρμόσει τις δεσμεύσεις με την τρόικα (Μνημόνιο ΙΙ). Κατά τη γνώμη μου, η γενική κατεύθυνση που καθορίζεται στο Μνημόνιο είναι ορθή όπως και πολλά από τα αντίστοιχα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης. Το ίδιο ισχύει και για τις περισσότερες προτεινόμενες (και πάντοτε αναβαλλόμενες ή νοθευόμενες στην πράξη) μεταρρυθμίσεις.

Βέβαια, μόνα τους τα τελευταία μέτρα οδηγούν την οικονομία σε βαθύτερη ύφεση, γιατί απλώς αφαιρούν από το εισοδηματικό κύκλωμα 11,88 δισ. ευρώ τα επόμενα χρόνια. Αλλά αποτελούν προϋπόθεση για την εκταμίευση της επόμενης «δόσης» που μπορεί να σταθεροποιήσει την οικονομία, γιατί θα επιτρέψει την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, την πληρωμή των προμηθευτών του Δημοσίου και την κάλυψη μέρους του τρέχοντος ελλείμματος. Μαζί με άλλες πρωτοβουλίες για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων από την ΕΤΕ, η εισροή πόρων (περίπου 32 δισ. ευρώ) μπορεί να αντισταθμίσει εν πολλοίς την υφεσιακή επίπτωση στην οικονομία, δηλαδή να σταματήσει τον κατήφορο. Ας προσθέσουμε ότι αν τελικά αποφευχθεί ο κίνδυνος εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη, θα μειωθεί σημαντικά η αβεβαιότητα για το μέλλον της οικονομίας που επιδρά αρνητικά σε επενδυτικές αποφάσεις.

Οσοι υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση πρέπει να εγκαταλείψει την πολιτική λιτότητας, να προχωρήσει σε στάση πληρωμών ή να καταγγείλει το Μνημόνιο, υποτιμούν τις άμεσες και δραματικές συνέπειες που θα είχαν τέτοιες επιλογές για το επίπεδο ζωής των πολιτών: το ΑΕΠ θα υποχωρούσε σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με την τωρινή πολιτική, η ανεργία θα διογκωνόταν και θα διαλύονταν οι τελευταίοι μηχανισμοί του κράτους πρόνοιας που ακόμα λειτουργούν.

Εντούτοις, δεν αρκεί να προβάλλουμε το φόβητρο της επικίνδυνης εναλλακτικής λύσης. Είναι κοινός τόπος ότι, λογικά, πρέπει επιτέλους η λιτότητα να συμπληρωθεί με αναπτυξιακά μέτρα. Αμεσης απόδοσης θα ήταν η απεμπλοκή μεγάλων έργων, η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου, η επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης μεγάλων επενδύσεων, που πάντως επιχειρείται ήδη. Μακροπρόθεσμα θα επηρέαζαν θετικά την ανάπτυξη τομές σε Δικαιοσύνη, Δημόσια Διοίκηση, φορολογικό σύστημα, χωροταξία, εμπέδωση της τάξης. Ποιος θα επενδύσει αν δεν γνωρίζει τι τον περιμένει αύριο στη φορολογία, σε περίπτωση δικαστικών διενέξεων, στις επαφές με τη Διοίκηση;

Επίσης, η δέσμη των 11,88 δισ. ευρώ δεν ήταν αναπόφευκτη. Εγινε αναπόφευκτη γιατί απλώς δεν κάναμε ό,τι έπρεπε έως τώρα. Η μονομέρειά τους θα μπορούσε να αμβλυνθεί σήμερα, αν τα τελευταία δύο – τρία χρόνια είχε γίνει συστηματική προσπάθεια για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής, την είσπραξη καταλογισμένων φόρων, τον έλεγχο εισοδημάτων που διαρρέουν στο εξωτερικό ή περιουσιακών στοιχείων. Αυτά παραμελήθηκαν σκόπιμα και έτσι το βάρος έπεσε σε μισθωτούς και συνταξιούχους.

Για τον ίδιο λόγο τα μέτρα δεν είναι δίκαια (παρά την προσπάθεια να μην περικοπούν οι συντάξεις των χαμηλοσυνταξιούχων). Δεν είναι λαϊκισμός να υποδείξουμε ότι δεν καταργούνται ουσιαστικά τα προνόμια του πλέγματος της εξουσίας κυρίως με τη μορφή διογκωμένων και πολυτελών μηχανισμών του κράτους, ότι οι φοροφυγάδες και μάλιστα οι πιο προκλητικοί ζουν και βασιλεύουν ή ότι διεφθαρμένοι κρατικοί «λειτουργοί» δεν απολύονται.

Πιθανόν τα μέτρα θα έχουν δυσάρεστες παρενέργειες στον δημόσιο τομέα. Επειδή είναι οριζόντια απειλούν να χειροτερεύσουν την ποιότητα των κρατικών υπηρεσιών και να οδηγήσουν σε αύξηση της διαφθοράς, κάτι βέβαια που θα επιβαρύνει όσους δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αναζητήσουν, ας πούμε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης στο εξωτερικό ή και να διασφαλίζουν μεγαλύτερη ασφάλεια σε καλές γειτονιές. Η διαφορά ανάμεσα σε «έχοντες και κατέχοντες» και στους υπόλοιπους δεν περιορίζεται στο επίπεδο ατομικής κατανάλωσης, αλλά και στη δυνατότητα προσφυγής σε καλύτερα δημόσια αγαθά… εδώ και αλλού!

Ο Πάνος Καζάκος είναι ομότιμος καθηγητής

του Πανεπιστημίου Αθηνών