«Μόνη μου στο χωριό, έβλεπα τις φλόγες να πλησιάζουν»

Μόνη και βλέποντας τη φωτιά μετά την αναζωπύρωση να πλησιάζει το σπίτι της στο ερειπωμένο χωριό Ανάβατος στη Βορειοδυτική Χίο, η κυρία Σμαράγδα Παπαστυλιανού έζησε δραματικές ώρες. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 κατοικεί ολομόναχη στο χωριό της, το οποίο έχει ανακηρυχθεί προστατευόμενο μνημείο και είναι γνωστό ως ο «Μυστράς του Αιγαίου», χτισμένο σε ένα βράχο. «Η φωτιά πλησίαζε τη δεύτερη ημέρα και η μοναδική ελπίδα μου ήταν τα πυροσβεστικά αεροπλάνα. Εχουμε τρία πηγάδια στο χωριό, όμως η Αρχαιολογική Υπηρεσία δεν εγκρίνει μελέτη για να κατασκευάσουμε δίκτυο ύδρευσης», είπε στα «ΝΕΑ».

Το μεσαιωνικό χωριό Ανάβατος είναι χτισμένο σε έναν βράχο 450 μέτρων επάνω από τη θάλασσα, με απόκρημνες πλευρές στα δυτικά και στα νότια και μία πρόσβαση από τον Βορρά. Τα 400 σπίτια του είναι χτισμένα με πέτρα το ένα δίπλα στο άλλο, με χαμηλές πόρτες και μικρά παράθυρα. Οι κάτοικοι επωφελήθηκαν από την οχύρωση του βράχου και ως φυσική του συνέχεια έχτισαν ένα τείχος.

«Στη σφαγή της Χίου το 1822 στον Ανάβατο ζούσαν 3.000 άνθρωποι. Οσοι πρόλαβαν να φύγουν γλίτωσαν, όμως είχαν έρθει έως εδώ για να σωθούν κάτοικοι από πολλά χωριά. Πολλοί πήδηξαν από τον γκρεμό. Οσοι διασώθηκαν κράτησαν ζωντανό το χωριό, έως τον καταστροφικό σεισμό του 1881. Ο παππούς μου εγκατέλειψε το χωριό και πέρασε απέναντι στη Σμύρνη. Το 1922 με την Καταστροφή πήγε στον Πειραιά. Από μικρή επέστρεφα κάθε καλοκαίρι στο χωριό και το αγάπησα», περιγράφει η «φύλακας του Αναβάτου».

Η Σμαράγδα Παπαστυλιανού εργάστηκε ως διακοσμήτρια, έζησε κάποια χρόνια στην Κρήτη και «όταν χάλασε κι εκείνη από τον πολύ κόσμο», όπως λέει, εγκαταστάθηκε το 1991 στον Ανάβατο. Από τότε είναι η μοναδική κάτοικος που ζει όλον τον χρόνο στο καστροχωριό, καθώς λιγοστοί χωριανοί ανηφορίζουν μόνο τα Σαββατοκύριακα. Ο δήμος διέκοψε το δρομολόγιο του λεωφορείου και μία φορά τον μήνα κατεβαίνει για ψώνια στη Χίο. «Δεν με φοβίζει η μοναξιά. Αισθάνομαι απίθανα εδώ πάνω. Οταν συμφιλιωθείς με τον εαυτό σου, μετά όλα γίνονται πιο εύκολα».