Η Γερμανία και η κρίση

Οπως η Γαλλία, έτσι και η Γερμανία είναι έτοιμη να κάνει τις απαραίτητες θυσίες για τη διάσωση της ευρωζώνης. Δεν θα έπρεπε όμως να ζητείται από το Βερολίνο να διαθέσει υπερβολικά ποσά. Για να πειστεί η Γερμανία να βάλει το χέρι πιο βαθιά στην τσέπη, κάποιοι βεβαιώνουν πως έχει ηθική υποχρέωση, υποστηρίζοντας πως κυρίως ωφελείται απ’ το ευρώ. Ξεχνάμε όμως πως η Γερμανία υπέστη τη δική της κρίση. Στην πραγματικότητα, το ενιαίο νόμισμα εξάλειψε τον συναλλαγματικό κίνδυνο για τους εταίρους της Γερμανίας στην ευρωζώνη, εκτρέποντας τις γερμανικές αποταμιεύσεις προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες και τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό. Το βιοτικό επίπεδο, οι μισθοί και οι τιμές αυξήθηκαν πέραν του σημείου ισορροπίας.

Τα χρόνια που προηγήθηκαν της κρίσης, τα δύο τρίτα των γερμανικών αποταμιεύσεων έφυγαν εκτός. Για πολλά χρόνια, λοιπόν, η Γερμανία κατέγραφε ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά καθαρών επενδύσεων του ΟΟΣΑ και την πιο αδύναμη ανάπτυξη στην Ευρώπη. Προκλήθηκε, επίσης, άνοδος της ανεργίας. Το 2005, η ανεργία κορυφώθηκε και υποχρέωσε τον καγκελάριο Γκέρχαρντ Σρέντερ να εφαρμόσει επώδυνες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Το αποτέλεσμα; Ο Σρέντερ δεν κατάφερε να επανεκλεγεί το 2005.

Ζηλεύουμε συχνά τη Γερμανία για το σημερινό της ευνοϊκό εμπορικό ισοζύγιο. Ξεχνάμε όμως το αίτιο, την έξοδο των κεφαλαίων. Οταν τα κεφάλαια εγκαταλείπουν μια χώρα Α για μια χώρα Β, η χώρα Α γνωρίζει κατάρρευση ενώ η χώρα Β άνθηση. Στη χώρα Β, οι εισαγωγές αυξάνονται με την αύξηση των εισοδημάτων, ενώ η αύξηση των εισοδημάτων τορπιλίζει την ανταγωνιστικότητα της εξαγωγικής βιομηχανίας. Από την άλλη πλευρά, στη χώρα Α οι εισαγωγές μειώνονται, η ανεργία αυξάνεται, οι μισθοί μένουν παγωμένοι και οι εξαγωγές απογειώνονται. Η Γερμανία ακολούθησε το μοντέλο της χώρας Α και οι χώρες της Νότιας Ευρώπης απόλαυσαν μια κατάσταση παρόμοια με εκείνη της χώρας Β, χάρη στην εισροή πίστωσης.

Κάποιοι, επίσης, προτάσσουν ηθικά επιχειρήματα, υπενθυμίζοντας πως η Γερμανία ωφελήθηκε σημαντικά από το σχέδιο Μάρσαλ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, άρα πρέπει να συνδράμει με τον ίδιο τρόπο την Ευρώπη. Καλό θα ήταν να κοιτάξουν πιο προσεκτικά τα δεδομένα.

Η Γερμανία είναι και σήμερα ευγνώμων για το σχέδιο Μάρσαλ. Μέσα σε μερικά χρόνια έλαβε από αυτό το σχέδιο βοήθεια που άλλοι εκτιμούν στο 2% και άλλοι στο 5% του ΑΕΠ μίας και μόνο χρονιάς. Σε αυτό πρέπει να προστεθεί η διαγραφή του γερμανικού εξωτερικού χρέους, όπως προβλεπόταν στη Συμφωνία του Λονδίνου του 1953. Χωρίς να συμπεριλαμβάνουμε τη διάλυση της γερμανικής βιομηχανίας, ακόμα και από τις δυτικές χώρες, το συνολικό ποσό του χρέους που διαγράφηκε, συμπεριλαμβανομένου του σχεδίου Μάρσαλ, ανερχόταν στο 22% του γερμανικού ΑΕΠ.

Η Ελλάδα έχει λάβει συνολικά εξωτερική βοήθεια ύψους 460 δισ. ευρώ, ισοδύναμο του 214% του ΑΕΠ της, άρα δεκαπλάσια εκείνης που έλαβε η Γερμανία χάρη στο σχέδιο Μάρσαλ. Το ένα τέταρτο της βοήθειας αυτής, κάπου 115 δισ. ευρώ, ποσό που ισοδυναμεί με τουλάχιστον 10 σχέδια Μάρσαλ, το εισέφερε το Βερολίνο.

Τα προβλήματα της ευρωζώνης δεν μπορούν να βρουν λύση σε μια επιπλέον παροχή πίστωσης. Το κακό δεν χτυπιέται με το κακό. Ο πληθωρισμός στις χώρες του Νότου τροφοδοτήθηκε από την εισροή πιστώσεων και η ανταγωνιστικότητα υπέστη πλήγμα. Οι τιμές σήμερα, π.χ., είναι κατά 60% υψηλότερες στην Ελλάδα από ό,τι στην Τουρκία. Με τέτοια απόκλιση, δεν χρησιμεύει σε τίποτα η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων ή η λήψη μέτρων αποκατάστασης της ανταγωνιστικότητας των χωρών του Νότου. Το σκαλί είναι πολύ ψηλό για να φτάσουν στο ίδιο επίπεδο με τους εμπορικούς τους εταίρους στην ευρωζώνη.

Δεν υπάρχουν παρά δύο δυνατές οδοί ώστε να αποκατασταθεί η ανταγωνιστικότητά τους χωρίς να προκληθούν πληθωριστικές εξάρσεις στις χώρες του κέντρου της ευρωζώνης: είτε να βγουν οι πληγείσες χώρες από την ΟΝΕ και να υποτιμήσουν τα νέα τους νομίσματα είτε να παραμείνουν εντός ευρωζώνης και να δεχθούν μια μακρά και δύσκολη προσπάθεια μείωσης των τιμών. Και οι δύο λύσεις είναι επώδυνες αλλά η δεύτερη – που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «εσωτερική υποτίμηση» – είναι η πιο επικίνδυνη.

Γιατί; Διότι είναι φορέας ισχυρής πολιτικής αστάθειας και θα μπορούσε να οδηγήσει τις χώρες αυτές στο χείλος του εμφυλίου πολέμου, επειδή προϋποθέτει σημαντική μείωση των μισθών. Κατά συνέπεια, μόνο η έξοδος από το ευρώ μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη απάντηση. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός σταθερότητας ή τα ευρωομόλογα δεν θα καταφέρουν παρά να καθυστερήσουν τις αποφάσεις που θα έπρεπε να ληφθούν σήμερα κιόλας.

Η προσωρινή έξοδος των χωρών που βρίσκονται σε κατάσταση κρίσης είναι λοιπόν επιθυμητή, ώστε να μπορέσουν να αποκαταστήσουν μια κάποια ανταγωνιστικότητα. Θα ήταν γι’ αυτές ένα είδος θεραπείας αποκατάστασης για τις εξαρτώμενες από την πίστωση σήμερα οικονομίες τους.

Ο Χανς-Βέρνερ Σιν είναι καθηγητής Οικονομίας και Δημόσιων Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και πρόεδρος του διεθνούς Ινστιτούτου Δημόσιων Οικονομικών