Ξυπνούν οι εφιάλτες της «Εστέλα»

Το πολεμικό της ψευδώνυμο ήταν Εστέλα. Μέλος μιας παράνομης μαρξιστικής οργάνωσης, συνελήφθη το 1970 από το δικτατορικό καθεστώς. Πέρασε τρία χρόνια στη φυλακή όπου οι ανακριτές τη βασάνισαν κατ’ επανάληψη με ηλεκτροσόκ στα πόδια και τα αυτιά και την υπέβαλαν στο «βασανιστήριο του παπαγάλου»: οι βασανιστές κρεμάνε το γυμνό θύμα ανάποδα από μια βέργα δεμένο χειροπόδαρα. Η πρώην αντάρτισσα είναι σήμερα η Πρόεδρος της Βραζιλίας Ντίλμα Ρούσεφ. Καθώς μια επιτροπή αλήθειας έχει αρχίσει να εξετάζει τις μεθόδους καταστολής που χρησιμοποίησε το δικτατορικό καθεστώς στα είκοσι χρόνια της εξουσίας του, οι Βραζιλιάνοι βομβαρδίζονται με φρικτές λεπτομέρειες για το οδυνηρό παρελθόν της χώρας τους και της Προέδρου της.

Οι διαιρέσεις μιας εποχής που διήρκεσε από το 1964 έως το 1985, συνεχίζουν να υπάρχουν. Απόστρατοι αξιωματικοί, μεταξύ των οποίων ο 76χρονος Μαουρίτσιο Λόπες Λίμα, πρώην αντισυνταγματάρχης που κατηγορείται ότι βασάνισε την Ντίλμα Ρούσεφ, αμφισβητεί τα στοιχεία που συνδέουν τον στρατό με τις κακοποιήσεις των συλληφθέντων. Την ίδια ώρα, οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα διαδηλώνουν κατά του Λόπες Λίμα και άλλων, που κατηγορούνται για βασανιστήρια, έξω από τα σπίτια τους σε διάφορες πόλεις της Βραζιλίας. «Ενας βασανιστής της δικτατορίας ζει εδώ», έγραψαν πρόσφατα με κόκκινη μπογιά στην είσοδο της πολυκατοικίας όπου διαμένει ο Λόπες Λίμα στο επίνειο της πόλης Γκουαρούγια. Παρά το γεγονός ότι η αμνηστία του 1979 προστατεύει ακόμη τους στρατιωτικούς από τις διώξεις για βασανιστήρια, η επιτροπή, που συστάθηκε τον Μάιο και η θητεία της θα διαρκέσει δύο χρόνια, κυνηγάει φαντάσματα. Η δικτατορία ευθύνεται για τον θάνατο 400 ανθρώπων, ενώ σε χιλιάδες υπολογίζονται τα θύματα βασανισμών. Τα βασανιστήρια που υπέστη η Ντίλμα Ρούσεφ, η οποία τότε ήταν 22 ετών και τώρα είναι 64, είναι μία από τις πλέον σημαντικές υποθέσεις που εξετάζει η επιτροπή.

Η Πρόεδρος δεν είναι η μοναδική ηγέτιδα της περιοχής που έχει βασανιστεί και φυλακιστεί στο παρελθόν, γεγονός που υπενθυμίζει το ταραχώδες παρελθόν και άλλων χωρών της Λατινικής Αμερικής. Η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέτ είχε βασανιστεί το 1973 από τη χούντα του Πινοτσέτ. Ο πρόεδρος της Ουρουγουάης Χοσέ Μουχίκα, πρώην ηγέτης του αντάρτικου κινήματος των Τουπαμάρος, υπέστη βασανιστήρια τα περίπου 15 χρόνια που έμεινε στη φυλακή. Από τότε που η Ντίλμα Ρούσεφ ανέλαβε την εξουσία, αρνήθηκε να παίξει τον ρόλο του θύματος, ενώ συγχρόνως υποστήριζε διακριτικά την έρευνα γύρω από το δικτατορικό παρελθόν της Βραζιλίας. Σπανίως αναφέρεται δημοσίως στα βασανιστήρια στα οποία υποβλήθηκε αλλά και στην επιτροπή αλήθειας. Αρνήθηκε μέσω της εκπροσώπου της να μιλήσει στην επιτροπή για την περίοδο που πέρασε στη φυλακή.

Η εμπειρία της εκείνη ήταν άγνωστη στην κοινή γνώμη επί δεκαετίες. Κάποιες λεπτομέρειες έγιναν γνωστές το 2005 όταν η Ντίλμα Ρούσεφ ήταν υπουργός στην κυβέρνηση του Λούλα ντα Σίλβα. Τότε μίλησε για πρώτη φορά στον συγγραφέα ενός βιβλίου για τις γυναίκες που είχαν κάνει αντίσταση στη δικτατορία. Με εκείνη την αφορμή είχε περιγράψει την πορεία της από την palmatoria, μια μέθοδο βασανισμού κατά την οποία το θύμα δέχεται χτυπήματα στις αρθρώσεις των δαχτύλων και τις παλάμες, έως το βασανιστήριο του παπαγάλου και από εκεί το ηλεκτροσόκ που είχε υποστεί σε διάφορα μέρη του σώματός της, μεταξύ των οποίων στο στήθος, τα γεννητικά όργανα και το κεφάλι. Η γενική εντύπωση ήταν ότι η Πρόεδρος της Βραζιλίας είχε βασανιστεί μόνο κατά την κράτησή της στις φυλακές του Σάο Πάολο και του Ρίο ντε Ζανέιρο. Ωστόσο, σε έκθεση που είδε το φως της δημοσιότητας τον περασμένο Ιούλιο αναφέρεται ότι είχε υποβληθεί σε βασανιστήρια και άλλες φορές.

Η Ντίλμα Ρούσεφ είχε καταθέσει για πρώτη φορά σχετικά το 2001 όταν ήταν ακόμη μια άγνωστη αξιωματούχος στην πολιτεία του Μίνας Γκεράις. Στη διάρκεια της κατάθεσης είχε ξεσπάσει σε κλάματα. «Θυμάμαι να τρέμω ολόκληρη από τον φόβο μου, είναι από αυτά τα πράγματα που σε σημαδεύουν για ολόκληρη τη ζωή σου», είχε πει. Ο Λόπες Λίμα έχει υποδειχθεί ως ένας από τους βασανιστές της Προέδρου. Ο ίδιος αρνείται ότι έχει οποιαδήποτε σχέση με την υπόθεση, ενώ αποκαλεί υποτιμητικά την Πρόεδρο «καλή αντάρτισσα». Η Ντίλμα Ρούσεφ προτίμησε να μη συγκρουστεί δημοσίως με τον Λόπες Λίμα και άλλους αξιωματικούς που κρατούν παρόμοια στάση. Και τα 10.000 δολάρια που έλαβε ως αποζημίωση για τα βασανιστήρια στα οποία υποβλήθηκε, θα τα δωρίσει σε μια οργάνωση μνήμης.