[Πρόσωπα] Η δύναμη της φαντασίας

Στο τελευταίο του βιβλίο που κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο με τον τίτλο «Φαντάσου: Πώς δουλεύει η δημιουργικότητα» («Imagine: How creativity works») ο 31χρονος αμερικανός επιστημονικός συντάκτης Τζόνα Λέρερ υποσχόταν να αποκαλύψει τα μυστικά της «δημιουργικής διαδικασίας», αναλύοντας τις μεθόδους εργασίας μεγάλων καλλιτεχνών, μουσικών και εφευρετών διά μέσου των πιο πρόσφατων ανακαλύψεων των νευροεπιστημών. Αντ’ αυτού όμως, ο μέχρι πρότινος ανερχόμενος αστέρας της αμερικανικής δημοσιογραφίας, επέλεξε να προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό μια ακόμη περίπτωση εφευρετικότητας και δημιουργικού πνεύματος, τη δικιά του περίπτωση. Πριν από λίγες ημέρες ο εκδότης του βιβλίου αναγκάστηκε να ζητήσει την απόσυρσή του από τα βιβλιοπωλεία, καθώς ο Λέρερ παραδέχτηκε πως είχε παραποιήσει ή φανταστεί και συνθέσει ο ίδιος τις δηλώσεις που απέδιδε στον Μπομπ Ντίλαν.

Το «Φαντάσου: Πώς δουλεύει η δημιουργικότητα» ανοίγει μ’ έναν απολογισμό του τρόπου με τον οποίο ο εξαιρετικός αμερικανός συνθέτης και τραγουδοποιός κατάφερε να ξεπεράσει μια περίοδο δημιουργικής απραξίας μετακομίζοντας σε μια καλύβα στο Γούντστοκ. Εκεί ο Ντίλαν – αφηγείται ο Λέρερ – έχοντας απαλλαγεί από τις εξοντωτικές απαιτήσεις της ζωής ενός περιοδεύοντος μουσικού και ύστερα από ένα χαλαρωτικό ζεστό μπάνιο, κατακλύστηκε από ένα πολύ ισχυρό συναίσθημα. Στη συνέχεια ο συγγραφέας δίνει τον λόγο στον ίδιο τον Ντίλαν: «Είναι δύσκολο να το περιγράψω. Είναι απλά η αίσθηση του ότι έχεις κάτι να πεις». Σύμφωνα με τον Λέρερ «αυτό που αισθάνθηκε ο Ντίλαν ήταν η φαγούρα μιας επικείμενης ενόρασης, το γαργαλητό των στίχων που έπρεπε να καταγραφούν». Παρ’ όλο που ύστερα από την κυκλοφορία του πονήματος του ευφάνταστου – όπως αποδείχτηκε – δημοσιογράφου, τουλάχιστον ένας βιβλιοκριτικός εξέφρασε την αμηχανία του αναφορικά με τον τρόπο που ο Λέρερ κατάφερε να μπει στο μυαλό του Ντίλαν και ένας δημοσιογράφος που περιγράφει τον εαυτό του ως ψυχωτικό θαυμαστή του 71χρονου μουσικού, αμφισβήτησε τις φράσεις που ο Λέρερ του απέδιδε, το βιβλίο από τον Μάρτιο που κυκλοφόρησε μέχρι και την απόσυρσή του, πούλησε περισσότερα από 200 χιλιάδες αντίτυπα. Κέρδισε μια θέση στη λίστα με τα μπεστ σέλερ των «Νιου Γιορκ Τάιμς», ενώ ο Λέρερ από τη μεριά του κέρδισε μια θέση ως μόνιμος συντάκτης στο έγκριτο περιοδικό «Νιου Γιόρκερ».

Ομως ο δημοσιογράφος – φανατικός οπαδός του Ντίλαν ερεύνησε περαιτέρω τις υποτιθέμενες πηγές του Λέρερ και διαπίστωσε πως τα στοιχεία που επικαλούνταν – κυρίως αδημοσίευτες συνεντεύξεις και ραδιοφωνικές εκπομπές του μουσικού – είτε δεν εμπεριείχαν όσα ο Λέρερ αναπαρήγαγε είτε δεν υπήρχαν καθόλου. Και σαν να μην έφτανε αυτό, τον Ιούνιο ένας συνεργάτης του στο «Νιου Γιόρκερ» διαπίστωσε πως κάποιες δημοσιεύσεις του στο περιοδικό, εμπεριείχαν αποσπάσματα ή στοιχεία από παλαιότερα άρθρα του που είχαν δημοσιευτεί σε άλλα έντυπα. Ο πολλά υποσχόμενος δημοσιογράφος κρίθηκε ένοχος για το αδίκημα της αυτό-λογοκλοπής. Ο Τζόνα Λέρερ μην μπορώντας να κάνει αλλιώς υπέβαλε την παραίτησή του. Η μοναδική προοπτική καριέρας που του απομένει είναι εκείνη της δημιουργικής γραφής.