Θαυμαστός εικονικός κόσμος

Το 2002 οι πειραματισμοί του Τζιάκομο Κόστα με την ψηφιακή φωτογραφία έφτασαν σ’ ένα αποφασιστικό στάδιο. «Συνειδητοποίησα ότι δεν ήταν ανάγκη πλέον να φωτογραφίζω τον κόσμο. Μπορούσα να τον εφευρίσκω. Αντί να μεταφράζω τις φωτογραφίες μου σε φαντασίες, μπορούσα να δημιουργώ ολόκληρες εικόνες από το μηδέν». Αυτά δήλωσε ο 41χρονος φωτογράφος από τη Φλωρεντία κατά την πρόσφατη συνέντευξή του στους «Νιου Γιορκ Τάιμς». Το βέβαιο είναι ότι όποιος δει για πρώτη φορά τα «αποκαλυπτικά οράματα» που δημιουργεί – ερειπωμένες μεγαλουπόλεις, γιγαντιαία φράγματα σε χιονισμένες οροσειρές, τοπία που μοιάζουν να καταπίνονται από πλημμύρες και άναρχη βλάστηση – είναι αδύνατον να τα βγάλει από το μυαλό του.

«Δεν έχω σπουδάσει τέχνη, απλώς μεγάλωσα τριγύρω της», δηλώνει κοιτάζοντας από το μπαλκόνι του το Ντουόμο. «Η οικογένειά μου ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη μουσική και τα εικαστικά και η βιβλιοθήκη του παππού μου ήταν γεμάτη βιβλία ιστορίας της τέχνης, τα οποία χάζευα με τις ώρες όταν ήμουν παιδάκι». Το ενδιαφέρον για τη φωτογραφία υπήρχε από τότε πάντως και έγινε πιο σοβαρό όταν το 1989 τελείωσε το λύκειο και πήγε να ζήσει στις ιταλικές Αλπεις για να ικανοποιήσει το πάθος του για την ορειβασία. «Εκείνο το διάστημα βιοποριζόμουν κάνοντας το γκαρσόνι ή δουλεύοντας σε όσα κτίρια χτίζονταν σε υψόμετρο. Εκεί ξεκίνησαν να με γοητεύουν τα παγωμένα τοπία γύρω από τα βουνά ως φωτογραφικό θέμα». Επιστρέφοντας στη Φλωρεντία για τη στρατιωτική του θητεία, ξεκίνησε να ασχολείται πιο επαγγελματικά με τη φωτογραφία, αφιερώνοντας παράλληλα χρόνο σε άλλες ενασχολήσεις υψηλού ρίσκου και μπόλικης αδρεναλίνης, όπως οδηγός ή μηχανικός σε αγώνες μοτοσικλέτας, μέλος σωστικού συνεργείου στις Αλπεις και οδηγός ασθενοφόρου.

Παρά κάποιες πρώιμες απόπειρες στην πειραματική φωτογραφία, ήταν το 1996 όταν άρχισε για πρώτη φορά να πειραματίζεται με τις δυνατότητες της τεχνολογίας στον υπολογιστή του, ανακαλύπτοντας στην πορεία, όπως λέει ο ίδιος, την αληθινή αίσθηση δημιουργικής ελευθερίας ως φωτογράφος. «Εκείνο τον καιρό το software διαχείρισης φωτογραφιών βρισκόταν ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο» δηλώνει, κατάφερε όμως να το «αναβαθμίσει» καταλήγοντας στο πρόγραμμα που ονομάστηκε «Agglomeration n.1», με το οποίο συνέθεσε ένα κολάζ φωτογραφιών πολυώροφων κτιρίων στο Μιλάνο με παραμορφωμένη την προοπτική τους έτσι ώστε να μοιάζουν ότι συνθλίβουν τον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης. «Αυτές οι εικόνες εξέφραζαν τον αποπροσανατολισμό που ένιωσα κατεβαίνοντας στο Μιλάνο από τα βουνά. Ηταν μια απόπειρα να εκφράσω τα αισθήματά μου για την “πόλη” και την αίσθηση που είχα ότι η αρχιτεκτονική της με έκανε να αισθάνομαι νάνος. Με άλλα λόγια, ήταν μια μεταφορά για την ιδέα της πόλης, όχι για την πραγματικότητα. Και, κατά κάποιον τρόπο, ό,τι έχω κάνει από τότε πηγάζει από εκείνη την εικόνα. Η τεχνολογία έχει αλλάξει, αλλά η θεμελιώδης αντίληψη – η χρήση αυτής της ψηφιακής γλώσσας για την έκφραση ιδεών και συναισθημάτων – παραμένει η ίδια». Οταν ξεκίνησε να παρουσιάζει τις φωτογραφίες του σε εκθέσεις, η υποδοχή του κοινού υπήρξε ιδιαίτερα θετική, ο κόσμος της τέχνης όμως ήταν διστακτικός: «Το ευρύ κοινό και κάποιοι αρχιτέκτονες ενδιαφέρθηκαν πολύ πριν από τους κριτικούς τέχνης», λέει ο Κόστα. Αυτό άλλαξε όμως κι έτσι ο καλλιτέχνης κλήθηκε τελικά να παρουσιάσει τη δουλειά του στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας το 2006 και στην Μπιενάλε Τέχνης στην ίδια πόλη το 2009. Πλέον, το έργο του είναι κατοχυρωμένο στους κύκλους της διεθνούς σκηνής τέχνης, ενώ πολλές φωτογραφίες του βρίσκονται στις πιο διάσημες ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Ολα τα στοιχεία που απαρτίζουν τις εικόνες του – οι οποίες φανερώνουν εντυπωσιακό βάθος αφού δημιουργούνται με τεχνολογία 3-D πριν τυπώσει την τελική εκδοχή – είναι προϊόντα ψηφιακής επεξεργασίας τοπίων, με αποτέλεσμα πριν από μερικά χρόνια, στην Εκθεση Φωτογραφίας του Παρισιού, να βρεθεί στην περίεργη θέση να «ακυρωθεί» φωτογραφικά η συμμετοχή του με την αιτιολογία ότι αφού δεν απεικονιζόταν τίποτα από τον «πραγματικό κόσμο», δεν ήταν φωτογραφίες.

Φωτογραφία ή εικαστική αναπαράσταση, η ουσία είναι ότι στα ονειρικά (εφιαλτικά;) τοπία του Κόστα από τη σειρά «Σκηνή» του 2004 μέχρι την πιο πρόσφατη, που έχει απλώς τον τίτλο «Τοπία» και απεικονίζει τεράστιες τοπογραφίες που μοιάζουν να έρχονται από άλλο πλανήτη, έναν πλανήτη που έχει διαβρωθεί τρομακτικά από τη μόλυνση και τη σκουριά, «το μήνυμα είναι προφανές. Αν συνεχίσουμε να ζούμε όπως ζούμε, αυτή θα είναι η εικόνα του κόσμου στο μέλλον». Στις φωτογραφίες της σειράς «Νερό» του 2008 τα μητροπολιτικά τοπία βυθίζονται και στη θέση τους μένουν να επιπλέουν τεράστιες μεταλλικές κατασκευές που μοιάζουν με ρημαγμένα υποβρύχια, συνδεδεμένα μεταξύ τους με αλυσίδες. Αυτές οι παράδοξα γοητευτικές εικόνες ενός ονειρικού Αρμαγεδδώνα φτάνουν στην αποθέωσή τους με τη σειρά «Μυστικός Κήπος», επίσης του 2008, στην οποία η φύση παίρνει την εκδίκησή της εξαφανίζοντας εντελώς κάθε ανθρώπινο στοιχείο από προσώπου γης. «Το μέλλον του πλανήτη βρίσκεται στα χέρια μας», λέει ο Τζιάκομο Κόστα. «Ολα από μας εξαρτώνται τελικά. Πρόκειται για μια νέα σελίδα στην ιστορία της ανθρωπότητας και ως καλλιτέχνης δεν ήταν δυνατόν να την αγνοήσω».