λήμματα

Ακυβερνησία. Ευτυχώς τερματίζεται υπό την έννοια ότι ο τόπος απέκτησε κυβέρνηση πολιτικού χαρακτήρα. Θα ήταν βέβαια καλύτερα αν αποκτούσε και μια Ανεξάρτητη Στατιστική Αρχή που θα έδινε στη δημοσιότητα, ως όφειλε, τα αποτελέσματα της απογραφής του 2011 βάσει των οποίων θα έπρεπε να διεξαχθούν οι εκλογές της περασμένης Κυριακής. Τώρα αναμένονται ενστάσεις, προσφυγές κτλ. Προβλέπονται αλλαγές και ανακατατάξεις στη σύνθεση του Κοινοβουλίου. Συμπέρασμα: δεν μπορούμε να τα ‘χουμε όλα δικά μας – και κυβέρνηση και αποτελεσματικώς λειτουργούσα Ανεξάρτητη Στατιστική Αρχή. Κοντολογίς, το σπέρμα της ακυβερνησίας είναι πάντα εδώ. Εχει να κάνει με την πλήρη διάλυση του κράτους και την αποσύνθεση της Δημόσιας Διοίκησης. Κι αυτό δεν διασκεδάζεται με τη μία ή την άλλη κυβερνητική πρόσοψη που κατασκευάζουμε. Η εκτελεστική εξουσία χρειάζεται τον κρατικό βραχίονα, αλλιώς θυμίζει βασιλιά χωρίς βασίλειο και γίνεται και η ίδια μέρος του προβλήματος της ακυβερνησίας, που ταλανίζει το νεοελληνικό κράτος από συστάσεώς του. Να ξαναθυμίσουμε τον Παπαδιαμάντη, που έλεγε το 1893 ότι «η χώρα αύτη ηλευθερώθη επίτηδες διά ν’ αποδειχθή ότι δεν ήτο ικανή προς αυτοδιοίκησιν»;

Θέαμα. Συνηθίσαμε τόσο πολύ την εκδοχή του με πρωταγωνίστρια τη Μαντάμ Αυτοδυναμία ώστε η Μαντάμ Συνεργασία θα πρέπει να κάνει πολλές φιλότιμες προσπάθειες για να μας πείσει. Τι τα θέλετε! Η Αυτοδυναμία είχε άλλον αέρα κι άλλο τουπέ. Εμπαινε στη σκηνή και αισθανόσουν αμέσως ότι είχες να κάνεις με μια βασίλισσα, με μια κανονική πριμαντόνα. Την παρουσία της τη χαρακτήριζε κάτι το σαρωτικό. Μέθη, ναι, αυτός είναι ο χαρακτηρισμός που αρμόζει στο αίσθημα που σου προκαλούσε. Η μέθη της αυτοδυναμίας δεν άφηνε αλώβητο κανέναν και, πάνω απ’ όλους, τους ίδιους τους αυτοδύναμους, τους φίλους και τους συγγενείς τους. Οι υπόλοιποι, θέλοντας και μη, χόρευαν κι εκείνοι ή έκαναν σαν να χορεύουν παρασυρμένοι απ’ αυτόν τον σίφουνα. Κανείς δεν μπορούσε να αντισταθεί στον αυτοσχεδιαστικό οίστρο του ιερού τέρατος. Με τη Μαντάμ Συνεργασία, όμως, τα πράγματα αλλάζουν. Ο αυτοσχεδιασμός πηγαίνει περίπατο. Εξι συγγραφείς κάθονται κάτω και ετοιμάζουν την παρτιτούρα βάσει της οποίας θα βγει στη σκηνή και θα αντιμετωπίσει το κοινό. Σχεδιάζουν τα βήματα, τις κινήσεις, τις χειρονομίες της. Στην υπόθεση υπεισέρχονται και κάποιοι άλλοι, σαφώς αντιεμπορικοί παράγοντες, όπως ο εξοβελισμός των λεγόμενων πρωτοκλασάτων του ενός, η αμφιθυμική διάθεση του άλλου. Το όλον θα μπορούσε να παραπέμπει στο γνωστό «τραβάτε με κι ας κλαίω». Παρ’ όλα αυτά, υπομονή! Κάθε αρχή και δύσκολη.

Κυριαρχία. Ουσιαστικό που παραπέμπει σε σεβάσμια δέσποινα του ιστορικού γίγνεσθαι. Προ τριακονταετίας κυκλοφορούσε ανάμεσά μας ως Λαϊκή. Σήμερα, λόγω των εξελίξεων, συνδέεται μετ’ επιτάσεως με το επίθετο Εθνική. Και στις δύο περιπτώσεις εννοείται ότι μιλούμε για μια υπόσταση που απειλείται ή απουσιάζει. Γενικώς, πρόκειται για ουσιαστικό που δεν σταδιοδρομεί άνευ επιθετικού προσδιορισμού. H επιλογή του τελευταίου προσδιορίζεται από την ιστορική συγκυρία και την εν γένει πολιτική σκοπιμότητα της στιγμής.

Χρόνος. Μπορεί κανείς σημερινός κοινός Ελληνας να εκφέρει με καθαρότητα την ημερομηνία, π.χ., 14 Νοεμβρίου 2012; Ή 23 Ιανουαρίου 2013; Μια από τις συνέπειες – όχι η μικρότερη – της κοσμογονικής ανατροπής που επέφερε στη ζωή μας το Μνημόνιο δεν είναι και αυτή; Η αφαίρεση της διάστασης του μέλλοντος από το ατομικό και συλλογικό μας σύμπαν; Δεν είναι η ταπείνωση της ύπαρξης στις διαστάσεις ενός αενάως ανακυκλούμενου παρόντος, που κάνει το αύριο «σαν αύριο να μη μοιάζει»; Αυτή δεν είναι μια νέα διαχωριστική γραμμή στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας, που αποτυπώθηκε και στο πρόσφατο εκλογικό αποτέλεσμα και δίνει το δικαίωμα σε κάποιους να μιλούν για «χώρα κομμένη στα δύο»; Μήπως δεν είναι, δηλαδή, το ευρώ ή η δραχμή, αλλά το νόμισμα του χρόνου που έχει προσλάβει τον χαρακτήρα ενός αποτρόπαιου φενακισμού στα μάτια όλων μας;

Χώρα. Δεν αρκεί να υπάρχει. Πρέπει και να το πιστεύουν όσοι την κατοικούν. Το αίσθημα της αυθόρμητης πίστης στην κοινότητα που σε περιβάλλει είναι χορηγός ζωής. Προσδιορίζει μιαν ύπαρξη συνυφασμένη με έναν κόσμο. Η απουσία του, αντίστοιχα, χαρακτηρίζει μια συνθήκη εξορίας. Συνδέεται με τις ρίζες του φαινομένου της διασποράς. Καμιά «συνευθύνη» και καμιά «εθνική σωτηρία» δεν μπορεί να ξορκίσει την απουσία αυτή.