Παιανία – ή, περί αυτοδικίας

Λίγο εκτός επικαιρότητας πλέον, θα ήθελα ωστόσο να ασχοληθώ με κάτι που προκάλεσε μείζον κοινωνικό ενδιαφέρον αλλά και σχεδόν ομόθυμη τοποθέτηση της κοινής γνώμης: το τραγικό συμβάν του θανατηφόρου πυροβολισμού στην Παιανία ενός (εικαζόμενου) διαρρήκτη-ληστή. Και επειδή η πρόθεσή μου είναι να αποκλίνω από τη δεσπόζουσα κοινωνική γνώμη, προεξαγγελτικά θα υπογραμμίσω όλα όσα κατανοώ.
Κατανοώ, εν πρώτοις, το εύλογο ψυχολογικό αποτύπωμα στην κοινωνία μιας τραγικής πραγματικότητας. Δηλαδή, τι σημαίνει μια περιοχή ολόκληρη (ίσως, μάλιστα, θα έπρεπε να μιλήσω για μια χώρα ολόκληρη) να βρίσκεται καθημερινά στο έλεος ληστών και διαρρηκτών που έχουν καταργήσει κάθε θαλπωρή και ασφάλεια της οικογενειακής εστίας. Κατανοώ, επίσης, πόσο ευνοεί την ψυχική αποδοχή της αυτοδικίας το πασιφανές γεγονός της ουσιαστικής κατάλυσης του κράτους και ειδικά η αδράνεια των δυνάμεων της δημόσιας καταστολής. (Μου ακούγεται, δε, εξωφρενικό – τη στιγμή που έχουμε την αναλογικά πολυπληθέστερη στην ήπειρό μας Αστυνομία – ως ελαφρυντικό γι’ αυτή την αδράνεια να προβάλλονται, ιδίως από εκπροσώπους δεξιών κομμάτων, οι χαμηλές αμοιβές των ένστολων. Και οι γιατροί του δημόσιου συστήματος υγείας υποαμείβονται: θα δεχθούμε την εγκατάλειψη των νοσηλευομένων;). Κατανοώ, ακόμη, την κοινωνική βούληση για άμεση τιμωρία των παράνομων τρομοκρατών της καθημερινότητάς μας, καθώς και την επιθυμία για ύπαρξη ηχηρών αποτρεπτικών παραδειγμάτων.
Ακόμη περισσότερο, βέβαια, κατανοώ τα υποκειμενικά στοιχεία. Ασφαλώς και δεν είναι ψυχολογικά ασήμαντο να έχεις δει μέσα στο σπίτι σου ένοπλους διαρρήκτες και μάλιστα αυτοί να έχουν απειλήσει αγαπημένα σου πρόσωπα.
Τούτων όμως δοθέντων, και με δεδομένη την τάση ηρωοποίησης του νεαρού, θα ήθελα να επισημάνω ορισμένα στοιχεία.
Πρώτον. Οχι απλώς δεν υπήρχε άμυνα (διότι δεν υφίστατο παρούσα απειλή) αλλά η χρονική απόσταση από την εισβολή του διαρρήκτη μέχρι τον πυροβολισμό θα όφειλε να έχει αποφορτίσει την οργή του. Δεν ήταν, άρα, τόσο η ψυχική φόρτιση όσο η τιμωρητική διάθεση που ώθησε το χέρι του.
Δεύτερον. Υπήρχε, τη στιγμή του πυροβολισμού, ανισότητα μέσων μεταξύ των δύο. Δεν ήταν ακριβώς σαν να πυροβολείς σπουργίτι αλλά πάντως, στη δεδομένη απόσταση, το μαχαίρι που μάλλον έφερε ο καταδιωκόμενος ούτε δυνάμει δεν συνιστούσε κίνδυνο για τον 24χρονο.
Τρίτον. Αυτός, ακόμη και αν ο δράστης κινήθηκε από διάθεση προστασίας της κοινωνίας από μελλοντικές ενέργειες του ληστή, δεν επέλεξε την ηπιότερη προσφερόμενη λύση: δεν τον πυροβόλησε στα πόδια. Επιπλέον, αν σωστά κατάλαβα, πυροβόλησε τον καταδιωκόμενο πισώπλατα.
Τέταρτον, διέπραξε πράξη μεγάλης κοινωνικής επικινδυνότητας, διότι ο νεαρός – κατά δήλωσή του – δεν είχε δει το πρόσωπο του πυροβοληθέντος. Υπέθεσε ότι ήταν ο διαρρήκτης από τον σωματότυπό του. Πολύ, λοιπόν, θα ήθελα να ξέρω τη στάση των χειροκροτητών του, εάν θύμα ήταν το τυχαία διερχόμενο παιδί τους (που θα τύχαινε να έχει τον ίδιο σωματότυπο με τον ληστή).
Τέλος, πέμπτον. Ο 24χρονος, ισχυριζόμενος πως σκόνταψε και έτσι εκπυρσοκρότησε το όπλο, κατά πάσα πιθανότητα ψεύδεται (ενδεχομένως καθ’ υπόδειξη κάποιου). Ευθεία οριζόντια βολή από άνθρωπο που δεν σκοπεύει αλλά τρέχει και σκοντάφτει ανήκει στο στατιστικώς εξαιρετικό απίθανο. Αλλωστε, πώς θα είχαν λογική οι τύψεις του που ανέφερε σε ανακριτή και εισαγγελέα εάν επρόκειτο περί καθαρού ατυχήματος;
Συμπέρασμα. Τα ελαφρυντικά τού δράστη είναι τεράστια. Υπό μια έννοια είναι και αυτός θύμα. Επιπλέον, με την πράξη του εξέφρασε το θυμικό μιας κοινωνίας, της οποίας οι αντοχές έχουν προ πολλού εξαντληθεί. Προσωπικά, δεν ξέρω πώς θα λειτουργούσα σε ανάλογες συνθήκες. Η αντιμετώπισή του, όμως, ως ήρωα δείχνει απαξίωση της ανθρώπινης ζωής. Ακόμη περισσότερο στέλνει γενικευμένο μήνυμα νομιμοποίησης της αυτοδικίας. Με ό,τι αυτό σημαίνει. (Και οπωσδήποτε δεν σημαίνει μικρότερους κινδύνους για τον μέσο ανυπεράσπιστο άνθρωπο)…

ΚΑΙ ΕΝΑ (ΠΙΟ) ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Τράπεζες χωρίς χρήματα, βενζινάδικα χωρίς βενζίνη, νοσοκομεία και φαρμακεία χωρίς φάρμακα, σουπερμάρκετ χωρίς τρόφιμα, παιδιά χωρίς γάλα, δρόμοι χωρίς ασφάλεια (σε βαθμό πολλαπλάσιο απ’ ό,τι σήμερα, γιατί στη βία θα προσφεύγει και ο μέσος καθημερινός –πεινασμένος – άνθρωπος), αυτές είναι οι πιθανές συνέπειες μιας ψήφου οργής και τιμωρίας. Και ίσως είναι συνέπειες μόνιμες, γιατί μάλλον θα στερήσει τη χώρα απ’ ό,τι μέχρι σήμερα δημιουργούσε ένα –έστω επώδυνο ενίοτε – ανάχωμα: τον δυτικό προσανατολισμό της. Θα επιλέξουμε μια τέτοια ψήφο;   

Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι καθηγητής Πολιτικών Θεσμών και Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.