λήμματα

Εθνικισμός. «Είναι η αναγκαστική αγάπη που με δένει με τα καθάρματα του τόπου μου, με τους βεβηλωτές της γλώσσας μου, με τα αρπακτικά της διπλανής πόρτας» (Καρλ Κράους).

Ηθοποιοί. Είναι ή κοντεύουν να γίνουν σχεδόν οι μισοί Ελληνες. Οι άλλοι μισοί είναι μάλλον πανεπιστημιακοί. Ενα σχήμα συνεργασίας ηθοποιών – πανεπιστημιακών θα ήταν ιδιαίτερα επωφελές για όλους. Ας μην προσπεράσουμε την ιδέα, τώρα που καιγόμαστε για συναινέσεις, συγκυβερνήσεις και συνευθύνες. Πέραν όλων των άλλων, ένα τέτοιο σχήμα θα δημιουργούσε ένα ενδιαφέρον προηγούμενο ώσμωσης μεταξύ των δύο βασικών πόλων της κοινωνίας μας, για τους οποίους μιλούσαμε το περασμένο Σάββατο (διορισμένοι – αδιόριστοι). Οι ηθοποιοί είναι εξ ορισμού αδιόριστοι, οι πανεπιστημιακοί μόνο διορισμένοι (αφού εκλεγούν) δημόσιοι λειτουργοί. Οι πρώτοι θα μπορούσαν να μπολιάσουν τους δεύτερους με το πνεύμα της πεταλούδας, να τους εμφυσήσουν κάτι από τον δημιουργικό τυχοδιωκτισμό που χαρακτηρίζει τη συνθήκη της ζωής τους. Οι άλλοι, με τη σειρά τους, θα μπορούσαν να μεταγγίσουν στους απογόνους του Θέσπη, τους κατά τεκμήριον ελαφρόμυαλους, κάτι από τη σοβαρότητα και το αίσθημα ευθύνης που συνδέεται με την άσκηση του ερευνητικού και διδακτικού έργου. Πεδίο συνάντησης των δύο πρέπει να είναι, φυσικά, η πολιτική και πιο συγκεκριμένα το Κοινοβούλιο. Για να τελειώνουμε άπαξ διά παντός με τα σχήματα του παρελθόντος (γιατροί – δικηγόροι, γιοι – κόρες – ανιψιοί – εγγόνια) που σφράγισαν τον δημόσιο βίο της χώρας με τα γνωστά σε όλους επακόλουθα.

μπακλαβάς. 1) Γλυκό του ταψιού. 2) Είδος τηλεοπτικού πλάνου χαρακτηριστικό, κυρίως, του δελτίου ειδήσεων. Δομική μονάδα του είναι το περίφημο «παράθυρο» (βλ. λήμμα).

Παράθυρο. Διά του παραθύρου ο κάθε παρουσιαστής και παρουσιαζόμενος απευθύνεται στην αντίστοιχη κάμερα και, μέσω αυτής, στον τηλεθεατή, την ανθρωπότητα και το υπερπέραν – ποτέ στους υποτιθέμενους συνομιλητές του. Εκθέτει τις απόψεις του, ακόμη και τις ιδέες του, προφορικά εννοείται και όχι γραπτώς, όπως έκανε όταν ήταν μαθητής και πήγαινε κι αυτός στο ελληνικό σχολείο. Ως γνωστόν, το σχολείο μας δεν αντέχει να μην έχουν ιδέες οι μαθητές του και – προπαντός – να μην τις εκθέτουν. Γι’ αυτό και παιδιόθεν οι Ελληνες μαθαίνουν κυρίως να εκθέτουν ιδέες που είτε τις έχουν, είτε πρέπει να τις έχουν, είτε κάνουν σαν να τις έχουν. Μαθαίνουν να λειτουργούν πρώτα σαν εκπρόσωποι ιδεών, υπαρκτών ή ανύπαρκτων, για να εξελιχθούν κατόπιν σε εκπροσώπους κομμάτων, συνδικαλιστικών φορέων κτλ. Αυτήν την παιδεία κεφαλαιοποιούν τα παράθυρα. Γι’ αυτό και Ελλην μη εκπρόσωπος δεν έχει θέση σ’ αυτά. Επειδή ο μη εκπρόσωπος δεν μπορεί να είναι τελάλης απαντήσεων που εκφέρονται ασχέτως των ερωτήσεων ή πριν καν τεθούν οι ερωτήσεις. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι η μετοχή της ερώτησης, όπως και ο ενεργητικός συμμερισμός των ερωτήσεων, που είναι η ουσία κάθε διαλόγου, κινείται πολύ χαμηλά στο τηλεοπτικό χρηματιστήριο αξιών, αφού το κυρίαρχο πρότυπο εδώ είναι αυτό του διαφημιστικού σποτ και του αντίστοιχου «μηνύματος». Σ’ αυτό παραπέμπει εξάλλου το στερεότυπο «μας πιέζει ο χρόνος», που απευθύνεται από τους επαγγελματίες οικοδεσπότες στους εξίσου επαγγελματίες πια καλεσμένους των παραθύρων. Τελικά, τα παράθυρα δεν έχουν ανάγκη από ανθρώπους αλλά από εκπροσώπους, δηλαδή από διαφημιστές ή πωλητές μιας πραμάτειας. Ετσι έρχεται και δένει το γλυκό.

Σκηνή. Είναι ο τόπος όπου ο χώρος μεταφράζεται σε χρόνο και το αντίστροφο. Αυτό ισχύει για κάθε είδους σκηνή: θεατρική, πολιτική, οικογενειακή. Ισχύει για τον στρατώνα όπως και για το στρατόπεδο συγκέντρωσης. Η περίφραξη του Αουσβιτς π.χ. δεν οροθετεί απλώς μια εδαφική έκταση, αλλά συνεπάγεται μια συγκλονιστική ανατροπή στον τρόπο βίωσης του χρόνου. Αφαιρώντας από τη ζωή τη διάσταση του μέλλοντος την ανάγει σε ένα άθλημα ατομικής επιβίωσης χωρίς ορίζοντα. Τηρουμένων των αναλογιών, είναι προφανές ότι η «διόρθωση» των κακώς κειμένων στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της ευρωζώνης, καθώς και η «συμμόρφωση» των «ατάκτων» του συστήματος, περνά για ορισμένους από την επικαιροποίηση αυτής της εμπειρίας. Μόνο που εδώ τον ρόλο της περίφραξης δεν παίζουν τα συρματοπλέγματα αλλά οι ασφυκτικές προθεσμίες. Το στρατόπεδο δεν είναι συνάρτηση χώρου αλλά συνάρτηση χρόνου. Αλλά οι συνέπειες της καταστροφής επανεγγράφονται τελικά στον χώρο ως διάλυση ενός τόπου. Ασχέτως της ευθύνης του κατεστραμμένου για τη συμφορά που τον βρήκε, καμιά ηθικολογούσα αλαζονεία των «ενάρετων» και κανείς πολιτικός κρετινισμός των τύποις ισχυρών δεν μπορεί να συγκαλύψει την πραγματικότητα αυτή.