Ιστορία γραμμένη με ραδιοκύματα

Στις εγκαταστάσεις της ΕΡΤ στην Κατεχάκη, μέσα σε κούτα, δεμένο με κορδόνι στρατιωτικής αρβύλας, εντοπίστηκε το βούλευμα παραπομπής σε δίκη των εμπλεκομένων στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ με εισήγηση του Διαρκούς Στρατοδικείου Αθηνών προς τον βασιλικό επίτροπο του ίδιου δικαστηρίου.

Βρέθηκε κατά τύχη. «Ηταν πάνω από τρεις δεκαετίες καταχωνιασμένο στα υπόγεια του Ραδιομεγάρου όπου από το 1974 είχαν μεταφερθεί από τα κτίρια Ρηγίλλης και Μουρούζη τα αρχεία εγγράφων του ΕΙΡ», λέει ο διευθυντής του μουσείου-αρχείου της ΕΡΤ Βασίλης Αλεξόπουλος.

Συντηρήτρια χαρτιού χρειάστηκε περίπου τρεις μήνες για να αποκαταστήσει το ιστορικό ντοκουμέντο (η επεξεργασία του έγινε σελίδα σελίδα). Ακολούθησε ψηφιακή σάρωσή του και πιστό αντίγραφο εκτίθεται στην είσοδο, που είναι πλέον η αίθουσα «Μάνος Χατζιδάκις» του μουσείου-αρχείου της ΕΡΤ στο Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής.

Ενα από τα εκθέματα από μακριά θυμίζει φουτουριστικό γυάλινο γλυπτό. Είναι όμως γυάλινη λυχνία μήκους περίπου ενός μέτρου, αμερικανικής κατασκευής (Western Electric) που έδινε «ζωή» στον πομπό 50 kW στις εγκαταστάσεις του τότε ΕΙΡ, στα Λιόσια, και τέθηκε σε λειτουργία την 9η Απριλίου 1951. Ο πομπός αυτός είχε δοθεί στην Ελλάδα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλαίσιο των πολεμικών «επανορθώσεων» από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς, σε συνδυασμό με το Σχέδιο Μάρσαλ.

Η ογκώδης συσκευή πλάι στους ανελκυστήρες, στα αριστερά της εισόδου, «είναι ραδιοφωνικός δέκτης της βρετανικής Redifone, ο οποίος έδινε παλμό ρολογιού με ώρα Γκρίνουιτς. Ηταν συνδεδεμένος με διανεμητή και “μάνα ρολογιού” που συντόνιζε όλα τα ρολόγια στα ραδιοφωνικά στούντιο του Ιδρύματος στο Ζάππειο για να μην υπάρχουν κενά μεταξύ των εκπομπών», ενημερώνει ο αναπληρωτής διευθυντής του μουσείου-αρχείου της ΕΡΤ Χριστόφορος Μπόκας.

Τα πλήκτρα του έχουν κιτρινίσει από τον καιρό. Το αρμόνιο του Γιάννη Χρήστου, από τους σημαντικότερους συνθέτες και φιλοσόφους της μουσικής του 20ού αιώνα, θα πάρει θέση σύντομα ανάμεσα στα άλλα εκθέματα.

«Μετά τον θάνατό του, ήταν ανάμεσα σε άλλα προσωπικά αντικείμενά του που πουλήθηκαν. Το έμαθε η πιανίστρια Νέλλη Σεμιτέκολο, συνεργάτις του Μάνου Χατζιδάκι την εποχή του Τρίτου Προγράμματος», εξιστορεί ο κ. Μπόκας, «εντόπισε το μαγαζί που το είχε αγοράσει – το ξεχώρισε διότι ο συνθέτης είχε ζωγραφίσει σε ένα σημείο πάνω στο όργανο τα κλειδιά του Φα και του Σολ – το αγόρασε και το δώρισε στην ΕΡΤ».

Συσκευές τηλεόρασης και ραδιοφώνου από το ’40 μέχρι το ’80 που δείχνουν την εξέλιξη της τεχνολογίας, μικρόφωνα των δεκαετιών ’40, ’50, ’60, μηχανήματα ηχητικών εφέ (ελατήρια για το τρίξιμο, ξύλινες τροχαλίες για τον ήχο των σχοινιών, διακόπτης on/off ηλεκτρικού ρεύματος κ.ά.) που χρησιμοποιούνταν στο θρυλικό ραδιοφωνικό Θέατρο της Δευτέρας συγκαταλέγονται στα αποκατεστημένα εκθέματα.

Ανάμεσά τους και μία χειροποίητη μηχανή κινηματογραφικής προβολής, που κατασκευάστηκε πριν από το 1940. «Αυτό που την κάνει ξεχωριστή είναι ότι ο οπερατέρ της στέκεται μπροστά από τον φακό και όχι πίσω από αυτόν, όπως συνηθίζεται», αναφέρει ο κ. Μπόκας. Η μηχανή εντοπίστηκε στη Θεσσαλονίκη και χρησιμοποιούνταν από θιάσους αλλά και για κινηματογραφικές προβολές στην ελληνική περιφέρεια.

Ιδιας εποχής είναι και τα συχνόμετρα, όργανα που χρησιμοποιούσαν οι τεχνικοί της κρατικής ραδιοτηλεόρασης. Σκαρφάλωναν στα βουνά, μετρούσαν και έβρισκαν το κατάλληλο σημείο για εγκατάσταση πομπού ή αναμεταδότη. Εκτίθεται επίσης μαρμάρινη πλάκα με λαξευμένο το λογότυπο «Ε.Ι.Ρ.». Ηταν η επιτοίχια πλάκα του 1957 από τον ραδιοσταθμό Κέρκυρας. «Την είχα δει σε φωτογραφίες της εποχής», λέει ο κ. Μπόκας ο οποίος ύστερα από επίμονη αναζήτηση την εντόπισε στις εγκαταστάσεις της ΕΡΤ στο νησί.