[Ανορθόδοξα] Ο επικήδειος λόγος του Γκίντερ Γκρας

Ακούγοντας τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ανθιμο να απαγγέλλει το ποίημα που ο Γκίντερ Γκρας αφιέρωσε στην Ελλάδα σκέφτηκα πως, αν μη τι άλλο, η κρίση προσφέρεται για θεαματικές πνευματικές υπερβάσεις. Βήματα στο τεντωμένο σκοινί του ακροβάτη και άλματα στο κενό χωρίς δίχτυ προστασίας. Διότι δεν ξέρω τι θα σκεφτόταν ο γερμανός συγγραφέας αν κάποιος του έλεγε πως ο ρασοφόρος μακεδονομάχος τον χρησιμοποίησε ως μία από τις συνηθισμένες εθνικιστικές κορόνες του. Και δεν ξέρω αν ο καλός μητροπολίτης μπήκε στον κόπο να ρωτήσει ποιος είναι ο Γκίντερ Γκρας, τι έχει γράψει πριν από το επίμαχο ποίημα και σε ποιον Θεό πιστεύει, αν πιστεύει. Η κατάσταση όμως είναι τόσο κρίσιμη που, ακόμη και ο μητροπολίτης, απ’ ό,τι φαίνεται, περιμένει το ολύμπιο δωδεκάθεο για να τον βοηθήσει.

Μια και το δωδεκάθεο και η μήνις του κλείνουν το ποίημα που το έχουν ανοίξει οι αγορές, το έχουν συνεχίσει οι πραξικοπηματίες, οι εγκάθετοι των επιτρόπων, η Αντιγόνη, ο Σωκράτης που αρνείται να πιει το κώνειο των Ευρωπαίων, ο Χέλντερλιν που βρισκόταν στα σακίδια των γερμανών στρατιωτών όταν επιτέθηκαν στη χώρα που σου χάρισε το λίκνο, ω Ευρώπη, και η λεία των Μουσείων. Ως και τον Κροίσο και το χρυσάφι του αναφέρει ανάμεσα στους «κακούς», ο οποίος, αν θυμάμαι καλά τον Ηρόδοτο, δεν έβλαψε ποτέ τους Ελληνες. Το έγκλημά του ήταν ότι κατάλαβε όταν πια ήταν αργά τη σοφία του Σόλωνα.

Ολόκληρη, ή σχεδόν ολόκληρη, η ελληνική Ιστορία τόσων αιώνων, μια περίληψη στερεοτύπων του εν γένει ευρωπαϊκού φιλελληνισμού. Ας αφήσουμε κατά μέρος την ποιότητα του πονήματος, με τον μάλλον αφελή, κραυγαλέο και αδέξιο λυρισμό του. Αλήθεια, για να σκεφτούμε λίγο σοβαρά: αυτού του τύπου τη βοήθεια χρειαζόμαστε για να σταθούμε στα πόδια μας; Ας αφήσουμε κατά μέρος και την κωμωδία των παρεξηγήσεων που εκτυλίχθηκε γύρω από τη γνησιότητά του. Αν πρόκειται για φάρσα ή πλαστογραφία, αν όντως το έχει γράψει ο Γκρας ή κάποιος ευφάνταστος συντάκτης, ελάχιστα υποσχόμενος ως ποιητής.

Διότι ακούγοντας τον Μητροπολίτη Ανθιμο να το απαγγέλλει επιβεβαίωσα το αίσθημα που μου δημιουργήθηκε από την πρώτη στιγμή που το διάβασα. Το ποίημα ακούγεται σαν επικήδειος λόγος. Ο απολογισμός μιας ζωής, με τις καλές και τις κακές της στιγμές, με την ευτυχία της και τη δυστυχία της. Λες και αυτή η υπέροχη ύπαρξη στην οποία τόσα και τόσα χρωστάμε δεν έχει μέλλον. Εντάξει, η Ευρώπη σκοτώνοντας την Ελλάδα είναι σαν να μαχαιρώνει την ψυχή της• όμως, όταν σου αναθέτουν τον ρόλο του πτώματος, δεν έχεις την πολυτέλεια να σκεφτείς τα ψυχολογικά του δολοφόνου.

Και από αυτή την άποψη φοβάμαι ότι το πόνημα λέει πολύ περισσότερα από όσα θέλει να μας πει ο ποιητής. Ακόμη και όσοι ακόμη πιστεύουν ότι η θέση της Ελλάδας είναι στην Ευρώπη, ακόμη και όσοι θυμώνουν με τον κυνισμό της κυρίας Λαγκάρντ που η ίδια δεν πληρώνει φόρους, δεν μπορούν να βρουν ούτε μια τόση δα λεξούλα για την επόμενη μέρα.