Αναζήτηση σταθεράς

Η σύγχρονη δραματουργία, όταν δεν διαστρέφει παλιά κείμενα, όταν δεν τα υπονομεύει ωθώντας με αηδίες και κοινοτοπίες, από την εποχή του Μπέκετ αλλά και του Καμί και του Σαρτρ, φιλοσοφεί. Ο Μπέρχαρντ είναι μια τέτοια περίπτωση αλλά και ο έξοχος άγγλος συγγραφέας που πριν από λίγο καιρό ανέβασε ο Λευτέρης Βογιατζής στο θέατρο της Οδού Κυκλάδων. Τώρα στο ίδιο θέατρο η συνεχώς ανερχόμενη αμετακίνητα στην ποιητική κλίμακα Κατερίνα Ευαγγελάτου ανέβασε το έργο ενός νεαρότατου και ήδη πολυσυζητημένου ρώσου δραματουργού του Ιβάν Βιριπάγεφ, με τον τίτλο «Ψευδαισθήσεις».

Ο Ιβάν Βιριπάγεφ στα πρώτα του έργα (νεαρότατος, γεννήθηκε το 1974) ασχολείται καίρια με τον Θεό, όπως τουλάχιστον καταγράφεται στην ορθόδοξη ρωσική εμπειρία. Μέσα από τη συζήτηση για την ύπαρξη μέσα στα χέρια του ζωντανού Θεού προσπαθεί να θέσει και να ερμηνεύσει σύγχρονα κοινωνικά και ηθικά προβλήματα, όπως π.χ. τα ναρκωτικά και τα αδιέξοδα της νεολαίας.

Πρέπει να πω ότι τα προβληματιζόμενα έργα της νέας συγγραφικής ρωσικής γενιάς ξεκινούν και τελειώνουν στη Σόφια και στον Σταυρόγκιν, στον Μίσκιν, τον Μαρμελάντοφ και τον Ιεροεξεταστή των έργων του Ντοστογιέφσκι. Ο Βιριπάγεφ στις «Ψευδαισθήσεις» (2011) καταπιάνεται με μια ιστορία δύο ζευγαριών που φτάνουν υπερήλικοι στον φυσικό θάνατο ή την αυτοκτονία, που είναι σταυρωτά μοιχοί, μυστικοί και κρυπτόμενοι, μοχθώντας να κατακτήσουν την αγάπη ως αμοιβαιότητα.

Από τη μια συμβιώνουν μισόν αιώνα με το νόμιμο ταίρι τους και από την άλλη κρεμιούνται από την ελπίδα μιας αγαπητικής σχέσης που μένει ατελέσφορη.

Ο Βιριπάγεφ πάλι για τον Θεό μιλάει αλλά μέσα από το «αγαπάτε αλλήλους» του Ιωάννη και το «ο Θεός αγάπη εστί». Η αγάπη σημαίνει τουλάχιστον στην ελληνική των ευαγγελιστών «πλήρωση», «ξεχείλισμα». Είναι ακριβώς ό,τι οδήγησε τον Χριστό να συγχωρέσει την πόρνη, επειδή «πολύ ηγάπησε».

Οι αναζητούντες τον παράδεισο στο άλλο σώμα μοιχοί του Βιριπάγεφ συντρίβονται ανεκπλήρωτοι, λόγω της αστάθειας και του αστάθμητου της ανθρώπινης ύπαρξης και του ρέκτου χρόνου.

Ζώντας στην υπαρξιακή διαθεσιμότητα και στη σχετικότητα των συμβεβηκότων του βίου, βιώνοντας την απροσδιοριστία, την αβεβαιότητα, την τυχαιότητα που συνέχει και τον μικρόκοσμο και τον μακρόκοσμο αναζητούν μια σταθερά, την αιώνια αναζήτηση ενός τόπου ή ενός τρόπου έξω από την πραγματικότητα ή τον κόσμο απ’ όπου μπορεί κανείς να «κινάσει την γαν».

Σήμερα στον κόσμο που μας παρέδωσαν απροσδιόριστο, σχετικό, αβέβαιο και τυχαίο οι μεγάλοι επιστήμονες από τον Αϊνστάιν έως τον Νιλς Μπορ και από τον Ντε Μπρέιγ έως τον Χάιζεμπεργκ, το μόνο σταθερό είναι «η σταθερά» του Μαξ Πλανκ: ένα κλάσμα!

Σ’ αυτές τις συμπληγάδες μέσα συντρίβονται οι άνθρωποι του Βιριπάγεφ και κάθε ανθρώπινο ον.

Το έργο του ρώσου δραματουργού δεν είναι… δραματικό. Είναι επικό. Τέσσερις ηθοποιοί αφηγούνται τι έπραξαν και τι αποκάλυψαν τα δύο μοιχευόμενα ζεύγη. Κανένα ηθικό ή άλλο σχόλιο. Σαν να απομαγνητοφωνούν τις επιθανάτιες ομολογίες τεσσάρων ιχνευτών στα τυφλά της αγάπης.

Ενας μονόλογος σε τέσσερις φωνές που η Ευαγγελάτου τον δίδαξε στους τέσσερις σπουδαίους συνεργάτες της, με σεβασμό στο απόλυτο αφηγηματικό ήθος και ύφος.

Το είδος αυτής της δραματουργίας είναι μια σύγχρονη εκδοχή του τραγικού ή καλύτερα του σατυρικού είδους, όπου τα ιδιωτικά πάθη δημοσιοποιούνται και αυτό είναι ένας σύγχρονος παιδαγωγικός διά του θεάτρου διδακτισμός.

Η Ελένη Μπακοπούλου μετέφρασε με ρέοντα τρόπο το κείμενο. Η Μανιδάκη δημιούργησε έναν δημόσιο «σχολικό» τόπο (πίνακες, κιμωλίες, σφουγγάρια, μικρόφωνα), ο Παυλόπουλος φώτισε με τη γνωστή σοφία.

Οι τέσσερις έξοχοι αφηγητές με χιούμορ και καθημερινή ρητορική δεν χρειάζονται διάκριση. Νικολούζου, Καλτσίκη, Κουκαλάνι, Δεντάκης. Αξιοι.