Η Ευρώπη της ανάκαμψης

Αυτό το κλίμα αβεβαιότητας φρενάρει τη ζήτηση, καθώς τα νοικοκυριά προτιμούν να αποταμιεύουν προβλέποντας την επιβολή μελλοντικών φόρων. Ταυτόχρονα οι τράπεζες περιορίζουν τις πιστώσεις στον ιδιωτικό τομέα για να εξυγιάνουν τον απολογισμό τους. Ετσι, η ανάκαμψη δεν μπορεί να έρθει ούτε από τη ζήτηση ούτε από την ιδιωτική επένδυση ούτε από τις παραγγελίες του Δημοσίου. Οι πιο χρεωμένες χώρες είναι καταδικασμένες σε ασθενική ανάπτυξη, κάτι που αυξάνει περαιτέρω το βάρος των χρεών τους. Η Ευρώπη δεν μπορεί να βγει από αυτή την κρίση χωρίς να αλλάξει λογική. Αν συνεχιστεί το σημερινό σενάριο, το ευρώ δεν θα έχει τα μέσα να αντισταθεί στις κεντρόφυγες τάσεις και στην άνοδο του λαϊκιστικού λόγου. Η εξαφάνισή του θα είναι πλέον θέμα χρόνου.

Και όμως, είναι δυνατή μια άλλη διέξοδος. Αρκεί να συμπληρωθεί και να προσαρμοστεί η Συνθήκη της Λισαβώνας – είναι αναγκαίο να καταγγελθεί, να μειωθεί και να ακυρωθεί το κόστος της ευρωπαϊκής δυσλειτουργίας ακριβώς λόγω της έλλειψης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Πρέπει γι’ αυτό να αρχίσουμε με τον περιορισμό των χρεών που σώρευσαν οι χώρες της ευρωζώνης στο παρελθόν, με την ανάληψη από κοινού ενός μέρους τους. Αυτό θα μειώσει τα επιτόκια και θα ξαναδώσει περιθώρια ελιγμού στις χρεωμένες χώρες. Στο πνεύμα αυτό, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί η συνεργασία ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα υπουργεία Οικονομικών των χωρών, στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού ινστιτούτου, με προοπτική να δημιουργηθεί ευρωπαϊκό υπουργείο Οικονομικών, όπως το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ινστιτούτο που είχε προηγηθεί της δημιουργίας της ΕΚΤ.

Πρέπει στη συνέχεια, και κυρίως, να δώσουμε νέα ώθηση στην παραγωγικότητα χάρη σε δομικές μεταρρυθμίσεις, ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών, και σε επενδύσεις σε προγράμματα που δημιουργούν ανάπτυξη. Οι βιομήχανοι έχουν πάνω στο τραπέζι προγράμματα ευρωπαϊκής κλίμακας, οι χρηματοδοτήσεις των οποίων απαιτούν τη συνδρομή όλων των χωρών. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να δημιουργηθούν τα «projects bonds», τα «αναπτυξιακά ομόλογα», ως έκφραση του «καλού χρέους», τα οποία θα χρηματοδοτούν προγράμματα που γεννούν μελλοντικά εισοδήματα.

Οι επενδυτές δεν θα αγοράσουν αυτά τα «projects bonds» παρά μόνο αν τα μέσα για την αποπληρωμή τους δεν θα προέρχονται από την εθελοντική συνεισφορά των χωρών της ευρωζώνης, επειδή αυτό θα επιβάρυνε το χρέος τους. Μόνο ένας ευρωπαϊκός φόρος στο πλαίσιο ενός ομοσπονδιακού προϋπολογισμού θα μπορέσει να δώσει αρκετή αξιοπιστία σε αυτό το νέο εργαλείο ανάπτυξης. Για να χρηματοδοτηθεί, μπορούμε να σκεφτούμε την οπισθοχώρηση κατά μία μονάδα του ΦΠΑ, τη θέσπιση ενός φόρου στον άνθρακα και ενός φόρου στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Θα είναι τότε δυνατό να υπάρξουν με τα «projects bonds» πάνω από ένα τρισεκατομμύριο ευρώ για να επενδυθούν σε μελλοντικά προγράμματα, να δοθεί ώθηση σε μια αληθινή ανάπτυξη, να προταθεί ένα κινητήριο όραμα της Ευρώπης και να δημιουργηθούν οι μηχανισμοί επίλυσης των αρχικών ανισορροπιών.

Ωστόσο ουδείς φόρος μπορεί να εγκαθιδρυθεί χωρίς δημοκρατική νομιμότητα και χωρίς να ξεπεραστεί η κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες της ΕΕ και να προσφερθεί στους Ευρωπαίους μια νέα προοπτική για το μέλλον. Πρέπει συνεπώς να προστεθεί μια κοινοβουλευτική διάσταση σε αυτή τη διαδικασία: το ευρώ δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς μείζονα πολιτική πρόοδο. Ο φεντεραλισμός είναι ο μόνος δρόμος για να αποφευχθεί μια μείζων κρίση που θα θυσίαζε μια ολόκληρη γενιά.

Η επιβίωση της ζώνης του ευρώ περνάει από μια οικονομική διακυβέρνηση και έναν ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ανάπτυξης. Ο φεντεραλισμός είναι, συνεπώς, ο μόνος που μπορεί να μας κάνει να αποφύγουμε τις καταστροφικές συνέπειες της κατάρρευσής της στο βιοτικό μας επίπεδο. Θα ανοίξει για τους Ευρωπαίους τον δρόμο προς μια Ευρώπη δίκαιη, αλληλέγγυα και δημοκρατική, ικανή να κρατήσει τη θέση της στον κόσμο.

Ο Πασκάλ Λαμί είναι ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Ο Ζακ Αταλί ήταν ο πρώτος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης και οικονομικός σύμβουλος του Φρανσουά Μιτεράν