[Τρίτη άποψη] Τι «παίζεται» στις 6 Μαΐου

Κυριακή εκλογών σε Ελλάδα και Γαλλία μεθαύριο. Στην Ελλάδα, το ζητούμενο είναι εάν η ψήφος θα οδηγήσει σε ανάδειξη πολιτικών δυνάμεων που θα διασφαλίσουν την κυβερνησιμότητά της χώρας και την παραμονή της στην ευρωζώνη (και την Ευρωπαϊκή Ενωση) ή σε καταστάσεις εντελώς απρόβλεπτες και ενδεχομένως καταστρεπτικές. Στη Γαλλία, ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών φαίνεται (εκτός απροόπτου) ότι θα οδηγήσει στην ανάδειξη του Σοσιαλιστή Φρ. Ολάντ στην προεδρία της χώρας. Αυτό εκτιμάται γενικότερα ότι θα έχει ευεργετικές συνέπειες για την Ευρώπη συνολικά. Οι πολιτικοί συσχετισμοί θα διαφοροποιηθούν προς μια λιγότερο συντηρητική ισορροπία όπως αυτή που έχουμε σήμερα, ο γαλλογερμανικός άξονας θα καταστεί (έπειτα από μια σχετικά σύντομη περίοδο αβεβαιότητας και κλυδωνισμού) περισσότερο συμμετρικός στη λειτουργία και τις επιδιώξεις του με κάπως περιορισμένο ρόλο για τη Γερμανία και κυρίως διαφαίνεται ότι μπορεί να αλλάξει το «μείγμα πολιτικής» που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ενωση τα τελευταία χρόνια στη διαδικασία διαχείρισης της κρίσης χρέους και μακροοικονομικών ανισορροπιών στην ευρωζώνη. Ο Ολάντ έχει τονίσει επιμόνως την ανάγκη να προωθηθεί μια ολοκληρωμένη αναπτυξιακή στρατηγική σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, αίτημα που βρίσκει ευρύτερη υποστήριξη από χώρες-μέλη (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Πολωνία, ακόμη και Ην. Βασίλειο) αλλά και θεσμούς (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΔΝΤ κ.ά.). Ο νέος άνεμος που ο Ολάντ υπόσχεται για την Ευρώπη μπορεί αυτονόητα να έχει ιδιαίτερα ευεργετικές συνέπειες και για την Ελλάδα (χωρίς ωστόσο να καλλιεργείται η αυταπάτη ότι μπορεί να λύσει και το ελληνικό πρόβλημα).

Αυτή είναι η θετική πλευρά των γαλλικών εκλογών. Ωστόσο η ιδιαίτερα ανησυχητική πλευρά συνδέεται με την άνοδο του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου της Μαρίν Λεπέν (στον πρώτο γύρο των εκλογών πριν από περίπου δεκαπέντε ημέρες το Εθνικό Μέτωπο έλαβε το υψηλότερο ποσοστό – 18% – στην ιστορία του κόμματος). Η άνοδος των ακροδεξιών λαϊκιστικών και σε ορισμένες περιπτώσεις ανοιχτά φασιστικών κομμάτων φαίνεται να συνιστά πανευρωπαϊκό φαινόμενο. Δεν περιορίζεται απλώς σε μία χώρα. Από τη Φινλανδία έως την Αυστρία, τη Γαλλία, την Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και, από ό,τι διαφαίνεται, την Ελλάδα, καταγράφεται η ίδια ανησυχητική τάση. Αυτό σημαίνει ότι προφανώς υπάρχουν κοινές αιτίες, πέρα από τις ιδιαίτερες εθνικές, που τροφοδοτούν τις τάσεις αυτές. Η βασικότερη κοινή αιτία εκτιμάται ότι συνδέεται αναμφίβολα με τις πολιτικές που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Ενωση εδώ και κάποια χρόνια.

Με άλλα λόγια, το βαθύτατα ενοχλητικό γεγονός και η μεγάλη αντίφαση είναι ότι η ΕΕ με τις πολιτικές που προωθεί φαίνεται να υπονομεύει τους βασικούς αξιολογικούς της στόχους, δηλαδή την ενδυνάμωση της δημοκρατίας, την ανεκτική κοινωνία, την κοινωνική ευημερία κ.ά. σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, αφού οι πολιτικές αυτές φαίνεται να συμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα στην ενίσχυση πολιτικών δυνάμεων που αντιστρατεύονται τις αξίες αυτές – αντιδημοκρατικών, λαϊκιστικών, πολύχρωμα φασιστικών δυνάμεων. Επομένως το μήνυμα προς την ΕΕ, θεσμούς και ηγεσίες, είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Θα πρέπει να αλλάξει το υπόδειγμα πολιτικών που ακολουθείται, σε μια λογική που θα συμβάλει στην προώθηση των θεμελιακών της στόχων και θα ακυρώνει την επιστροφή με κάθε απεχθή τρόπο στο εθνικό κράτος ως λύσης για τα σημερινά προβλήματα και τις προκλήσεις. Η «περισσότερη Ευρώπη» συνιστά την απάντηση και την λύση. Η πολιτική που έκδηλα θα πρέπει να αλλάξει ή εν πάση περιπτώσει να συμπληρωθεί είναι αυτή της μονοσήμαντης λιτότητας και δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η επαναδρομολόγηση της ανάπτυξης στο σύνολο της Ευρώπης συνιστά τελικά επιτακτική ανάγκη όχι μόνο για την οικονομική ανάκαμψη και για τη διάσωση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας αλλά και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ενωσης – ίσως.

Παράλληλα η πολιτική προστασίας των εξωτερικών συνόρων και της μετανάστευσης θα πρέπει επίσης να επαναδιατυπωθεί στη βάση της αρχής του «διαμοιρασμού των βαρών» (burden sharing). Γενικώς η ΕΕ φαίνεται ότι έχει φθάσει στο κομβικό σημείο όπου θα πρέπει να κάνει τη «μεγάλη ώθηση» προς την πολιτική ένωση ως προϋπόθεση (και) για την ευρωπαϊκή δημοκρατία και νομιμοποίηση με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε θεσμούς, πολιτικές, διαδικασίες. Το σημερινό status quo, είναι εμφανές ότι μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφική οπισθοδρόμηση και αποσύνθεση. Η ευρωζώνη ή θα ομοσπονδιοποιηθεί ή διαλυθεί…

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του ΔΣ του ΕΛΙΑΜΕΠ