… και η κοινωνική διάσταση των αστυνομικών ιστοριών

«Ο Μαρής δεν είναι πολιτικός ούτε κοινωνικός συγγραφέας», υποστηρίζει αντίθετα ο Ανδρέας Αποστολίδης, που ετοιμάζει σχετική εκτενή μελέτη και χαρακτηρίζει τα βιβλία του Μαρή «ερωτικά θρίλερ». Οι παρατηρήσεις του, λέει, «είναι απλώς ηθογραφικές για τον κόσμο των φτωχών και των πλουσίων. Eγραφε για να ψυχαγωγεί το κοινό του, που ήταν οι συντηρητικοί• οι αριστεροί δεν τον διάβαζαν. Tο έργο του όμως αντέχει και μας ενδιαφέρει σήμερα γιατί ζωντανεύει εξαιρετικούς χαρακτήρες που κινούνται στην περιφέρεια της καλής κοινωνίας». Ο Μαρτινίδης επαυξάνει σχολιάζοντας: «Μεγάλωσα μαζί του, αλλά για την κοινωνία έχει πιο πολλά να μου πει ο Φλομπέρ ή ο Ντοστογιέφσκι…». Και ο Φίλιππος Φιλίππου επιχειρεί έναν συγκερασμό των απόψεων: «Ο Μαρής απέφευγε να μιλά πολιτικά για να μη διχάζει το κοινό του. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο “Επιχείρηση Ουράνιο Τόξο”, ένα θρίλερ που διαδραματίζεται στην Κατοχή, με πράκτορες των Αγγλων μεταξύ των ηρώων, αναφέρεται στη Γέφυρα του Γοργοποτάμου αλλά δεν λέει λέξη για την ανατίναξή της, ούτε αναφέρει το ΕΑΜ ή τον ΕΔΕΣ. Ωστόσο η αποτύπωση των αστών του καιρού του στην Αθήνα, τη Μύκονο ή την Υδρα και η ανατομία των χαρακτήρων πίσω από το λαθρεμπόριο χρυσού, ναρκωτικών, λευκής σάρκας κ.λπ. είναι πολύ καίριες από κοινωνική άποψη».

Η τάση πάντως των αστυνομικών μυθιστορημάτων να υποκαταστήσουν τα κοινωνικά αναδείχθηκε διεθνώς γύρω στο ’70 και έγινε ρεύμα έπειτα από το 1989. Από τους καλύτερους εκπροσώπους της στην Ευρώπη (ιδιαίτερα στη Σκανδιναβία και περί τη Μεσόγειο) ή στη Νότια Αμερική, οι Μονταλμπάν, Μανσέτ, Ιζό, Χάντρα, Πάνκιν, Αρνε Νταλ, Μάνκελ, Τάιμπο ή Παδούρα. Στα μέρη μας την υποστηρίζουν η πρώτη γενιά των συγγραφέων αστυνομικής λογοτεχνίας και λίγοι μονάχα εκπρόσωποι της δεύτερης γενιάς. Κυρίως οι Πολιτοπούλου, Γκάκας, Μουζουράκης, Δανέλλης, Κυριάκος Μιχαηλίδης.

«Το σύγχρονο αστυνομικό γίνεται κοινωνικό με αστυνομική πλοκή και επιστρέφει στους κανόνες του αστικού μυθιστορήματος του 19ου αιώνα. Η τάση αυτή όμως δεν είναι ακόμη απολύτως εδραιωμένη στην Ελλάδα», διευκρινίζει ο Μάρκαρης. Και ο Μαρτινίδης (αν και έγραψε πρόσφατα το «Χωρίς αποζημίωση» για τους «Αγανακτισμένους») δυσανασχετεί: «Τα ελληνικά αστυνομικά δίνουν μια αντιφατική εικόνα της ελληνικής κοινωνίας και στη φόρμα τους υποτιμούν το ειδοποιό χαρακτηριστικό του είδους, που είναι η έκπληξη και η ανατροπή». Από την πλευρά του ο Αποστολίδης επισημαίνει: «Βάζει κανείς στη συνταγή το πρόβλημα της διαφθοράς, βάζει ολίγη κριτική, βάζει και έναν φόνο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάνει κοινωνική ανάλυση. Ενα απολιτικό μυθιστόρημα του Μαρή είναι πολύ καλύτερο από ένα τέτοιο “κοινωνικό” μυθιστόρημα». Παρ’ όλα αυτά, τονίζει ο Φιλίππου, «το σύγχρονο ελληνικό αστυνομικό καταγράφει τι δεν πάει καλά στην Ελλάδα. Και δίνει μια σχετικά πιστή εικόνα για τις συμπεριφορές των Ελλήνων».