λήμματα

ανεξαρτησία. «Ο επιθυμών να είναι ανεξάρτητος από όλους καταλήγει εξαρτημένος από τους πάντες» (Ζακ Ντιόν, γάλλος καλλιτέχνης.) Οθεν ανεξαρτησία νοείται το περιεχόμενο που δίνουμε στις εκάστοτε εξαρτήσεις μας.

επίτροπος. Κεντρικό πρόσωπο του καθεστώτος «ριντικολίσμο» (βλ. λήμμα). Παίζει σύνθετο ρόλο στις διαδικασίες του συστήματος. Είναι κράμα κηδεμόνα, παιδονόμου και τιμωρού. Από την ώρα που η παγκοσμιοποίηση μετέτρεψε την υφήλιο σε υπερεθνικό οικοτροφείο θα τον βλέπουμε όλο και πιο συχνά επί σκηνής. Γι’ αυτό ας μην απορούν οι χώρες-πειραματόζωα. Από αυτές έγινε μονάχα η αρχή.

κυριαρχία. Ορος αμφιλεγόμενης σημασίας. Εξ ου και εμφανίζεται καταπλακωμένος από το βάρος των επιθετικών προσδιορισμών που κατά κανόνα τον πλαισιώνουν: εθνική, λαϊκή, ταξική, ανδρική, κ.ο.κ. Παραπέμπει σε μια κοσμοθεώρηση που διαχωρίζει κάθετα το υποκείμενο από το αντικείμενο και σχηματοποιεί ψευτοδιαλεκτικά τους πόλους μιας αντίθεσης: σώμα-ψυχή, πνεύμα-ύλη, Βορράς-Νότος, Ανατολή-Δύση. Παράδειγμα, η έννοια της εθνικής κυριαρχίας, που «δωρίζεται» στις κρατικές οντότητες οι οποίες προκύπτουν σαν αποκόμματα αυτοκρατορικών συνόλων και «αφαιρείται» ή απομειώνεται όταν η κίνηση του κόσμου οδηγεί εκ νέου σε υπερεθνικά ομαδικά σχήματα.

παρουσιαστής. Επάγγελμα εμβληματικό της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Οπως ήταν ο ηθοποιός τη δεκαετία του ’90, ο σοσιαλιστής το ’80, ο αντιστασιακός-επαναστάτης το ’70, ο πολιτικός μηχανικός το ’60. Από τη λαχτάρα των πάντων να γίνουν (οι ίδιοι ή τα παιδιά τους) παρουσιαστές επήλθε ένας παρατονισμός. Συγκεκριμένα, ο τόνος ανέβηκε από τη λήγουσα στην παραλήγουσα, κι έτσι ακούς να γίνεται λόγος για τον τάδε ή δείνα «παρουσιάστη». Η συχνότητα εμφάνισης του «παρουσιάστη» υποδηλώνει ότι πολύ σύντομα θα πάρει κι αυτός τη θέση του πλάι στον Σεμτέμβριο, τον Οκτώμβριο και τους άλλους μήνες που έζησαν στο πετσί τους την «εξέλιξη της γλώσσας».

ρίζες. Πολύς λόγος γίνεται για την επιστροφή σ’ αυτές. Η σχετική ιδεολογία συνδέεται με το κίνημα του ρομαντισμού και καθόρισε την έννοια του εθνικισμού. Επηρέασε, όμως, έμμεσα τόσο το σοσιαλιστικό όσο και το φιλελεύθερο «πιστεύω». Κάθε πίστη, φαίνεται, προκειμένου να προβληθεί στο μέλλον, χρειάζεται το εφαλτήριο ενός παρελθόντος. Δεν είναι τυχαίο ότι η προσδοκία της μέλλουσας ζωής, της απελευθερωμένης κοινωνίας ή της πραγματωμένης ατομικής ελευθερίας έχουν ανάγκη του υποστυλώματος που στοιχειοθετεί η αναδρομή σε έναν άλλο χρόνο, αυτόν του Παραδείσου ή της καθαρής Φύσης. Τα παραπάνω μπορούν να εκληφθούν και ως υπομνηματισμός της ρητορικής που αναπτύσσει ο υποψήφιος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ κύριος Χρήστος Παπουτσής.

ριντικολίσμο. Υβριδική μορφή πολιτικοδιοικητικού καθεστώτος. Παραπέμπει σε μια σύνθεση στοιχείων γελοιογραφικού χαρακτήρα. Στα ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως Πλακιστάν. Εικονίζεται συνήθως σαν διώροφο κτίριο. Στο σκοτεινό ισόγειο και το υπόγειο είναι οι «άλλοι», οι «ξένοι», που δουλεύουν, σκάβουν, ψάχνουν και διοικούν. Αντιθέτως, ο επάνω όροφος είναι φωταγωγημένος: εδώ μένουν οι ιθαγενείς και πολιτεύονται.

χαμόγελο. Λείπει συστηματικά από τον «παρουσιάστη» (βλ. λήμμα) των τηλεοπτικών ειδήσεων. Εχει κάθε μέρα να εκφωνήσει τόσο δραματικά, τρομακτικά, δυσάρεστα… Γι’ αυτό και είναι προτιμότερο οι ενδιαφερόμενοι για το επάγγελμα να στρέφονται προς την κατηγορία «σόου» – απλό, πρωινό, μεσημεριανό ή «ριάλιτι». Ας σημειωθεί ότι το τελευταίο μοιάζει να παίρνει κι αυτό τον δρόμο του εξελληνισμού και αναφέρεται όλο και πιο συχνά ως «ρεαλήτη σόου».

ψυχή. Δεν έχουν μόνο οι παντρεμένοι και τα ζώα, αλλά και τα ελληνικά κόμματα. Ιδίως όταν πρόκειται να εκλέξουν νέο αρχηγό. Πιο συγκεκριμένα, επειδή η ψυχή των κομμάτων δεν είναι στατική αλλά κινείται συνεχώς σαν τη συνώνυμή της πεταλούδα, κάποιος υποψήφιος για το αξίωμα μπορεί να ισχυρίζεται ότι αυτός και κανένας άλλος θα την πιάσει με την απόχη, θα την εγκλωβίσει σ’ ένα κουτάκι και θα την εκθέσει υπερηφάνως στο εκλεκτορικό σώμα, εν προκειμένω στην περίφημη «βάση», η οποία, με όρους καφενείου και με αντίτιμο δύο ευρώ, εκλέγει τον αρχηγό. Μόνο που, με τόση ταλαιπωρία, το δύστυχο κολεόπτερο κινδυνεύει να αποδειχτεί μια μούμια.