Οι μορφωμένοι ρομαντικοί ήθελαν ένα «ενθύμιο» για το σαλόνι τους

Στα «φτωχότερα» χρόνια που ακολούθησαν τους λαμπρούς 3ο και 4ο π.Χ. αιώνες, οι ίδιοι οι μακεδόνες τυμβωρυχούν τα εδάφη τους, αφαιρούν τον χρυσό από τους νεκρούς προγόνους τους (εξ ου και οι συλημένοι από την αρχαιότητα τάφοι που έρχονται στο φως κατά τις σύγχρονες ανασκαφές), ενώ θάβουν τους δικούς τους νεκρούς με απομιμήσεις χρυσών κτερισμάτων (χάλκινα, σιδερένια κ.ά., επιχρυσωμένα) τηρώντας το έθιμο της κτέρισης των νεκρών.

Στα χρόνια της ρωμαϊκής κυριαρχίας οι Ρωμαίοι μισθοφόροι θάβονται στην πατρίδα τους μαζί με τα λάφυρα, πολλά από τα οποία έχουν μεταφέρει από την κατακτημένη Μακεδονία και ανάγονται στη «χρυσή» εποχή του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Χρειάστηκε να περάσουν 1.500 και πλέον ταραγμένα χρόνια έως το 1975 και τη Διακήρυξη του Αμστερνταμ, στην ακροτελεύτια παράγραφο της οποίας τονίζεται ρητά: «Το μέλλον δεν μπορεί και δεν πρέπει να κτίζεται εις βάρος του παρελθόντος».

Η αρχαιοκαπηλία όμως δεν σταμάτησε όλα αυτά τα χρόνια – ειδικά στην Μακεδονία. Οι ρομαντικοί μορφωμένοι φιλάρχαιοι περιηγητές της Αναγέννησης (14ος-17ος αι.), τό ‘χαν «τάμα» να πάρουν μαζί τους από τις περιηγήσεις στο τουρκοκρατούμενο πλέον Levante, ένα «ενθύμιο» για το σαλόνι τους. Αλλωστε τροφοδοτούσαν σταθερά το εμπόριο των αρχαιοτήτων, που πλέον είχε αρχίσει να ανθεί για να μετεξελιχθεί στη «νόμιμη» και εν ψυχρώ αρχαιοκαπηλία του 20ού αιώνα.

«Οι Τούρκοι», σχολίαζε ο Μπουέ το 1840, «ακόμα και οι πιο μορφωμένοι, αδυνατούν να κατανοήσουν τον σεβασμό με τον οποίο εμείς προσεγγίζουμε ακόμα και τον πιο άμορφο λίθο ενός ωραίου αρχιτεκτονικού λειψάνου».

Από τις αρχές κιόλας του 18ου αιώνα Ιησουίτες μοναχοί αγόραζαν όσα νομίσματα και μετάλλια μπορούσαν και προσπαθούσαν με τη βοήθεια τοπικών πρακτόρων και πληροφοριοδοτών να εντοπίσουν αρχαία χειρόγραφα.

Ο γάλλος αρχαιοδίφης Πολ Λούκας αφιέρωσε τα περισσότερα ταξίδια του στη συλλογή σπάνιων αντικειμένων για λογαριασμό του βασιλιά του. «Είναι τόσο πολλοί αυτοί που πλειοδοτούν για να αγοράσουν αρχαία νομίσματα», έγραφε το 1726 από τη Θεσσαλονίκη ο πατήρ Σουσιέ, «ώστε οι τιμές έχουν πάρει τον ανήφορο». Μολονότι τα περισσότερα κομμάτια δεν ήταν καν σπάνια!