Το πορτρέτο μιας «αντεθνικής» Θεσσαλονίκης

«Καταχείμωνο, τον Ιανουάριο του 1971, πήρα απολυτήριο στρατού από τα Γιάννενα και επέστρεψα με το λεωφορείο του ΚΤΕΛ, μέσω Κατάρας, στη Θεσσαλονίκη. Ηταν η πρώτη σειρά των απολυομένων που, λόγω κακοκαιρίας, τους δώσανε το κομψό αμερικάνικο στρατιωτικό τζάκετ. Μέσα στην ανέχεια, το έβαψα καρυδί, για να μη θυμίζει το μισητό χακί, κι έγινε το πανωφόρι μου για τρεις χειμώνες». Κάπως έτσι ξεκινάει ο Χρίστος Ζαφείρης το βιβλίο του «”Αντεθνικώς Δρώντες”, 1971-1974, Η Θεσσαλονίκη στα χρόνια της χούντας και η εξέγερση του Πολυτεχνείου της» (Επίκεντρο, Αθήνα 2011, πρόλογος: Δημήτρης Φατούρος). Η μαρτυρία του όμως δεν φιλοδοξεί απλώς να πλουτίσει τις αφηγήσεις για την επταετία με περισσότερες γλυκόπικρες εικόνες. Υπεύθυνος τότε για τη φοιτητική στήλη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη», αλλά και ανταποκριτής σε αντιστασιακές εφημερίδες του εξωτερικού όπως η «Ελεύθερη Ελλάδα», ο Ζαφείρης έχει άλλη έγνοια: να φιλοτεχνήσει ένα ενδεχομένως άγνωστο πορτρέτο της συμπρωτεύουσας της ύστερης δικτατορίας.
Γιατί μάλλον άγνωστες είναι μέχρι τώρα τα στοιχεία που έβγαλαν στην επιφάνεια τα αρχεία του θεσσαλονικιού δημοσιογράφου, συμπληρωμένα με πηγές και μαρτυρίες, όλα δουλεμένα σε μια ολοκληρωμένη αφήγηση. Και τι αρχεία: για δημοσιογράφους – συνδέσμους με το εξωτερικό όπως ο Τάκης Καΐσης ή ο Κλέαρχος Τσαουσίδης, φοιτητές που «προετοίμαζαν αντικυβερνητικές εκδηλώσεις», εικόνες γραφομηχανών που είχαν την τιμή να αποτυπώσουν μυστικές ανταποκρίσεις, αλλά και για την αντίσταση της καλλιτεχνικής εταιρείας Τέχνη, της γκαλερί ΖΜ ή του φεστιβαλικού Βήτα Εξώστη.
Αλλά και για ονόματα, πολλά ονόματα, μπορεί και δύο χιλιάδες, που ίσως και να τα γνώριζαν όσοι γέμισαν την αίθουσα συνεδρίων της ΕΣΗΕΑ την Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου και άκουσαν τους πανεπιστημιακούς Αντώνη Λιάκο, Χρυσάφη Ιορδάνογλου, Βαγγέλη Καραμανωλάκη να παρουσιάζουν το βιβλίο, το οποίο χαρακτήρισαν μεταξύ των άλλων και «πράξη έμμεσης απόδοσης δικαιοσύνης». Μιας δικαιοσύνης την οποία άθελά του ξεκαθάρισε αργότερα ο ίδιος ο Χρίστος Ζαφείρης, που αντικατέστησε πια εκείνο το… άχαρο πανωφόρι με ένα πιο κομψό, κάνοντας ανάμεσα σε αγκαλιές και επαίνους από παλιούς φίλους ένα σχόλιο για τη γενιά του Πολυτεχνείου. «Σήμερα λοιδορείται και θεωρείται υπεύθυνη για την κρίση. Από την αναλυτική καταγραφή, όμως, φαίνεται ότι ελάχιστοι εξαργύρωσαν τις δάφνες τους. Οι περισσότεροι συνέχισαν να κρατούν οράματα και αξίες, που δεν μπορούν να απαξιωθούν επειδή κάποιοι άλλοι χάθηκαν στον δρόμο», είπε στα «ΝΕΑ».