Ο Νίξον στην Απαγορευμένη Πόλη

Ηταν μια ιστορική στιγμή, από εκείνες που εμείς οι δημοσιογράφοι που ήμασταν παρόντες ξέραμε ότι δύσκολα θα ξαναζούσαμε: εκείνο το πρωινό της 21ης Φεβρουαρίου πριν από 40 χρόνια, όταν ο Ρίτσαρντ Νίξον έφθανε στο Πεκίνο όπου περίμενε να τον υποδεχθεί ο τότε πρωθυπουργός της Κίνας Τσου Εν Λάι.
Θυμάμαι σαν να ήταν χθες τις αμερικανικές και κινεζικές σημαίες να κυματίζουν και την μπάντα του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού να παίζει μια εκδοχή αμερικανικών εμβατηρίων – περισσότερο από όλα όμως θυμάμαι την ιστορική χειραψία των δύο ηγετών. Ο Τσου Εν Λάι ήταν άψογος, όπως συνήθως, ενώ ο Νίξον φορούσε στο πρόσωπό του ένα παχύ στρώμα μακιγιάζ ώστε να «γράφει» καλύτερα στις τηλεοπτικές κάμερες που τον ακολουθούσαν.

Η ΑΦΙΣΑ. Στο φόντο, πίσω από το αμερικανικό προεδρικό αεροσκάφος Air Force One, διακρινόταν μια τεράστια κόκκινη αφίσα που έγραφε τα λόγια του Μάο Τσε Τουνγκ: «Προσπάθησε, απέτυχε. Προσπάθησε ξανά, απέτυχε ξανά, μέχρι την καταστροφή τους. Αυτή είναι η λογική όλων των ιμπεριαλιστών και αντιδραστικών σε όλον τον κόσμο και δεν μπορούν να πάνε ενάντιά της. Αυτός είναι μαρξιστικός νόμος».
Αν η αφίσα ήταν μεγαλύτερη, ίσως μπορούσε να περιλάβει και τη συνέχεια της σκέψης του Μάο: «Οταν λέμε ότι “ο ιμπεριαλισμός είναι άγριος”, εννοούμε ότι η φύση του δεν θα αλλάξει ποτέ, ότι οι ιμπεριαλιστές ποτέ δεν θα αφήσουν τα χασαπομάχαιρά τους, ότι δεν θα φωτισθούν ποτέ όπως ο Βούδας, ώσπου να καταστραφούν». Ωστόσο οι Κινέζοι, πάντα λακωνικοί στις δοσοληψίες τους με τους ξένους, πρέπει να αισθάνθηκαν ότι και με τις πρώτες φράσεις έστειλαν το μήνυμα. Ακόμη και πολλοί από εκείνους που συνόδευαν τον πρόεδρο όμως δεν κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν αυτό που κρυβόταν από κάτω: το δεύτερο μήνυμα, δηλαδή, ότι και η Κίνα ήταν ένα μεγάλο και περήφανο έθνος που καλωσόριζε τον ηγέτη της πιο ισχυρής χώρας στον κόσμο χωρίς να είναι διατεθειμένη να σκύψει το κεφάλι ούτε λίγο προκειμένου να βελτιωθούν οι σχέσεις των δύο χωρών.
Ακολουθήσαμε τον Νίξον καθώς επισκεπτόταν την Απαγορευμένη Πόλη, το Σινικό Τείχος, την ειδυλλιακή λίμνη Χανγκζού και φυσικά στο αποχαιρετιστήριο δείπνο στη Σαγκάη, όπου εμείς οι αμερικανοί ανταποκριτές στην Κίνα καθήσαμε σε ένα τραπέζι τόσο μακριά από τον Τσου Εν Λάι και τον Νίξον, στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, ώστε έπρεπε να σταθούμε επάνω στις καρέκλες μας και να χρησιμοποιήσουμε κιάλια για να ρίξουμε μια ματιά σε αυτό που οι τηλεθεατές στις ΗΠΑ παρακολουθούσαν από κοντά. Είχα την ευκαιρία όμως να μελετήσω από κοντά τις χρυσοποίκιλτες κάρτες του μενού, τις ανάλογες με τα ονόματα των ηγετών («Richard Milhous Nixon, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών») αλλά και τα τσόπστικ από ελεφαντόδοντο.

ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΑ. Ομολογώ ότι κάποια στιγμή μου πέρασε η ιδέα να βάλω κάποια από αυτά στην τσέπη μου ως αναμνηστικά, με απέτρεψε όμως το αυστηρό βλέμμα των κινέζων ανδρών της ασφάλειας με τα ομοιόμορφα σακάκια Μάο. Ξαφνικά όμως συνέβη κάτι αναπάντεχο: ένας από τους σωματοφύλακες, διαβάζοντας τη σκέψη μου, μου έκλεισε το μάτι και γύρισε επιδεικτικά το κεφάλι του προς την άλλη πλευρά. Εβαλα στην τσέπη μου ό,τι πρόλαβα. Δεν γλίτωσα όμως από όλους.
Την ώρα που βγαίναμε προς τα έξω η αμίμητη Ελεν Τόμας, από το πρακτορείο UPI, πρύτανης των δημοσιογράφων που κάλυπταν τον Λευκό Οίκο, μια δημοσιογράφος τόσο ορμητική στο κυνήγι της είδησης ώστε οι συνάδελφοι αστειευόμαστε ότι μόνο κάποιος πολύ γενναίος θα τολμούσε να μπει ανάμεσα σε εκείνη και σε ένα τηλέφωνο, με ρώτησε τι είχα αρπάξει. Μέσα σε 24 ώρες έφθασε στο διαμέρισμά μου στο Πεκίνο ένα τηλεγράφημα από έμπορο της Νέας Υόρκης που μου πρότεινε 25.000 δολάρια για να αγοράσει τα «αναμνηστικά» μου – το ποσό ήταν τα 2/3 του ετήσιου εισοδήματός μου εκείνη την εποχή. Απάντησα αρνητικά και μερικά χρόνια αργότερα, όταν ετοιμαζόμουν να επιστρέψω στη Νέα Υόρκη, ο μετέπειτα πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος, που ήταν επικεφαλής του διπλωματικού γραφείου των ΗΠΑ στην Κίνα, μου πρότεινε να τα στείλει με διπλωματικό σάκο στον Νίξον, ο οποίος είχε πια παραιτηθεί. Τα «αναμνηστικά» μου εκτίθενται, απ’ ό,τι μαθαίνω, στην προεδρική Βιβλιοθήκη Νίξον στην Καλιφόρνια.

Η «διπλωματία του πινγκ-πόνγκ»
Η λεγόμενη «διπλωματία του πινγκ-πόνγκ» ήταν εκείνη που άνοιξε τον δρόμο για την επίσκεψη Νίξον στην Κίνα το 1972. Εναν χρόνο νωρίτερα η αμερικανική εθνική ομάδα επιτραπέζιας αντισφαίρισης ενόσω βρισκόταν στην Ιαπωνία είχε δεχθεί πρόσκληση να επισκεφθεί την Κίνα. Στις 10 Απριλίου εννέα παίκτες του πινγκ-πόνγκ έγιναν οι πρώτοι αμερικανοί αθλητές που αφίχθησαν στο Πεκίνο από το 1949.
Πήραν μέρος σε αγώνες επίδειξης με κινέζους αθλητές, δημιουργώντας για πρώτη φορά θετικό κλίμα στις σχέσεις των δύο χωρών