Η φωτιά στη Marfin έδωσε την έμπνευση

Ως «μια ελληνογερμανική συνάντηση φιλίας» προσδιορίζουν οι δημιουργοί της τη βασισμένη στην «Αΐντα» του Βέρντι όπερα «Yasou Aida!» που έκανε πρεμιέρα τον Ιανουάριο στο Βερολίνο, ωστόσο έχει μια ιστορία που ξεκινάει τον Μάιο του 2010, την ημέρα που τρεις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο υποκατάστημα της τράπεζας Marfin στη Σταδίου. «Αυτό το γεγονός τους κινητοποίησε. Οι άνθρωποι της Οπερας του Νόικελν, οι οποίοι προέρχονται, θα έλεγα, από μια ιδεαλιστική Αριστερά, είδαν ξαφνικά μια κατάσταση βίας που δεν έχει νόημα πια να την εντάξεις σε κανένα στρατόπεδο, μια κατάσταση που αυτονομείται» λέει ο σκηνοθέτης Αλέξανδρος Ευκλείδης στον οποίο απευθύνθηκε τότε ο καλλιτεχνικός διευθυντής της γερμανικής όπερας, ο Μπέρνχαρντ Γκλόκζιν.

«Ασχετα από το αστυνομικό μέρος της υπόθεσης, εκείνο που βρίσκω πιο συγκλονιστικό είναι ότι υπήρξαν άνθρωποι που εμπόδισαν τα οχήματα της Πυροσβεστικής να περάσουν. Οφείλαμε να κοιταχτούμε ως κοινωνία στον καθρέφτη αλλά δεν το κάναμε». Αυτό που εμείς αρνηθήκαμε να συζητήσουμε, οι Γερμανοί το είδαν ως αφορμή για δράση.

«Θέλαμε να κατανοήσουμε την κρίση που τότε ξέσπαγε στην Ελλάδα, να δώσουμε την ευκαιρία στο κοινό μας να δει την κρίση αλλά και την πολιτική της δικής μας χώρας από διαφορετική οπτική γωνία και να το κάνουμε μέσω συνεργασίας με έλληνες καλλιτέχνες» διευκρινίζει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Οπερας του Νόικελν Μπέρνχαρντ Γκλόκζιν. Προσθέτοντας πόσο σημαντικό θεωρούσε ευθύς εξαρχής να παρουσιαστεί η παράσταση και σε ελληνικό κοινό. Στην Οπερα του Νόικελν ανήκει η πρωτοβουλία να μεταφερθεί η παράσταση στη Θεσσαλονίκη.

Καθώς η ιδέα μιας σύγχρονης Αΐντας ήταν δική του, ρωτάω τον Αλέξανδρο Ευκλείδη αν βλέπει την Ελλάδα στον ρόλο μιας αποικίας και τους Γερμανούς περίπου σαν κατακτητές. «Οχι, καθόλου. Ωστόσο εκτιμώ ότι στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης υπάρχουν πολλές δυνάμεις που οδηγούν σε μια αντίληψη της Ευρώπης που αναπαράγει την αποικιοκρατική δομή άσκησης εξουσίας» απαντά.

«Οι σχέσεις μεταξύ βορειοευρωπαϊκών και νοτιοευρωπαϊκών κρατών, έτσι όπως εξειδικεύονται στο ελληνικό παράδειγμα, αποτελούν χαρακτηριστική περίπτωση διαλεκτικού προβλήματος. Ολοι έχουν από τη μεριά τους δίκιο. Ωστόσο το πολιτικό πρόβλημα παραμένει» συνεχίζει. «Το πρόβλημα είναι συστημικό. Και η προτεινόμενη λύση για την Ελλάδα δεν έχει κανένα αποτέλεσμα. Σε ό,τι μάλιστα αφορά το Μνημόνιο είναι σαφές, και πλέον σε πολύ υψηλό επίπεδο διατυπωμένο, ότι ήταν λάθος».

Εκείνο που κυρίως τον ενδιέφερε ήταν η χρήση των στερεοτύπων με τρόπο που αναβιώνει τον αποικιακό λόγο – οι τεμπέληδες, διεφθαρμένοι Νότιοι από τη μια, οι εργατικοί και ενάρετοι Βόρειοι από την άλλη. Οι τρεις έλληνες καλλιτέχνες αξιοποιούν τα κλισέ των Γερμανών για τους Ελληνες, των Ελλήνων για τους Γερμανούς, καθώς και κάποια καθαρά ελληνικά κλισέ, από εκείνα που έχουν εκθρέψει γενιές και γενιές, με τρόπο βασισμένο στην ειρωνεία και τον αυτοσαρκασμό.

Οι ισορροπίες είναι λεπτές. Στη σκηνή όπου η Ελπίδα τραγουδάει «Οχι, γνωρίζω τι άφησα πίσω:/ μια χώρα αυτοκαταστροφική/ Στην παρακμή της δεν θέλω να ζήσω/ Κι ας είναι η πιο όμορφη χώρα στη γη», μπορεί να υπάρξουν και εκείνοι που θα συγκινηθούν. «Νομίζω ότι σε αυτό το σημείο η ειρωνεία είναι τόσο λεπτή που μπορεί να προκαλέσει μια συναισθηματική αντίδραση. Το θέμα είναι να τη δει κανείς με ειρωνική διάθεση» παρατηρεί ο Χαράλαμπος Γωγιός.