Ανάπτυξη: πολλά λόγια για το τίποτα

Ο δημόσιος λόγος περί της ενεργοποιήσεως όλων των δυνάμεων, πολιτικών, οικονομικών και θεσμικών, για την υποστήριξη της αναπτυξιακής προοπτικής της χώρας γίνεται ξανά περισσότερο από εντατικός. Καταντά δε μάλλον βαρετός, παραπέμποντας στη ρήση «πολύς λόγος για το τίποτα».

Πραγματικά, όσα εκφέρονται περί αναπτύξεως συνιστούν, στην καλύτερη περίπτωση, αποσπάσματα εγχειριδίων πολιτικής οικονομίας – χρήσιμα για το φρεσκάρισμα των γνώσεων ορισμένων – ενώ, στη χειρότερη, ατελέσφορες και συχνά επικίνδυνες ρητορείες. Παρόμοιες απλουστευτικές αναφορές φιλοξενούνται δυστυχώς και σε στήλες έγκυρων διεθνώς οικονομικών φύλλων από συμπατριώτες μας πολιτικούς και συμβούλους τους, με δυσμενείς συνέπειες στην εικόνα της χώρας και την αξιοπιστία των εκπροσώπων της. Ενώ υιοθετούνται πλέον στον λόγο των στελεχών όλου του πολιτικού φάσματος. Τα οποία ανταγωνίζονται σε όρους «απόστασης» από το λεγόμενο Μνημόνιο. Οπου βεβαίως, όπως στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας συνηθίζεται, το Μνημόνιο συνιστά διαφορετικό πράγμα για τον καθένα, πολίτη και πολιτικό, και πάντως κάτι ξενόφερτο, επιβληθέν λόγω της ανεπάρκειας των πολιτικών (δυνάμεων) να «… υψώσουν το ανάστημά τους…».

Με την ίδια λοιπόν, περίπου, απλοϊκότητα ή και αποπροσανατολιστική τακτική – διαλέγετε και παίρνετε – πολλοί τώρα ασχολούνται με την ανάπτυξη. Στην επίκληση δε για συγκεκριμένες προτάσεις έχουμε κατά σειρά τη μείωση των φορολογικών συντελεστών, την επιτάχυνση των επενδύσεων σε υποδομές, με συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα (sic!), και τις αποκρατικοποιήσεις. Υποκρύπτοντας και κλείνοντας το μάτι στους έλληνες πολίτες ότι αυτό που πρέπει να αποφευχθεί είναι η περαιτέρω μείωση των δημόσιων δαπανών, έτσι ώστε να αναστραφεί άμεσα η δραματική ύφεση. Διατηρώντας στην πράξη ένα μη βιώσιμο μοντέλο καταναλωτικής μεγέθυνσης, που μας οδήγησε στην τρέχουσα κατάσταση!

Ακούτε τίποτα καινούργιο, σε σχέση με τις τρεις παραπάνω προτάσεις; Τα ίδια «εργαλεία» αποτέλεσαν, υποτίθεται, τον πυρήνα της αναπτυξιακής πολιτικής της χώρας, τουλάχιστον από το έτος 2000 και εδώ, με μόνη εξαίρεση κατά την τελευταία περίοδο της διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ, οπότε και βιώσαμε την αύξηση των φορολογικών συντελεστών λόγω της δημοσιονομικής λαίλαπας.

Γιατί λοιπόν, αφού πάντοτε σωστά αρμενίζαμε, συνεχίζουμε – απτόητοι – να απομακρυνόμεθα από τον αιγιαλό; Ενόψει αυτού του λογικού αδιεξόδου, που εύκολα θα ερμηνευόταν με αναφορά στην ανεπάρκεια πολιτικού προσωπικού και δημόσιας διοίκησης να υλοποιήσουν, οι ασχολούμενοι τώρα με την ανάπτυξη «στρίβουν διά του αρραβώνος», αναγνωρίζοντας τη σημασία της ανταγωνιστικότητας! Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα, μια και η ανταγωνιστικότητα είναι προσδιορίσιμη μόνον εκ του αποτελέσματος. Ενώ μόνο προφανές και άμεσης εφαρμογής μέσο για την επίτευξή της συνιστά η συστημική μείωση του κόστους παραγωγής και, εντέλει, η σημαντική μείωση του κόστους προσωπικού (των αμοιβών). Εξού και ο τρέχων φορτισμένος διάλογος περί μείωσης του μισθολογικού κόστους στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, μάλλον αποπροσανατολιστικός και δυστυχώς ατελέσφορος. Αφού άλλωστε οι ενδεχόμενες βραχυπρόθεσμες επιστροφές, από τη μείωση του κόστους, δεν θα επιφέρουν αναγκαστικά και μειώσεις των τιμών των αγαθών, ενώ θα επιβαρύνουν έτι περαιτέρω την ύφεση.

Από την άλλη, χρήσιμες θα ήταν προσπάθειες διαμόρφωσης στρατηγικής για την ανάπτυξη, που αποτιμούν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα κλάδων, έτσι ώστε να καλλιεργηθεί επενδυτικό ενδιαφέρον κυρίως από ιδιωτικά κεφάλαια. Οπως η μελέτη που υπογράφει η διεθνής εταιρεία συμβούλων McKinsey για λογαριασμό του ΣΕΒ. Η μελέτη θα ήταν πιο χρήσιμη εάν δεν είχε υποπέσει στην υιοθέτηση της «εύκολης λύσης», της προτροπής για τη δημιουργία μεγάλων οργανισμών (για οικονομίες κλίμακας και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας). Κάτι τέτοιο, λοιπόν, δεν ισχύει παντού και ανεξάρτητα από κλάδο, και επίσης πολύ λιγότερο στις μέρες μας (ο αναγνώστης παραπέμπεται στη διεθνώς ανταγωνιστική δημιουργία οικοσυστημάτων συνεργασίας, όπου η γνώση παράγεται και αξιοποιείται από μικρές «μονάδες», σε συν-αγωνιστικές συνθήκες).

Και εδώ αρχίζουμε να προσεγγίζουμε την ουσία του «ελληνικού προβλήματος», δηλαδή την έλλειψη εμπιστοσύνης σε θεσμούς και συνεργασίες και το επίπεδο ικανοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, για την παραγωγή ιδεών, ανάληψη πρωτοβουλιών και συνεργασία ομάδων. Στο αναδυόμενο αδιέξοδο διατείνομαι ότι η προοπτική της ανάπτυξης μπορεί άμεσα να υπηρετηθεί με τη συστηματική επεξεργασία και προσφορά προγραμμάτων ενίσχυσης των ικανοτήτων εργαζομένων και ανέργων, συστημικής σύνδεσης της διά βίου εκπαίδευσης και της απασχόλησης και διευκόλυνσης των πρωτοβουλιών για την ταχεία βελτίωση της σχολικής εκπαίδευσης – με επιστροφές 8/10ετίας. Αυτά συνιστούν στρατηγική για και επένδυση στην ανάπτυξη.

Ο Νικήτας Καστής είναι διευθυντής του Ιδρύματος Λαμπράκη