Τα βλέπεις, τα μυρίζεις, τα ακούς

Η ηλικία του ξεπερνά τα 462 χρόνια. Στην πορεία του φιλοξένησε εμπόρους και ταξιδιώτες. Είδε τα 68 δωμάτιά του να μετατρέπονται σε κελιά φυλακής και σε αποθήκες πυρομαχικών, ενώ τα τελευταία 60 χρόνια στεγάζει γλυπτά της αρχαιότητας καθώς λειτουργεί ως παράρτημα του Αρχαιολογικού Μουσείου των Σκοπίων. Ο λόγος για το χάνι Κουρσουνλού, το μοναδικό οθωμανικό χάνι που σώζεται ακέραιο στα Βαλκάνια, στις παρυφές της παλιάς αγοράς των Σκοπίων.

Είναι ένα από τα 50 μνημεία-πρωταγωνιστές της Βαλκανικής Ιστορίας, ενός εγχειρήματος που επιστρατεύει όσο περισσότερες αισθήσεις μπορεί για να μιλήσει για την πολιτιστική κληρονομιά της οθωμανικής περιόδου στα Βαλκάνια, η οποία απειλείται σοβαρά καθώς το 98% των μνημείων αυτών έχει καταστραφεί.

Λουτρά, υδραγωγεία, εκκλησίες, τζαμιά και συναγωγές, γεφύρια και πτωχοκομεία, άλλα ξεχασμένα και ερειπωμένα, άλλα σε νέα χρήση και κάποια ακόμη «ζωντανά», είναι μόνο μερικά από τα μνημεία που δημιουργήθηκαν από τον 14ο έως τον 20ό αιώνα όταν κυριάρχησε η οθωμανική παρουσία στα Βαλκάνια. Τα σημαντικότερα εξ αυτών αποτυπώθηκαν από τον φακό πέντε καταξιωμένων φωτογράφων – Ιβάν Πέτροβιτς (Σερβία), Καμίλο Νόλλας (Ελλάδα), Γιούτα Μπένζενμπεργκ (Αλβανία-Γερμανία), Ιβάν Μπλάζεκ (Σκόπια) και Σαμίρ Καραχόντα (Κοσσυφοπέδιο) – και παρουσιάζονται τώρα σε μια έκθεση που ξεκινά από την Αθήνα για να ταξιδέψει στη Θεσσαλονίκη, το Βελιγράδι, την Πρίστινα, τα Σκόπια, τα Τίρανα, τη Γερμανία και στις Βρυξέλλες.

Το μοναδικό τζαμί στα Βαλκάνια που έχει τον θόλο του κοσμημένο με γαλάζια, πράσινα και τιρκουάζ πλακάκια, εκείνο του Ισχάκ Μπέη στα Σκόπια, ο τάφος του πιο διάσημου ημιαυτόνομου πολέμαρχου του 14ου αι. Γαζή Εβρενός στα Γιαννιτσά, ο Πύργος του Ρολογιού στο Μοναστήρι που ο θρύλος θέλει για να στηθεί ο ύψους 30 μ. πύργος του χρειάστηκε να αναμειχθούν 60.000 αυγά με το κονίαμα για να είναι στέρεοι οι τοίχοι, η Λευκή Γέφυρα στη Βράνια που κατασκευάστηκε στη μνήμη δυο ερωτευμένων που είχαν τραγικό τέλος, το Εβραϊκό Νεκροταφείο στη Ναϊσσό που έχει μετατραπεί σε σκουπιδότοπο και χώρο απόθεσης βιομηχανικών αποβλήτων, ο τεκές του Ντούρμπαλη Σουλτάν στα Ασπρόγεια Φαρσάλων με τους δύο μνημειακούς τάφους είναι μόνο μερικά από τα μνημεία που θα επιχειρήσουν να ταξιδέψουν τους επισκέπτες στον χώρο και τον χρόνο.

Το ταξίδι δεν απευθύνεται μόνο στην όραση. Μαστίχα, ροδέλαιο και δαφνέλαιο θα προκαλούν την όσφρηση για να μεταφέρουν στους επισκέπτες τα αρώματα της εποχής, ενώ ειδικοί αισθητήρες θα απελευθερώνουν φυσικούς ήχους που παραπέμπουν στο παρελθόν. Tο ντοκιμαντέρ «Ξεχασμένα Βαλκάνια» που θα προβληθεί την Παρασκευή στο Γκαίτε (Ομήρου 14-16, 20.30) μαζί με τα εκπαιδευτικά προγράμματα θα συμπληρώσουν την εικόνα.

Πίσω από την πρωτοβουλία της Βαλκανικής Ιστορίας βρίσκονται το Ινστιτούτο Γκαίτε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δέκα ΜΚΟ των Βαλκανίων, το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, η εταιρεία Ανεμον, ενώ η επιστημονική εποπτεία ανήκει στη Χριστίνα Κουλούρη με τη συμμετοχή διεθνώς αναγνωρισμένων ιστορικών όπως ο Μαρκ Μαζάουερ.