[Φαινόμενα] Από την «Παριζιάνα» στον Λάκη

Αξέχαστη η μοδίστρα Πελαγία της Ρένας Βλαχοπούλου που μεταμορφώθηκε σε μετρ της μόδας – «μαντάμ Πελαζί» – σχεδόν εν μια νυκτί, ξοδεύοντας λίγες οικονομίες για να στήσει σε κοσμικό νησί τον μύθο που θα της άνοιγε τις πόρτες των πλούσιων σαλονιών και θα την αναδείκνυε από συνοικιακή μοδιστρούλα σε προσωπικότητα της εγχώριας υψηλής ραπτικής.

Με πόσο χιούμορ το ελληνικό λαϊκό σινεμά είχε σχολιάσει τη «θεία ελαφρότητα» ενός ακόμη τότε άγουρου εγχώριου λάιφσταϊλ που περνούσε μέσα από τα ατελιέ της μοδιστρικής, αναδεικνύοντάς τα σε σύμβολα και λουσάτο ντεκόρ των νέων παραμυθιών περί ευημερίας και κοινωνικού σουξέ ενός κόσμου που αρκούσε να εκμεταλλευτεί ευφυώς τις ευκαιρίες μιας αναπτυσσόμενης και – όσον αφορά την ελληνική – πρωτόγονης αγοράς.

Εκείνες οι ταινίες είχαν και λίγο από το πνεύμα του παλιού κόσμου, της αιδούς για τον ψεύτικο ρόλο, όπως της «μαντάμ Πελαζί» από τη Νέα Φιλαδέλφεια που, αν και απαραίτητος για την επιχειρηματική επιτυχία, «νομιμοποιούνταν» μόνο όταν αποκαλυπτόταν η αλήθεια και έρχονταν όλα στο φως, ώστε η πραγματική επιτυχία να βασιστεί πλέον, «εξαγνισμένη» από το ψέμα, σε ένα πραγματικό στοιχείο, το ταλέντο της μοδίστρας Πελαγίας. Αλλες εποχές, άλλες στιγμές της αγοράς, άλλες στιγμές του τόπου, ίσως και η τότε κινηματογραφική ματιά ήταν πιο «αθώα» σε αυτές.

Η τηλεοπτική, αντιθέτως, υπήρξε πολύ διαφορετική. Αλλωστε, αυτή άλλαξε ακόμη και το ύφος του λάιφσταϊλ, το διόγκωσε, διαμόρφωσε τα καινούργια πρότυπα που θα υπηρετούσαν τον κόσμο της αφασικής κατανάλωσης και του γρήγορου σουξέ. Ακριβώς αυτά που τα βλέπουμε να σκάνε σαν όλες τις φούσκες υπό την πίεση της κρίσης ή να θαμπώνουν από τη μια στιγμή στην άλλη, γίνονται ακόμη και στόχος εκείνων που άλλοτε τα αποθέωναν.

Και δεν είναι μόνο η περίπτωση του Λάκη Γαβαλά που από ιδανικό πρότυπο του εγχώριου ανερχόμενου «μανταμοσουσουδισμού», οδηγούμενος στη φυλακή για χρέη, εξελίχθηκε σε σύμβολο της παταγώδους κατάρρευσης της εποχής των φρούδων ελπίδων. Πριν από τη δική του περίπτωση, ο ένας μετά τον άλλον έπεσαν από το βάθρο τους αλλοτινές «θεότητες» της σόουμπιζ, στην πλειονότητά τους «μεταπράτες», απλοί πωλητές – να τους πούμε επιχειρηματίες; – ενός λάιφσταϊλ της αντιγραφής. Ενώ μένει κενό περιεχομένου το είδος της τηλεόρασης που κατασκεύασε, ενίσχυσε την ύπαρξή τους και κατόπιν βασίστηκε σε αυτή για να απλωθεί και να κυριαρχήσει ως δήθεν «ελαφρά ψυχαγωγία».

Ισως γιατί στην πραγματικότητα ουδέποτε υπηρέτησε τη «θεία ελαφρότητα» που απαιτεί η μόδα – κάθε είδους – αλλά με το άγχος της ταχείας επιβολής και επικράτησής του ανέπτυξε πρωτίστως τα επιθετικά χαρακτηριστικά ενός μιντιακού κανιβαλισμού.

Από τον θρίαμβο της αρχής της ηδονής που υποτίθεται υπηρετούσαν τα πρωινάδικα και οι πρωινατζούδες, οι προκλητικές παρουσιάστριες, η προκλητική αθυροστομία διαφόρων «κριτών» σε ριάλιτι, αυτού του είδους η τηλεόραση, λίγο πριν φτάσει στη σημερινή κατάρρευσή της, είχε μετατραπεί σε πολεμικό πεδίο, όπου ξεσπούσαν οι ανασφάλειες ενός κόσμου που εκτινάχθηκε στην ψευδοκορυφή της τηλεοπτικής σόουμπιζ με αβέβαια προσόντα – τουλάχιστον η «μαντάμ Πελαζί» ήταν αληθινή μοδίστρα.

Ηταν επόμενο ακριβώς αυτός ο κόσμος να υποστεί πρώτος το πλήγμα της οικονομικής κρίσης. Εχουν τελειώσει τα αλλοτινά μυθικά κασέ που επιβεβαίωναν τον συμβολισμό του ρόλου χάριν του οποίου καταβάλλονταν και στήριζαν την αυτοπεποίθηση εκείνων που τους υπηρετούσαν, ενώ αλλεπάλληλες μειώσεις μισθών και αποδεκατισμοί καναλικών ομάδων είναι η πικρή σύνδεση για πρώτη φορά του τηλεοπτικού κόσμου με την πραγματικότητα της κοινωνίας απέναντί του.

Είναι αλήθεια πως το κοινό λατρεύει πάντα τα λαμπερά παραμύθια, πως το κουτσομπολιό δεν θα πάψει να αποτελεί εκείνο τον απαραίτητο φορέα λαϊκής εμπειρίας με τρόπο που καμιά άλλη κοινωνική δραστηριότητα δεν αντικαθιστά, η σκληρή εποχή όμως επιβάλλει τέτοιες αλλαγές στις κοινωνικές νοοτροπίες που θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε τι ακριβώς θα διατηρηθεί από την τηλεοπτική κουλτούρα και τα «πρότυπά» της, όπως διαμορφώθηκαν τα τελευταία είκοσι χρόνια.