[Φαινόμενα] Η γοητεία του σκοτεινού

Ξεκίνησε από τη λογοτεχνία και έφτασε στην τηλεόραση ένα ρεύμα λατρείας των σκοτεινών, άγριων ιστοριών για εγκλήματα που θρυμματίζουν τη λεία, άσπιλη εικόνα της σκανδιναβικής ευνομίας. Ετσι κι αλλιώς ο άγριος κόσμος που κρύβεται κάτω από την επιφανειακή εικόνα μιας ευδαιμονίας ασκούσε ανέκαθεν γοητεία στο λογοτεχνικό και φιλοθέαμον κοινό και το περιβάλλον των χωρών του κοινωνικού κράτους, του οικολογικού ακτιβισμού αλλά και της αυστηρά τακτοποιημένης αστικής τάξης προσφέρεται. Οπως και η απόκοσμη ησυχία του χιονισμένου τοπίου, είτε στον ευρωπαϊκό Βορρά είτε όπου αλλού υπάρχει.

Μόδα; Φαίνεται ότι ειδικώς αυτή την εποχή, που διαλύονται οι ψευδαισθήσεις του κόσμου, οι ιστορίες που αναδεικνύουν το νοσηρό περιθώριο, το οποίο διαμορφώνουν απωθημένες νευρώσεις και υποκρισία ευνομίας, προσωπικά πάθη και εθνικά μυστικά γύρω από την εικόνα μιας ειδυλλιακής δημοκρατίας, όπως εμφανίζονται οι σκανδιναβικές, μοιάζουν περισσότερο «αληθινές» από ποτέ.

Η τηλεοπτική παραγωγή πάντως έσπευσε να αντιγράψει το κλίμα. Αμερικανικό τηλεοπτικό hit της χρονιάς του πέρασε, το σκοτεινό αστυνομικό δράμα «The Killing», βασισμένο στο δανέζικο «Forbrydelsen». Τέτοιο ήταν το σουξέ, που έστειλε ήδη ορδές τουριστών στη Δανία, παρόλο που η δράση της αμερικανικής εκδοχής είναι τοποθετημένη στο επίσης παγωμένο Σιάτλ. Σε αναμονή του δεύτερου κύκλου, τον οποίο «υποσχέθηκε» το άδοξο τέλος του πρώτου αφήνοντας άλυτο το μυστήριο του φόνου και το φανατικό κοινό έξαλλο, οι φαν του είδους φαίνεται ότι σπεύδουν να αποκτήσουν την εμπειρία της αυθεντικής ατμόσφαιρας των παγωμένων σκανδιναβικών μυστηρίων.

Το ενδιαφέρον στο «The Killing» και αυτό που προκάλεσε παροξυσμό ιντερνετικών αναλύσεων του κοινού είναι η απουσία εμφανούς βίας – πιστολίδι, αίμα – αλλά και η σκοτεινή ατμόσφαιρα ψυχολογικού τρόμου και ασφυξίας με φόντο το λευκό χιόνι του Σιάτλ, η οποία ξεδιπλώνεται καθώς ένα αταίριαστο και αντισυμβατικό δίδυμο ντετέκτιβ προσπαθεί να διαλευκάνει μια υπόθεση φόνου.

Ο συμβολισμός του λευκού πάγου που καλύπτει τη φύση, όπως η επιφανειακή αταραξία μιας κοινωνίας που κρύβει τη νοσηρή ψυχολογία ανθρώπων οι οποίοι ασφυκτιούν και ξεσπούν σε διαστροφές, φαίνεται ιδανικός για να εντείνει το σασπένς. Εξ ου και την επιτυχία του «The Killing» γνώρισε στη Βρετανία η έξοχη μίνι σειρά του BBC «Wallander», που έφερε στη μικρή οθόνη τις περιπέτειες του ντετέκτιβ – δημιουργήματος του Σουηδού Χένινγκ Μανκέλ. Με τον Κένεθ Μπράνα στον ρόλο του σχεδόν αλκοολικού και οργισμένου με όλους ντετέκτιβ σε μια από τις καλύτερες στιγμές του.

Αλλά εκτός από το μυστήριο του πάγου, γοητεία ασκούν στο κοινό οι απίθανοι χαρακτήρες των ντετέκτιβ. Σε σημείο που έγιναν ποπ είδωλα δυο λογοτεχνικές φιγούρες, η ατίθαση, μπαϊσέξουαλ χάκερ Λίσμπεθ Σαλάντερ και ο καταδικασμένος για συκοφαντία μεγιστάνα δημοσιογράφος Μίκαελ Μπλόμκβιστ που συναντιούνται στον άγριο αγώνα τους να ξεσκεπάσουν τη βρώμικη πτυχή μιας άπληστης εξουσίας στην κινηματογραφική σουηδο-δανέζικη μεταφορά του μυθιστορήματος «Το κορίτσι με το τατουάζ» (χολιγουντιανό ριμέικ της ταινίας προβάλλεται ήδη με τη σκηνοθετική υπογραφή του Ντέιβιντ Φίντσερ). Αλλά σε όλα αυτά οδήγησαν σε 35 εκατ. πωλήσεις της «Τριλογίας του Μιλένιουμ» του Σουηδού Στιγκ Λάρσον, στην οποία βασίζονται τα σενάρια των ταινιών.

Εχει ενδιαφέρον για την εποχή της κρίσης ότι ο τρόμος τον οποίο προκαλεί στους ανθρώπους η κατάλυση κάθε σιγουριάς και το σκοτεινό, άγνωστο μέλλον τους αντανακλάται στη μόδα αυτών των ιστοριών για κόσμους της υποκρισίας και των συμβάσεων που καταρρέουν χάρη στην ατρόμητη επιμονή να τους αποκαλύψουν μια σειρά από αντισυμβατικούς και κοινωνικά αποτυχημένους χαρακτήρες, με ψυχολογικά ακραίες διακυμάνσεις.

Από τον ιρλανδό συγγραφέα Ινδρίδασον ώς τη Νορβηγίδα Κάριν Φόσουμ και τον Νορβηγό Τζο Νέσμπο, του οποίου το «The Snowman» θα μεταφέρει στο σινεμά ο Σκορσέζε, έχει δημιουργηθεί ένα πρωτοφανές ρεύμα λατρείας του κοινού για συναρπαστικές περιγραφές εγκλημάτων που διαδραματίζονται πίσω από την «επισήμως» άσπιλη εικόνα των ευνομούμενων σκανδιναβικών δημοκρατιών. Ισως γιατί είναι συνείδηση πλέον ότι το υπερβολικά «νοικοκυρεμένο» και clean κρύβει βία όση και το χάος.

Πάντως δύσκολα θα πει κανείς ότι δεν επιβεβαίωσε αυτούς ακριβώς του τρόμους το δολοφονικό ξέσπασμα στο Οσλο του Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ, που υπήρξε η εκτυφλωτική αποκάλυψη μιας ύπουλης, φασιστικής βίας κάτω από τη λευκή σιωπή του εφησυχασμού της παραδειγματικής νορβηγικής κοινωνίας.