Οι ηθικοί κανόνες και η παγκοσμιοποίηση

ΕΑΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΟΥΜΕ τον πρόχειρον απολογισμό των μεγάλων θεμάτων «ηθικής κρίσης» (δηλαδή των θεμάτων γύρω απ’ τα οποία εμφανίζεται μία διάσταση βαθειά ανάμεσα στον νόμο της πολιτείας ή την καθιερωμένη ηθική και την κοινωνική πραγματικότητα) θα έχουμε μία σαφή εικόνα των διαρκώς αλλοιουμένων «τοπίων» του ηθικού μας κόσμου: Η θανατική εκτέλεση, η ευθανασία, η ευγονική, ο περιορισμός των γεννήσεων και η έκτρωση• οι εξώγαμες σχέσεις, η πορνεία, η μοιχεία, η ομοφυλοφιλία και οι ποικίλες παρεκτροπές• η αυτοκτονία και ο περιορισμός ορισμένων επιστημονικών ερευνών όπως οι αναφερόμενες στην τεχνητή γονιμοποίηση• γενικά, τα όρια της ατομικής ευθύνης και ο καθορισμός μιας κοινωνικής και ατομικής ηθικής δεοντολογίας• όλα τα σημεία αυτά (από τα οποία σκόπιμα παραλείπονται θέματα θρησκευτικού δόγματος και υπερβατικών αξιωμάτων όπως είναι τα θαύματα, τα μυστήρια κ.λ.π.) αποτελούν το καθένα τους και από μίαν αφετηρία προβληματισμού όχι μόνο για έναν Χριστιανό, αλλά για κάθε «εν ηθική εγρηγόρσει» άνθρωπο της Δυτικής κοινωνίας. […]

Το να μην εφαρμόζεται μία ηθική επιταγή είναι λόγος για να την θεωρήσουμε χρεωκοπημένη; Όχι κατ’ ανάγκην, αφού συχνά παρατηρούμε ότι, παρερχομένης μιας παροδικής χαλάρωσης, μπορεί να επαναβιώσει η ισχύς αυτής της επιταγής. Χρεωκοπημένη όμως θα χαρακτηρισθεί ασφαλώς, όταν η διατύπωσή της είναι τέτοια ώστε v’ αντιστρατεύεται προφανώς τα επιστημονικά δεδομένα ή την έννοια της προόδου έτσι καθώς την δέχεται η τάδε ή δείνα κοινωνία […] .

Η ΕΠΟΧΗ την οποία διανύομε μοιάζει από τις συναρπαστικώτερες της ιστορίας του Ανθρώπου, επειδή ακριβώς πρόκειται για περίοδο αναπροσαρμογής και μάλιστα αναπροσαρμογής σε ρυθμό καλπασμού! Ποτέ άλλοτε δεν ήρθαν απανωτές τόσες επιστημονικές ανακαλύψεις, τόσες καινούργιες γνώσεις να θέσουν επί τάπητος τα όσα γνωρίζουμε και τα όσα νομίζουμε για τον κόσμο τούτο• και παράλληλα, να υποβάλουν σε νέα κρίση τις ηθικο – κοινωνικές μας αντιλήψεις, όχι για να τις απορρίψουν κατ’ ανάγκην, αλλά για να τις σμιλέψουν, να τις ξεκαθαρίσουν και ιδίως να τις καταστήσουν πιο καθολικά παραδεκτές και πανανθρώπινα χρήσιμες.

Το πόσον είναι επισφαλή τα σημερινά ανθρώπινα κριτήρια, αποδεικνύεται σαφώς από την έλλειψη σύμπτωσης στις νομοθεσίες των κρατών της Ευρώπης ή ακόμη περισσότερο, στις νομοθεσίες που διέπουν τις πολιτείες μιας και μόνης χώρας, των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Πράγματι, εκείνο που σε μια πολιτεία των ΗΠΑ θεωρείται κολάσιμο αδίκημα, είναι νομικά δεκτό σε μιαν άλλη. Η κάθε πολιτεία διεκδικεί βεβαίως την ορθότητα της δικής της νομοθεσίας.

Εάν όμως δεχόμαστε πως οι θρησκευτικές δοξασίες και οι υπερβατικές «αλήθειες» αποτελούν θέμα υποκειμενικό, αντίθετα πιστεύουμε – ή θέλουμε να πιστεύουμε – στην ύπαρξη αντικειμενικών κριτηρίων κοινωνικής δικαιοσύνης και ηθικής. Οι ανακολουθίες που αναφέραμε αποτελούν και αυτές μιαν άλλη μορφή «ηθικής κρίσης» που δεν θα έπρεπε να παραβλέψουμε και η οποία δίνει στον άνθρωπο ένα καλό μάθημα ταπεινοφροσύνης.

ΕΝΑ ΜΟΙΑΖΕΙ πιθανό όμως – το γεγονός ότι βαίνουμε προς μιαν ομοιογενοποίηση, «planétarisation», (όπως έλεγεν ο Γάλλος καθολικός φιλόσοφος Teilhard de Chardin) κατά την διάρκεια της οποίας είναι φυσικό να περιμένουμε πως τα κράτη, τα έθνη, οι φυλές – εφ’ όσον υπάρχουν ακόμη τέτοιοι διαχωρισμοί – θα έχουν αποκτήσει κοινή δικαιοσύνη, κοινή ηθική και κοινούς ηθικούς κανόνες συμπεριφοράς.