[Τρίτη άποψη] Τα τρία διαζύγια

Αναμενόταν από πολλούς, αν και όχι από τη Γερμανία, ως η Σύνοδος της τελευταίας ελπίδας. Η 9η Δεκεμβρίου μάλλον θα περάσει στην ευρωπαϊκή Iστορία ως η τελευταία χαμένη ελπίδα: τα αποτελέσματά της δεν ήταν μόνο κατώτερα των προσδοκιών αλλά δημιούργησαν, ή ανέδειξαν, τρία ρήγματα που αλλάζουν δραστικά, και διόλου καθησυχαστικά, το τοπίο.

Υποτίθεται πως, υπό την πίεση των γεγονότων και την άμεση απειλή για την επιβίωση της ευρωζώνης, οι ευρωπαίοι ηγέτες είχαν καταλάβει ότι αυτή τη φορά ήταν απαραίτητη μια συνολική πολιτική λύση. Υποτίθεται πως είχαν αντιληφθεί τόσο την αγωνία των πολιτών για μείωση του χάσματος ανάμεσα στις ασκήσεις επί χάρτου και την πραγματική οικονομία όσο και την αναμονή των αγορών για μακρόπνοα, δομικά και σταθεροποιητικά μέτρα. Υποτίθεται πως οι αδυναμίες τής μέχρι τώρα προσπάθειας – η εγγενώς υφεσιακή φύση μονόπλευρων μέτρων λιτότητας, το θεσμικό έλλειμμα του παρόντος πλαισίου, η ανυπαρξία αντίβαρων στην κερδοσκοπία και στις ανισότητες, η διαρκής καταφυγή σε ημίμετρα προορισμένα να συμπληρωθούν από άλλα ημίμετρα – είχαν αναδειχθεί στο καμίνι της πράξης και είχε ληφθεί η απόφαση να ξεπεραστούν. Υποτίθεται πως είχαν μάλιστα έτσι προετοιμάσει αυτή τη Σύνοδο – οι Γερμανοί και οι Γάλλοι (ξανά) ξεπερνώντας τις διαφορές τους, η Επιτροπή και ο πρόεδρος του Συμβουλίου υπερβαίνοντας την ατολμία τους – ώστε να υπάρχουν οι βάσεις για μια συνολική συμφωνία. Αντ’ αυτής, η Σύνοδος επεφύλασσε αρκετές δυσάρεστες εκπλήξεις.

Αντί για κοινά συμφωνημένη και τολμηρή αλλαγή του θεσμικού πλαισίου, είχαμε μια διασπαστική απόφαση για περαιτέρω περιπλοκή του: δίπλα στις Συνθήκες, που δεν θα μεταρρυθμιστούν λόγω έλλειψης ομοφωνίας και πολιτικής βούλησης, θα τεθεί σε εφαρμογή, αν επικυρωθεί από καθέναν από τους συμμετέχοντες, μια νέα Διακυβερνητική Συνθήκη, το «Δημοσιονομικό Σύμφωνο», μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης και όσων άλλων θελήσουν. Αντί για την αναγκαία εξισορρόπηση μεταξύ λιτότητας – αυστηρότητας – εποπτείας και πολιτικής συνεννόησης – υπέρβασης – συνεργασίας, η απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου ασχολήθηκε μόνο με το πρώτο σκέλος, αυξάνοντας αυτόματα το έλλειμμα του δεύτερου.

Αντί για μια νέα κοινή αρχή κρατών και λαών, τους οποίους αγγίζει όλους η κρίση αλλά και η συναίσθηση της ιστορικής τους μοίρας, έγινε το τελικό και σπασμωδικό βήμα προς τους πολλούς κύκλους και ταχύτητες, δηλαδή προς τη διάσπαση.

Από τα τρία ρήγματα – την ανοιχτή διαφοροποίηση της Βρετανίας και ίσως και άλλων χωρών από το ευρωπαϊκό σχέδιο, τον ενταφιασμό της «οικονομικής διακυβέρνησης» νοούμενης ως υπέρβασης του αποκλειστικά δημοσιονομικού χαρακτήρα της ΟΝΕ και την παραίτηση από την προσπάθεια εξισορρόπησης των παρεκβάσεων των αγορών – το πρώτο είναι, στα μάτια μου, το πιο κρίσιμο, ίσως γιατί περιέχει στοιχεία και από τα άλλα. Η Βρετανία δεν αφήνει μόνο πίσω της μια πενηντάχρονη προσπάθεια συμμετοχής, έστω με ειδικούς όρους και διαρκείς δολιχοδρομήσεις, σε μια Ευρώπη με την οποία ποτέ δεν αισθάνθηκε οικειότητα αλλά και της οποίας ποτέ ώς τώρα δεν αρνήθηκε τη σημασία. Το κάνει και για έναν λόγο που αρνείται την ίδια την ουσία και τα βαθύτερα αίτια της κρίσης: για να «προστατέψει», δηλαδή να εξαιρέσει από κοινές ρυθμίσεις, το χρηματοπιστωτικό της κέντρο, αυτό το κράτος εν κράτει που είναι το Σίτι του Λονδίνου, με τη δομή και τις παραδόσεις μιας άλλης εποχής (ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα στη βάση οικονομικών σεκτών, προνομίων και αδιαφάνειας), που μπορεί να στηρίζει την οικονομία του μεγάλου νησιού και να δίνει δουλειά σε πάνω από 3.000.000 ανθρώπους, αλλά είναι παράλληλα και το κέντρο της κερδοσκοπίας που, σε μεγάλο βαθμό, επωφελείται από την κρίση και τη διαιωνίζει. Προστατεύοντας την αγορά του, ο κύριος Κάμερον κλείνει το μάτι στο εγχώριο ακροατήριό του και καταφάσκει στον λαϊκισμό της μοναχικότητας. Το δυστύχημα είναι ότι, με τις πράξεις και τις παραλείψεις της, η υπόλοιπη Ευρώπη τού δίνει, έστω πρόσκαιρα, το δικαίωμα να πιστεύει ότι μπορεί και να έπραξε ορθά.

Ο Κ. Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς