Ο εγκληματολόγος Τζον Χάρβεϊ

«Ορισμένοι άνθρωποι θα έχουν εγκληματική συμπεριφορά ό,τι και αν γίνει. Μπορεί να είναι ψυχολογικό, μπορεί στα γονίδια, κάτι στην παιδική τους ηλικία, ποιος ξέρει; Αλλά για τον μέσο όρο, αρκεί να δεις τις στατιστικές: το μεγαλύτερο ποσοστό των συνηθισμένων εγκλημάτων οφείλεται στην ανεργία, σε προβλήματα στέγης… Οσο μεγαλύτερα είναι αυτά τα προβλήματα τόσο ανεβαίνουν οι δείκτες της εγκληματικότητας».

Είναι η άποψη του 45χρονου αγγλοπολωνού επιθεωρητή Τσάρλι Ρέζνικ, πρωταγωνιστή σε έντεκα αστυνομικά μυθιστορήματα του Τζον Χάρβεϊ ο οποίος ξεχωρίζει – και είναι ιδιαίτερα επίκαιρος – επειδή κάνει ένα είδος εγκληματολογίας της κρίσης, με παραδείγματα από τη Βρετανία του ’90. Πρώην εκπαιδευτικός, ο 73χρονος σήμερα Χάρβεϊ ρίχνει τον αναγνώστη στα πολύ βαθιά και πολύ σκοτεινά νερά του Νότιγχαμ: μιας αντιπροσωπευτικής πόλης που νοσεί από την οικονομική κρίση η οποία εξελίσσεται σε κοινωνική και ηθική κρίση. Πόλη αποβιομηχανοποιημένη από τη Θάτσερ χάριν της νεοφιλελεύθερης πολιτικής, με πολυάριθμη κοινότητα μεταναστών, αντιμετωπίζει ακραίες καταστάσεις ανεργίας, εξαθλίωσης, αποκλεισμού, ρατσισμού, βίας, και παρουσιάζει έναν από τους υψηλότερους δείκτες εγκληματικότητας.

Ο συγγραφέας έζησε εκεί 16 χρόνια και παρακολούθησε τις επιχειρήσεις της Αστυνομίας, αναζητώντας μεταξύ άλλων τα αίτια και τις θεραπείες της νεανικής παραβατικότητας. Αυτό είναι το θέμα του στην «Εύκολη λεία», το πρώτο βιβλίο του που κυκλοφορεί στα ελληνικά (μτφ. Μιχάλης Λαλιώτης, εκδ. Πόλις). Οι καταστάσεις που περιγράφει είναι σπαρακτικές τόσο για τους θύτες όσο και για τα θύματα. Τα πράγματα λέγονται με το όνομά τους και οι σκηνές είναι πολύ σκληρές αλλά χωρίς τη λαγνεία του αίματος που χαρακτηρίζει την εμπορική λογοτεχνία του εντυπωσιασμού. Ο αναγνώστης θα δει εδώ έφηβους που το σκάνε από το αναμορφωτήριο για να κάνουν πεζοδρόμιο, προσπαθώντας – και τελικά καταφέρνοντας – να κατανικήσουν την αναγούλα τους. Θα δει μαθήτριες που ξεκοιλιάζουν με κατσαβίδι τον γέρο που τις πείραξε στον δρόμο, και απομακρύνονται γελώντας. Θα δει κλεφτρόνια που σουφρώνουν το πορτοφόλι της εξηγημένης δασκάλας τους, και καθωσπρέπει οικογενειάρχες να αναζητούν στις δημόσιες τουαλέτες εκτόνωση στα ομοφυλοφιλικά απωθημένα τους. Θα δει τραμπούκους των αθλητικών συνδέσμων με ρατσιστικές συμπεριφορές να προκαλούν επεισόδια υποκινούμενα από νεοφασιστικές οργανώσεις. Αλλά θα δει διευθυντές αναμορφωτηρίων να κάνουν τα στραβά μάτια στη σεξουαλική κακοποίηση κάποιων τροφίμων, χρηστούς πολίτες να αποσιωπούν βίαια επεισόδια, δασκάλους να περιθωριοποιούν τους παραστρατημένους μαθητές κ.ο.κ. Η αφορμή για να φανερωθεί αυτή η ζοφερή τοιχογραφία θα δοθεί όταν ένα 15χρονο κλεφτρόνι με μάνα εργάτρια και πατέρα άφαντο, θα βρεθεί κρεμασμένο στο αναμορφωτήριο όπου προφυλακίστηκε επειδή χτύπησε μέχρις αναισθησίας το ηλικιωμένο ζευγάρι που του έφερε αντίσταση μόλις πήγε να διαρρήξει το σπίτι τους. Ο Χάρβεϊ μάς δείχνει πώς εναλλάσσονται οι ρόλοι του θύτη και του θύματος όπου υπάρχει φτώχεια, καταπίεση, απουσία προοπτικών. Και μέσω του Ρέζνικ υπαινίσσεται ότι ο φαύλος κύκλος του εγκλήματος και της τιμωρίας, τροφοδοτείται από τις πολιτικές επιλογές για τις οποίες ευθύνονται εξίσου και τα δύο μεγάλα κόμματα: των Τόρις και των Εργατικών.