«Ενας μαγικός αυλός» για έναν απελπισμένο κόσμο

Ο Μότσαρτ έγραψε τον «Μαγικό αυλό» στο τέλος της σύντομης ζωής του – έκανε πρεμιέρα το 1791, τρεις μήνες πριν πεθάνει. Οι ειδικοί θεωρούν ότι στην πραγματικότητα δεν είναι όπερα, αλλά μουσικό θέατρο, άσχετα αν επί αιώνες παίζεται αποκλειστικά στα λυρικά θέατρα.

Εκεί παίζεται και πάλι – στην αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών – με τη διαφορά ότι ο διάσημος και πάντα ριζοσπάστης σκηνοθέτης Πίτερ Μπρουκ τον επαναφέρει στην αρχική του κατάσταση. Και πηγαίνοντας ακόμη πιο βαθιά, του αφαιρεί περιττά στολίδια, βαριά σκηνικά, εντυπωσιακά κοστούμια, αναζητώντας την ουσία.

Ο – πολύς – κόσμος που παρακολούθησε την έναρξη των ελληνικών παραστάσεων έδειξε να διασκέδασε πολύ με τη φρέσκια ματιά του βρετανού σκηνοθέτη. Είδε στη σκηνή νεαρούς ερμηνευτές να τραγουδούν στα γερμανικά, αλλά να μιλάνε γαλλικά. Είδε ψηλά καλάμια και μερικά κομμάτια ύφασμα – ο Μπρουκ είναι, άλλωστε, ο συγγραφέας του περίφημου βιβλίου «Κενός χώρος» – να δίνουν έναν τόνο λιτότητας και αφαίρεσης στη σκηνή. Τα καλάμια έπαιζαν διάφορους ρόλους: μπορούσαν, λ.χ., να τοποθετηθούν έτσι ώστε να δημιουργούν περάσματα και πόρτες, μπορούσαν να παίζουν τον ρόλο δέντρων, ακόμη και σταυρού, στον οποίο παραλίγο να κρεμαστεί ο Παπαγκένο σε μία από τις πιο διασκεδαστικές σκηνές του έργου.

Πάνω στη σκηνή, στη δεξιά πλευρά της, υπήρχε το πιάνο του Φρανκ Κράβτσικ που έπαιζε μόνος του τη μουσική της όπερας αυτής του Μότσαρτ αλλά και άλλα πιανιστικά κομμάτια του συνθέτη, όταν ήθελε να σχολιάσει τη δράση. Αλλα όργανα δεν υπήρχαν, πέραν των φωνών των πρωταγωνιστών, που σε ορισμένες στιγμές – λ.χ. στο πολύ ωραίο σόλο της Βασίλισσας της Νύχτας – είχαν τη δύναμη μιας ολόκληρης ορχήστρας.

Χωρίς να ξεφύγει πολύ από το πρωτότυπο έργο, ο Μπρουκ «μάζεψε» τις όποιες φλυαρίες του και του προσέδωσε ζωντάνια, ιδίως μέσα από διαλόγους που συχνά έβγαζαν γέλιο αλλά και από το παίξιμο των ξυπόλητων τραγουδιστών-ηθοποιών, που ήταν σημερινό και όχι εποχής.

Εξ ου και ο Πίτερ Μπρουκ δεν ονομάζει την παράσταση «Μαγικός αυλός» αλλά «Ενας μαγικός αυλός». Οπως είπε όμως στο γαλλογερμανικό κανάλι Arte, είχε λόγο που διασκεύασε το έργο. «Αναζητήσαμε, με την πιο μεγάλη αγάπη, τον τρόπο να ξαναδώσουμε ζωή σε αυτό το έργο. Για να το πετύχουμε, έπρεπε να πειραματιστούμε. Με ρωτούν καμιά φορά ποια είναι η μέθοδός μου. Και δεν απαντώ ποτέ, γιατί η μόνη μέθοδος που ξέρω είναι ο πειραματισμός. Μέσα από αυτόν σπάμε τα μούτρα μας, κάνουμε ανοησίες αλλά και αστεία που μας χαλαρώνουν, δίχως απαραίτητα να οδηγούν κάπου».

Στη ζωντάνια αυτή συνέβαλε η κινητικότητα των πρωταγωνιστών, που μια-δυο φορές κατέβηκαν από τη σκηνή και αναμείχθηκαν με τους θεατές. Συνέβαλαν και κάποια τρικ, όπως στο σημείο που ο κατάσκοπος της Βασίλισσας της Νύχτας, στο ιερό της Ισιδας, φώναξε «με εκνευρίζετε» στα ελληνικά. Συνέβαλε πολύ και ο Παπαγκένο που αγαπήθηκε από το κοινό: ήταν πολύ συμπαθητικός την ώρα που παρακαλούσε τους ουρανούς να του στείλουν μια Παπαγκένα και ήταν ακόμη πιο αστείος όταν υπονόησε ότι θα μπορούσε να την αναζητήσει και ανάμεσα στους… θεατές.

Και όλα αυτά σε μια παράσταση στην οποία ποτέ δεν ένιωθε κανείς ότι προδίδει το πρωτότυπο, αλλά που ούτε κούραζε με τα όποια ξεπερασμένα από τον χρόνο στοιχεία της. Ο Μπρουκ την έκανε σφιχτή, μιάμιση μόλις ώρα χωρίς διάλειμμα. Και όταν ο μαγικός αυλός, στην τελευταία σκηνή του έργου, εξαφανίστηκε, δίνοντας έναυσμα για μια νέα αρχή, η μαγεία στην ατμόσφαιρα δεν έφυγε και αποτυπώθηκε στο θερμό χειροκρότημα του κοινού.