[Τρίτη άποψη] Ανθρωποι και μυρμήγκια

Υπάρχει ένα είδος μυρμηγκιών στη Νότια Αμερική (Ection) που έχουν μια ιδιαίτερη συμπεριφορά. Προχωρούν σε μαζικό σχηματισμό και ζουν σε συνεχή κίνηση εκτελώντας τις ζωτικές λειτουργίες τους χωρίς μόνιμη κατοικία και χωρίς σταματημό. Μέχρι εδώ, όλα ωραία και καλά. Μπορεί όμως να συμβεί κάποιο ατύχημα. Αν, για κάποιον λόγο, η κεφαλή της πορείας συναντήσει την ουρά της, τα άτυχα ζώα συνεχίζουν την πορεία τους κυκλικά και πεθαίνουν.

Αυτή η συμπεριφορά δεν έχει ακόμη επιστημονική εξήγηση. Γιατί δηλαδή το ένστικτο αυτοσυντήρησης δεν επιτρέπει να μεταβάλουν τους κανόνες συμπεριφοράς τους. Αποτελούν λοιπόν ένα σύστημα ανελαστικό, που συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο βρέξει – χιονίσει.

Για τον homo sapiens, αυτή η συμπεριφορά παρατηρείται συχνά στην περίπτωση που μια ομάδα ή ένας άνθρωπος αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα. Η λύση που επιλέγεται γίνεται συχνά πρόβλημα η ίδια. Αυτό που παρατηρείται είναι ότι, όταν προκύπτει κάποιο πρόβλημα, καταφεύγουμε στη λύση που είχαμε δώσει σε κάποιο άλλο πρόβλημα στο παρελθόν. Ας δούμε τώρα πώς μπορεί να εξηγήσει κανείς με τον φακό της πιο πάνω παρατήρησης μερικές συμπεριφορές, στην περίπτωση που μια χώρα βρίσκεται σε κρίση.

Μια χώρα που έχει υπερδανειστεί και οι αγορές δεν τη δανείζουν πια, λίγο πριν από την πτώχευση, καταφεύγει σύμφωνα με την κρατούσα από τον πόλεμο και μετά «συνήθεια» στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), μιας και είναι ο τελευταίος δανειστής (last lender). Η συμπεριφορά του Ταμείου διέπεται από τους κανόνες της «Συμφωνίας της Ουάσιγκτον», τα δέκα δόγματα της οποίας έχουν υιοθετηθεί από τα μέλη του. Η Συμφωνία δεν προβλέπει ιδιαιτερότητα χώρας. Ετσι, η εφαρμογή μέτρων που ζητά, ενίοτε, αντί για φάρμακο, είναι φαρμάκι. Για τους λαούς και για το ίδιο το Ταμείο.

Το Ταμείο διέπεται από συνταγή, στην οποία κυριαρχεί η ιδεολογία της διόρθωσης από την ίδια την αγορά. Εχουμε δηλαδή να κάνουμε με έναν νεοφιλελεύθερο σε ιδεολογία μηχανισμό με δογματική ανελαστικότητα (βλέπε την πρόσφατη οξεία κριτική του Ζακ Ντελόρ). Ετσι λοιπόν μπορούμε να πούμε, κατά προσέγγιση, ότι η συμπεριφορά του ΔΝΤ έχει στοιχεία από τη συμπεριφορά… των μυρμηγκιών.

Υπάρχουν και χώρες όπου το Ταμείο είχε επιτυχία. Αλλά δεν είναι όλες ίδιες. Και η επιτυχία που είναι λύση για μια χώρα μπορεί να αποδειχθεί «μυρμηγκοπαγίδα» για την άλλη.

Είμαι βέβαιος, πάντως, ότι η τρόικα, με πρωτοβουλία της Ενωσης, θα προσφέρει μια λύση οριστική, ξεπερνώντας τις καταστατικές αγκυλώσεις και της ίδιας και του ΔΝΤ. Ηδη, ενώ στην αρχή είχαμε παραδοσιακά μέτρα ΔΝΤ, σιγά σιγά (πολύ σιγά, δυστυχώς) το σύστημα ξεπερνάει εαυτό.

Εκείνο για το οποίο δεν είμαι σίγουρος είναι αν η άλλη πλευρά, η χειμαζόμενη, είναι σε θέση να κατανοήσει τα δικά της προβλήματα και με στρατηγική να τα αντιμετωπίσει. Και δεν είμαι σίγουρος, γιατί βλέπω ότι αφενός μεν ακολουθούμε τη συμπεριφορά των μυρμηγκιών που περιγράψαμε, αφετέρου όμως δεν μιμούμαστε τα άκακα ζώα σε μια άλλη κατάσταση της ύπαρξής τους: όταν η βασίλισσα ετοιμάζεται να γεννήσει, ο τεράστιος στρατός σταματά. Περικυκλώνει σύσσωμος τη βασίλισσα και τα αυγά και τα προστατεύει με τα κορμιά του.

Στην περίπτωση όμως τη δική μας, συχνά, διασπόμαστε σε «φυλές». Η μία βάλλει κατά της άλλης και όλοι μαζί αφήνουμε την πατρίδα στο έλεος των ανέμων του πολέμου, της εμφύλιας σύρραξης, της κατάλυσης της Δημοκρατίας, ή – τώρα τελευταία – της παγκοσμιοποίησης. Οπότε; Οπότε, η εθνική ενότητα (για την προστασία της βασίλισσας-πατρίδας) είναι προϋπόθεση ώστε να αντιμετωπίσουμε μια κρίση πρωτοφανή, με πολλές άγνωστες και νέες παραμέτρους, αλλά και να αποδείξουμε στους ακραίους νεοδαρβινιστές ότι άνθρωποι και μυρμήγκια διαφέρουμε ριζικά.

Ετσι όπως τα κάναμε, το χρωστάμε στα παιδιά μας, που τους φορτώσαμε την απρονοησία μας μέχρι το 2020. Απ’ ό,τι φαίνεται…