Ο πρώην και… επόμενος πρόεδρος της Ρωσίας

Είναι ξεκάθαρο ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα έχει την εξουσία στη Ρωσία στο προσεχές μέλλον. Το ερώτημα όμως, με το οποίο ασχολούνται οι αναλυτές σε όλο τον κόσμο, είναι: ποιος Πούτιν ακριβώς; Ο μεταρρυθμιστής του 2001 που δήλωσε ότι το πιο σημαντικό μέτρο των ηγετών μιας χώρας είναι «να προστατεύσουν τους πολίτες από τους μαυραγορίτες, τους διεφθαρμένους, τους κακοποιούς και τους εκβιαστές»; Ο πολιτικός που πήρε πρώτος από όλους τους ηγέτες του κόσμου τηλέφωνο τον Τζορτζ Μπους στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001; Ή ο νταής που τον επόμενο χρόνο απάντησε στην ερώτηση ενός γάλλου δημοσιογράφου για τους θανάτους αμάχων στην Τσετσενία με την απειλή ότι θα του κάνει περιτομή; Η μήπως εκείνος που θέλοντας να προωθήσει τη συμφιλίωση το 2010 γονάτισε στο έδαφος στο δάσος του Κατίν δείχνοντας πένθος για τους 20.000 πολωνούς αξιωματικούς που είχε σφάξει η σοβιετική μυστική αστυνομία;

Την επόμενη Παρασκευή ο ρώσος πρώην πρόεδρος, νυν πρωθυπουργός και σε λίγο καιρό και πάλι πρόεδρος Βλαντίμιρ Βλαντίμιροβιτς Πούτιν συμπληρώνει τα 59 του χρόνια και αποδεικνύεται το ίδιο χαλκέντερος, ανθεκτικός και ευμετάβλητος όσο και πριν από το 1999 όταν, έπειτα από μια καριέρα στις σκιές των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών, επελέγη να διαδεχθεί τον Μπορίς Γιέλτσιν.

Ο Πούτιν δεν αναμένεται να αποκλίνει εντυπωσιακά από την πολιτική που είχε διαμορφώσει μαζί με τον Μεντβέντεφ για τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και την προσέλκυση ξένων επενδυτών. Σ’ εκείνο που αναμένεται να προβάλει σθεναρή αντίσταση είναι ο οποιοσδήποτε περιορισμός των εξουσιών του Κρεμλίνου, όπως η καθιέρωση ανεξάρτητης δικαιοσύνης, λέει ο Μαράτ Γκούλμαν, συνεργάτης του το 2000. «Αυτός ο άνθρωπος μπορεί να αλλάζει», λέει, «όμως δεν θα είναι απλό, διότι θα πρέπει να ξεπεράσει αυτά που ο ίδιος έχει κάνει». Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο πρώην αξιωματικός της KGB αποκαλείται «ο ηγέτης της νέας παλιάς εποχής».

Βέβαια, σε οποιαδήποτε άλλη προηγμένη χώρα του κόσμου η δήλωση του Πούτιν πριν από μία εβδομάδα, στο συνέδριο του κυβερνώντος κόμματος Ενωμένη Ρωσία, ότι η επιστροφή του στην προεδρία και η μεταφορά του Ντμίτρι Μεντβέντεφ στην πρωθυπουργία γίνεται επειδή οι δύο άνδρες το είχαν συμφωνήσει, θα προκαλούσε θύελλα, καθώς μοιάζει σχεδόν να ακυρώνει τη λαϊκή βούληση. Χθες, απαντώντας στα πολλά σχόλια που έχουν γίνει σχετικά, ο Μεντβέντεφ υποστήριξε ότι παραχώρησε την προεδρία και δεν ζητά την επανεκλογή του στις εκλογές του ερχόμενου Μαρτίου διότι «ο Πούτιν είναι ο πιο δημοφιλής πολιτικός της χώρας» ενώ αρνήθηκε το προφανές, ότι δηλαδή οι προεδρικές εκλογές έχουν κριθεί εκ των προτέρων. «Ας αφήσουμε τον λαό ν’ αποφασίσει ποιον θα ψηφίσει», δήλωσε.

ΣΤΗΝ ΚΙΝΑ. Πάντως ο Πούτιν ήδη προγραμμάτισε το πρώτο μεγάλο ταξίδι μετά την είδηση της επιστροφής του στην προεδρία. Σε λίγες ημέρες, στις 11 Οκτωβρίου, θα μεταβεί στο Πεκίνο για συνομιλίες με την κινεζική ηγεσία σχετικά με κοινά επιχειρηματικά σχέδια αλλά και τη συνεργασία σε διεθνή ζητήματα. Ο Πούτιν συνεχίζει έτσι την πολιτική βελτίωσης των σχέσεων με την Κίνα, την οποία είχε ξεκινήσει στις πρώτες δύο θητείες του στην προεδρία της Ρωσίας. Κάπως έτσι προβλέπεται να κυβερνήσει και τώρα. Οι πολιτικοί αναλυτές μιλούν για ένα «κάθετο στυλ διακυβέρνησης» που περιγράφεται ως η εφαρμογή της μιας κυρίαρχης – δικής του – άποψης. Οτιδήποτε «πιο περίπλοκο, όπως το να λαμβάνει υπόψη του διαφορετικές αντιλήψεις, απλά δεν γνωρίζει πώς να το κάνει». Βέβαια στην προσέγγισή του για τη σημασία της σταθερότητας μπορεί τώρα να προσθέσει και τον εκσυγχρονισμό που προσπάθησε να προωθήσει ο Μεντβέντεφ, κυρίως στον οικονομικό τομέα. Αλλωστε η προς έκπληξη πολλών υπογραφή τον Αύγουστο της συμφωνίας που επιτρέπει στον αμερικανικό πετρελαϊκό κολοσσό Εxxon να πραγματοποιήσει έρευνες για πετρέλαιο στη ρωσική περιοχή του Αρκτικού ωκεανού, το πιστοποιεί.

Ομως υπάρχουν και αναπάντητα ερωτήματα, όπως το τι θα κάνει με τον πλουραλισμό. Στην πρώτη του θητεία ως πρόεδρος πάσχισε να ελέγξει όλους τους τηλεοπτικούς σταθμούς που του ασκούσαν κριτική. Τώρα επιστρέφει στην προεδρία μιας άλλης Ρωσίας, όπου οι πολίτες ενημερώνονται από το Ιντερνετ, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου λόγω των εσόδων από το πετρέλαιο φαίνεται ότι σταματά και η δημοφιλία του κόμματός του Ενωμένη Ρωσία περιορίζεται.

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ. Ο αναλυτής Αλεξέι Μακάρκιν του Κέντρου Πολιτικής Τεχνολογίας στη Μόσχα μιλάει για τα τέσσερα πρόσωπα του Βλαντίμιρ Πούτιν: το πρώτο είναι εκείνο που είχε δείξει στην αρχή, όταν προωθούσε με σιδηρά πυγμή ιστορικές αλλαγές, το δεύτερο όταν το κράτος αύξησε τον έλεγχο πάνω στην οικονομία (με παράδειγμα τη σύλληψη του μεγιστάνα Χοντορκόφσκι το 2003), το τρίτο εμφανίσθηκε μετά την οικονομική κρίση του 2008 όταν έγινε προφανές ότι η Ρωσία πρέπει να κάνει ανοίγματα προς τα έξω. Το τέταρτο, προβλέπει ο αναλυτής, θα το δούμε σύντομα καθώς ο Πούτιν θα προσπαθήσει να διατηρήσει το πολιτικό status quo επιτρέποντας οικονομικές μεταρρυθμίσεις. «Μάλλον δεν είναι τέσσερις Πούτιν – είναι η εξέλιξη ενός ατόμου», παρατηρεί ο Μακάρκιν. «Η εξέλιξη ενός ανθρώπου που είχε την αίσθηση του τι έπρεπε να κάνει και κατόπιν αισθάνθηκε ότι αυτά δεν αρκούσαν για να προστατεύσει την εξουσία του».