Το πάθημα των ΗΠΑ, μάθημα για την Ευρώπη

«Το κανόνι της τέταρτης μεγαλύτερης αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers, η αναγκαστική πώληση της Merrill Lynch στην Bank of America και οι φόβοι χρεοκοπίας της μεγαλύτερης ασφαλιστικής εταιρείας στον κόσμο American International Group (AIG) προκάλεσαν πανικό στις αγορές», έγραφαν «Τα ΝΕΑ» (16 Σεπτεμβρίου 2008) τρία χρόνια πριν.

Η κατάρρευση της Lehman Brothers στις 15 Σεπτεμβρίου 2008 ήταν το πιο σημαντικό ίσως γεγονός της χρηματοπιστωτικής κρίσης που εκδηλώθηκε το 2007, κορυφώθηκε το 2008 και σήμερα έχει εξελιχθεί σε κρίση χρέους των υπερχρεωμένων χωρών της ευρωζώνης με την Ελλάδα να βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων. Πολλοί και δικαίως έσπευσαν να χαρακτηρίζουν την κρίση αυτή σαν τη μεγαλύτερη μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η απληστία των τραπεζιτών δημιούργησε τοξικά επενδυτικά προϊόντα με εγγύηση ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια χαμηλής εξασφάλισης που είχαν εκδοθεί στις ΗΠΑ, τα οποία σε συνδυασμό με το σκάσιμο της φούσκας στις τιμές των ακινήτων κυρίως στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Ισπανία γονάτισαν τις μεγάλες ξένες τράπεζες. Η αμερικανική, η βρετανική και πολλές άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις (Βέλγιο, Ολλανδία, Ιρλανδία κ.ά.) αναγκάστηκαν να παρέμβουν κρατικοποιώντας σε πολλές περιπτώσεις κολοσσιαίες τράπεζες προκειμένου να τις σώσουν από τη χρεοκοπία. Χρειάστηκε δηλαδή να ρίξουν οι κυβερνήσεις στην αγορά χρήματα των φορολογουμένων για να αποφευχθεί ένα παγκόσμιο κραχ.

Η ΕΥΡΩΠΗ. Δυστυχώς τρία χρόνια μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, που αποτέλεσε την κορύφωση της κρίσης του 2008 προκαλώντας απώλειες πάνω από 1 τρισ. δολάρια στο παγκόσμιο σύστημα, μια άλλη κρίση, ως εξέλιξη της προηγούμενης, αυτή του χρέους στην Ευρώπη εμφανίστηκε για να λάβει τον απευκταίο τίτλο της μεγαλύτερης που γνώρισε ποτέ η Γηραιά Ηπειρος τα τελευταία 60 χρόνια. Με ντόμινο μάλιστα απειλείται ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία αφού ήδη η πιστοληπτική αξιολόγηση των ΗΠΑ υποβαθμίστηκε για πρώτη φορά στην Ιστορία.

Υπάρχουν βασικές ομοιότητες της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008 με την κρίση χρέους που βιώνει σήμερα η Ευρώπη και οι υπόλοιπες ανεπτυγμένες οικονομίες αλλά και μία μεγάλη διαφορά. Τότε η αμερικανική κυβέρνηση άφησε τη Lehman Brothers να χρεοκοπήσει προκαλώντας σεισμό στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Σήμερα το λάθος αυτό έχει αναγνωρισθεί, με αποτέλεσμα κορυφαία και ισχυρά κράτη της ευρωζώνης να αποκλείουν το ενδεχόμενο χρεοκοπίας χώρας – μέλους της ευρωζώνης, χωρίς όμως να προχωρούν και σε αποφασιστικά βήματα που θα δώσουν οριστική λύση στο ευρωπαϊκό πρόβλημα χρέους. Κάτι που τροφοδοτεί τις κερδοσκοπικές επιθέσεις υπονομεύοντας ουσιαστικά το μέλλον της ευρωζώνης. Από την άλλη, όπως και τότε έτσι και τώρα απαιτείται συντονισμένη δράση από όλες τις χώρες αλλά και η υιοθέτηση σκληρών και επίπονων μέτρων για να αντιμετωπιστεί ο νέος στόχος που έχουν βάλει στο μάτι οι αγορές: τα υψηλά χρέη και ελλείμματα ολόκληρων χωρών όπως είναι η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Βρετανία, ακόμη και οι ΗΠΑ. Τα κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ του 2008 και του 2011 είναι σύμφωνα με τους αναλυτές τα ακόλουθα:

n Υπάρχει σήμερα όπως και τότε μεγάλος κίνδυνος για ντόμινο. Οταν ήρθε η ώρα να αποφασιστεί εάν θα σωθεί η Lehman Brothers ή θα αφεθεί, να καταρρεύσει το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέλεξε το δεύτερο. Το τσουνάμι που ακολούθησε στις αγορές απείλησε τράπεζες κολοσσούς αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να ρίξουν τελικά τρισεκατομμύρια δολάρια στην αγορά για να αποφύγουν τα χειρότερα. Αντίστοιχος είναι ο κίνδυνος που υπάρχει σήμερα στην Ευρώπη αφού εκτός από την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία απειλούνται ευθέως η Ιταλία και η Ισπανία. Η Lehman Brothers αποδείχτηκε πολύ μεγάλη για να καταρρεύσει.

n Τα προβλήματα της Ελλάδας υποτιμήθηκαν αρχικά από τους Ευρωπαίους που θεώρησαν ότι το μέγεθος της οικονομίας της χώρας μας είναι μικρό για τα διεθνή δεδομένα. Το ίδιο είχαν σκεφτεί τότε για τις επενδυτικές τράπεζες Lehman Brothers και Bear Stearns. Η κρίση απέδειξε όμως το αντίθετο.

n Υπήρξε καθυστέρηση στην αντίδραση, με αποτέλεσμα να μεγαλώσει σημαντικά η κρίση. Οταν ξέσπασε η κρίση στην Ελλάδα, οι Ευρωπαίοι προσπάθησαν να αντιδράσουν με ημίμετρα καθυστερώντας να λάβουν σημαντικές αποφάσεις. Το ίδιο έκαναν οι αμερικανικές αρχές το 2007 που προσέφεραν μεμονωμένα μέτρα με αποτέλεσμα οι αγορές να ηρεμούν για λίγο και μετά να πιέζουν συνεχώς για ολοκληρωμένη λύση.

n Υπάρχει διάχυτος ο φόβος των πιστωτών ότι θα χαθούν χρήματα. Οπως και το 2008 έτσι και σήμερα οι επενδυτές βλέπουν ότι επενδύσεις που θεωρούνταν ασφαλείς – για παράδειγμα το κρατικό χρέος – στην πραγματικότητα δεν είναι. Η κατάσταση σήμερα μπορεί να παρομοιαστεί με την κατάσταση στην οποία βρέθηκαν οι αμερικανικές κρατικές τράπεζες χορήγησης στεγαστικών δανείων Freddie Mac και Fannie Mae. Τον Ιούλιο του 2008 το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ αναγκάστηκε να εκπονήσει σχέδιο σωτηρίας τους θέτοντάς τες υπό εποπτεία και κρατικό έλεγχο.

n Απαιτείται να χρησιμοποιηθούν ξανά χρήματα φορολογουμένων. Το 2008 η αμερικανική και πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να βγάλουν χρήματα από τον κρατικό κουμπαρά για να ενισχύσουν τις τράπεζες που είχαν ξεμείνει από ρευστό λόγω της κατακόρυφης ανόδου του κόστους δανεισμού. Σήμερα οι φορολογούμενοι αναγκάζονται και πάλι να πληρώσουν την ενίσχυση ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ομίλων και ολόκληρων χωρών.