[Τρίτη άποψη] Τα «ιδεολογικά» του ΠΑΣΟΚ

Η σαββατιάτικη Συνδιάσκεψη του ΠΑΣΟΚ έδινε σπάνια ευκαιρία να συζητηθούν ζωτικά ζητήματα σχετικά με τη φυσιογνωμία, τις επιλογές και τις προοπτικές ενός σοσιαλιστικού κόμματος εξουσίας που, αντικειμενικά, υφίσταται βαθιά φθορά κατά την προσπάθεια αντιμετώπισης μιας πρωτοφανούς εθνικής κρίσης. Πτυχές των ζητημάτων ψηλαφήθηκαν στις εργασίες της Συνδιάσκεψης, η συνολική όμως συζήτηση – από ατολμία, οργανωτική αδυναμία ή έλλειψη αυτοσυνειδησίας – δεν έλαβε, δυστυχώς, χώρα.

Η απώλεια ανεξαρτησίας επιλογών και κινήσεων που αναμφισβήτητα υφίσταται κάθε χώρα «υπό Μνημόνιο», συνιστά παραφθορά της λαϊκής κυριαρχίας και της λαϊκής εντολής, ιδίως σε περιπτώσεις που στην εξουσία βρίσκεται μια κυβέρνηση η οποία αυτοχαρακτηρίζεται αλλά και προσλαμβάνεται ως σοσιαλιστική. Οι σοσιαλιστές ενσαρκώνουν διεθνώς την αριστερή πρόταση εξουσίας, η διαφορά τους με τη Δεξιά – διαφορά γονιδιακή, πάντα παρούσα, ακόμα και στους άγονους ιδεολογικά καιρούς – συνίσταται στο ότι αυτοί, οι σοσιαλιστές, όταν έρχονται στην εξουσία θέλουν να «αλλάξουν τον κόσμο». Ειδικά στην Ελλάδα και ακόμα ειδικότερα το 2009 το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές με ένα αρκετά ριζοσπαστικό πρόγραμμα συνολικής αναδιανομής.

Το Μνημόνιο λειτούργησε σαν ένα παράλληλο, αλλά μη συμβατό σε σχέση με το αυθεντικό πρόγραμμα εξουσίας, το οποίο, από τη στιγμή που τέθηκε σε εφαρμογή, οδήγησε την κυβέρνηση και τη χώρα σε μη προβλεπόμενη κατεύθυνση. Φυσικά, αυτό έγινε με βαριά καρδιά και γιατί υπήρξε αδήριτη οικονομική ανάγκη και αφόρητη εξωτερική πίεση – της οποίας πάντως προηγήθηκε αίτημα ημών των ιδίων.

Το πρόβλημα επομένως, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι τόσο πρόβλημα κυριαρχίας – εξάλλου όλη η ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης βασίζεται στην ενσυνείδητη παραχώρηση τμημάτων εθνικής κυριαρχίας – όσο πρόβλημα Δημοκρατίας. Πόσο «δημοκρατική» είναι μια Δημοκρατία χωρίς δυνατότητα επιλογών και πόσο «ενωμένη» είναι μια Ευρώπη που επιβάλλει κάτι αντίθετο από αυτό που θέλουν οι λαοί και οι κυβερνήσεις, ακόμα και για να τους σώσει;

Ακόμα κι έτσι, μήπως η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ είχε – και έχασε – μια μεγάλη ευκαιρία να κάνει τη διαφορά, ίσως να πρωτοπορήσει, διαπραγματευόμενη διαφορετικά, στην ουσία προτείνοντας εκείνη το σχέδιο απάντησης στην κρίση; Τα πλεονεκτήματα δεν της έλειπαν: η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που έμπαινε στη στενωπό, η οικονομία της ήταν αρκετά μικρή για να μην πανικοβάλλει, αλλά αρκετά σημαντική για να μην μπορεί να αφεθεί στην τύχη της, ο δε πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου είχε, από ένστικτο και πολιτική κουλτούρα, την τάση να διεθνοποιήσει το ελληνικό πρόβλημα, να συμβουλευτεί και μη συμβατικούς ειδικούς και να δει τη «μεγάλη εικόνα». Η τυφλή αποδοχή ενός έτοιμου – από άλλους και για άλλους – «κουστουμιού» που από την πρώτη μάλιστα στιγμή μύριζε υφεσιακή ναφθαλίνη, δεν ήταν για την Ελλάδα μονόδρομος. Βέβαια, είναι εύκολο να το λέμε κατόπιν εορτής και χωρίς να έχει δοκιμαστεί πουθενά η «άλλη λύση». Πιστεύω όμως ότι θα άξιζε να εξεταστεί σε μια «ιδεολογική» εκδήλωση.

Τώρα που πήρε τον συγκεκριμένο δρόμο μια σοσιαλιστική κυβέρνηση, πώς ξαναβρίσκει την ψυχή του ένα σοσιαλιστικό κόμμα; Και εδώ το ΠΑΣΟΚ ήρθε στην εξουσία με κάποια εργαλεία, ιδίως με τη θεωρία του διαχωρισμού του κόμματος από το κράτος. Υπό τις παρούσες συνθήκες, αυτή θα έπρεπε να οδηγήσει σε επεξεργασία από το κόμμα θέσεων με τις οποίες θα γεφυρωνόταν το δημοκρατικό χάσμα, θα αξιοποιούνταν τα περιθώρια πολιτικής διαφοροποίησης από τη Δεξιά και θα έμπαιναν κάποιες βάσεις για το μέλλον. Κάτι τέτοιο δεν έγινε, είτε γιατί το κόμμα από επιλογή υποβαθμίστηκε, είτε γιατί (ξανά) ταυτίστηκε με την κυβέρνηση και το έργο της, είτε γιατί δεν είχε τις δυνατότητες και τα στελέχη για μια τέτοια αφανή δουλειά ουσίας.

Στην πράξη, πάντως, το μετά το 2007 ΠΑΣΟΚ δεν αποδείχθηκε «ανοιχτό κόμμα». Η Συνδιάσκεψη ανέδειξε ξεκάθαρα τουλάχιστον αυτή την αλήθεια.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ