«Το κορίτσι με το τατουάζ»

Το 2005 εκδόθηκε στα σουηδικά και το 2009 μεταφράστηκε στα ελληνικά (μτφ. Γιώργος Μαθόπουλος) «Το κορίτσι με το τατουάζ» του Στιγκ Λάρσον. Η Ευρώπη δεν ήταν τόσο ενωμένη όσο ήθελε να παρουσιάζεται. Συζητούσαμε ήδη για οικονομική κρίση, κρίση αξιών, θεσμών και πολιτικού συστήματος. Ο Μπαράκ Ομπάμα ορκίστηκε τον Ιανουάριο 44ος πρόεδρος των ΗΠΑ. Ο Η1Ν1 θέριζε και η χειραψία είχε καταντήσει ταμπού.

Την ίδια περίοδο, η τριλογία «Millennium» του Λάρσον, παγκόσμιο εκδοτικό φαινόμενο με δωδεκάμισι εκατομμύρια αντίτυπα σε τριάντα οκτώ χώρες, μιλούσε για όλα: πολιτική, οικονομία, φασισμό, ψυχικές ασθένειες, μισογυνισμό. Ο σοσιαλδημοκρατικός παράδεισος της Σκανδιναβίας φαίνεται πως είχε πολλά κρυμμένα μυστικά. Το καλοκαίρι του 2011 η φρικωδία της Νορβηγίας κατέδειξε ότι η μυθοπλασία του Λάρσον είχε βαθύ έρεισμα στην πραγματικότητα.

Η Ευρώπη του Διαφωτισμού, του ορθολογισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μένει σκανδαλωδώς εμβρόντητη κάθε φορά που έρχεται αντιμέτωπη με το έρεβος των μαζικών εγκλημάτων. Δεν της συγχωρείται αυτή η αφέλεια. Πρόκειται για την ήπειρο στην οποία συνέβησαν γενοκτονίες, ξέσπασαν παγκόσμιοι πόλεμοι και άνθησαν δολοφονικά πολιτικά συστήματα. Η μισαλλοδοξία και ο φανατισμός απέκτησαν ιδεολογικό επικάλυμμα στην Ευρώπη.

Ο σκανδιναβική Εδέμ, όπως συχνά παρουσιάζεται, έχει τα δικά της ιστορικά αμαρτήματα. Δωσιλογισμός, ευγονική, ρατσισμός. Ο επίγειος παράδεισος του Βορρά δολοφονεί πρωθυπουργούς. Σκοτώνει παιδιά. Εδώ η μυθοπλασία του Λάρσον γίνεται, δυστυχώς, πραγματικότητα.

«Δεν υπάρχουν αθώοι. Υπάρχουν διαφορετικοί βαθμοί ευθύνης», δηλώνει μια ηρωίδα στο δεύτερο βιβλίο της τριλογίας. Αυτή η ρήση συνοψίζει το ιδεολογικό στίγμα του βιβλίου.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 1966 η δεκαεξάχρονη Χάριετ Βάνιερ, ανιψιά του βιομηχάνου Χένρικ Βάνιερ, πατριάρχη της σουηδικής οικονομίας, εξαφανίζεται. Για τριάντα έξι χρόνια ο Χένρικ Βάνιερ ερευνά με κάθε λεπτομέρεια τις συνθήκες της εξαφάνισης και αναζητεί τον δολοφόνο. Στο τέλος, με την επίγνωση ότι πρόκειται για την τελευταία επιλογή του, μια και ο ίδιος είναι υπέργηρος, αναθέτει σε έναν μαχητικό δημοσιογράφο, τον Μίκαελ Μπλούμκβιστ, να γράψει τη βιογραφία της οικογένειας. Στην πραγματικότητα του ζητά να ψάξει και να βρει την αλήθεια.

Ο Μίκαελ βρίσκεται σε δεινή επαγγελματική θέση. Προσπάθησε να αποκαλύψει την οικονομική απάτη ενός μεγαλοεπιχειρηματία, του Βένερστρεμ, και έσπασε τα μούτρα του. Εχει καταδικαστεί σε τρίμηνη φυλάκιση και το περιοδικό του, το «Millennium», κινδυνεύει να κλείσει. Ο Μίκαελ αναλαμβάνει την υπόθεση. Βοηθός του στην έρευνα μια νεαρή χάκερ, η Λίσμπετ Σάλαντερ, μια κοπέλα τρομακτικής ευφυΐας, που λόγω της πανκ εμφάνισής της και της αντικοινωνικής συμπεριφοράς της προκαλεί σχόλια και αντιδράσεις. Η Λίσμπετ έχει στοιχεία αυτισμού (σύνδρομο Ασπενγκερ), γεγονός που την καθιστά «νομικά ανήλικη» και την εξαναγκάζει να έχει κηδεμόνα.

Η αστυνομική υπόθεση αποτελεί ένα τυπικό «μυστήριο του κλειδωμένου δωματίου». Μόνο που το δωμάτιο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι ένα ολόκληρο νησί. Με την αφορμή της αστυνομικής πλοκής, ξεδιπλώνεται μια πλατιά αφήγηση με πολλά παράλληλα νήματα και δεκάδες ήρωες. Ναζιστές μεγαλομέτοχοι και μεγαλοκαρχαρίες των οικονομικών εγκλημάτων. Σαδιστές δικηγόροι, δημοσιογράφοι, εκδότες, σπιούνοι. Παπάδες, επιχειρηματίες, αρχαίοι φίλοι. Χάκερ, που στήνουν κομπίνες και υποκλοπές στο πι και φι, με προεξάρχουσα τη Σφήγκα (παρωνύμιο της αυτιστικής Λίσμπετ).

Το βιβλίο έχει όλα τα χαρακτηριστικά του ευπώλητου: καταιγιστική πλοκή, αξιαγάπητους και αξιομίσητους ήρωες. Κινείται με άνεση στον χώρο (Σουηδία, Λονδίνο, Αυστραλία) και στον χρόνο (από τον προπολεμικό Ναζισμό έως σήμερα).

Ο Λάρσον δεν είναι αφελής συγγραφέας. Εχει θέση και ισχυρή άποψη, όχι όμως διδακτικό ύφος. Χωρίζει τους καλούς από τους κακούς, αλλά βρίσκει χώρο και για τις ενδιάμεσες αποχρώσεις. Δημοσιογράφος με περγαμηνές, δεν πατάει την μπανανόφλουδα της δαιμονοποίησης, κρούει όμως τον κώδωνα του κινδύνου.

Το βιβλίο του Λάρσον αναδείχτηκε ευπώλητο σε μια εποχή που η Ευρώπη προσπαθούσε να κουκουλώσει αμαρτίες. Οικονομικά εγκλήματα, ρατσισμός, μισαλλοδοξία. Θαλερές κοινωνίες με σκοτεινά μυστικά. Δεν άργησαν να βγουν όλα στη φόρα. Τον Ιούλιο του 2011, οι ειδήσεις από τη Νορβηγία θα μπορούσαν να αποτελούν κεφάλαιο του βιβλίου του. Η ζωή έχει μεγαλύτερη φαντασία από τη λογοτεχνία. Και ανελέητη, εξωφρενική σκληρότητα.