ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Και οι αγορές ακόμη «διψούν»…

Με τις αποφάσεις τους για την αντιμετώπιση της κρίσης του χρέους, οι ηγέτες της ευρωζώνης προσέφεραν την Πέμπτη 21 Ιουλίου σημαντική ανακούφιση στην Ελλάδα. Οι χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας καλύπτονται έως το 2014, ενώ το κόστος εξυπηρέτησης του υπέρογκου χρέους υποχωρεί, για τόκους θα πρέπει να πληρώνουμε μικρότερο μερίδιο από το ΑΕΠ μας κάθε χρόνο από πριν, περισσότεροι πόροι θα μένουν στην οικονομία μας. Το γενικότερο πρόβλημα, όμως, φαίνεται να παραμένει. Λίγο κράτησε η ευφορία των αγορών: μόλις τις πρώτες ώρες της επόμενης μέρας, Παρασκευής. Ηδη τη Δευτέρα το απόγευμα οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων της Ισπανίας είχαν ξαναφτάσει το 6%, της Ιταλίας το 5,5%, επιστρέφοντας σε επίπεδα που πρωτοάγγιξαν παραμονές των αποφάσεων. Παράλληλα τα χρηματιστήρια έπεφταν, ιδίως οι τραπεζικές μετοχές.

Το κλίμα επιβάρυνε από την άλλη όχθη του Ατλαντικού η παράλληλη πολιτική δυσκολία να ληφθούν αποφάσεις για το χρέος των ΗΠΑ. Στα εδώ ευρωπαϊκά, όμως, τέσσερα σημεία αναφέρονται ότι συντηρούν τη δυσπιστία των πάσης φύσεως κεφαλαίων που επενδύουν σε κρατικά ομόλογα. Πρώτον, όσο κατηγορηματικά και επίσημα και αν διαβεβαιώθηκε ότι η Ελλάδα αποτελεί «ξεχωριστή και μοναδική» περίπτωση, ενώ οι λοιπές 16 χώρες που μετέχουν στη Νομισματική Ενωση «θα τιμήσουν την υπογραφή τους», θα πληρώνουν εμπρόθεσμα όλους τους τόκους και τα χρεολύσια των δανείων τους, δεν κρίθηκε αρκετό. Πολλοί είδαν μια προφορική δέσμευση, η οποία δεν στηρίζεται με αντίστοιχα οικονομικά μέτρα. Πόσω μάλλον που, δεύτερον, ο μηχανισμός χρηματοπιστωτικής σταθερότητας EFSF επιφορτίζεται με νέα καθήκοντα (σωστά, ευτυχώς!) χωρίς όμως να αυξάνονται τα κεφάλαιά του. Μήνες τώρα επισημαίνεται ότι τα 440 δισ. ευρώ που έχει διαθέσιμα δεν επαρκούν για ενδεχόμενες νέες ανάγκες, πέρα από τις τρεις μικρές χώρες που ήδη στηρίζει (Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία). Τρίτον, από αντίθετες οπτικές αμφισβητείται η ύστερα από γερμανική εμμονή συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών με ελληνικά κρατικά ομόλογα στην κατοχή τους, στη χρηματοδοτική στήριξη της Ελλάδας, που με χίλια ζόρια σχηματοποιήθηκε τελικά σε καθαρά εθελοντική βάση. Αφενός, επειδή συνεπάγεται απώλειες της τάξης του 21% για τους συμμετέχοντες, κατά τους υπολογισμούς του διεθνούς τους φορέα IIF. Αυτό επικαλέστηκαν Fitch και Moody’s για να ξαναϋποβαθμίσουν τη χώρα, παρά τις δημόσιες εγγυήσεις που θα χορηγηθούν για τα νέα τριακονταετή ομόλογα (μέσω EFSF) και ενώ διάφορες αναλύσεις δείχνουν επικερδείς τις προβλεπόμενες ανταλλαγές με νέες εκδόσεις για τις τράπεζες (στην «Handelsblatt» και στους «New York Times», μεταξύ των άλλων). Αφετέρου, όμως, επειδή εκτιμάται ότι δεν θα οδηγήσει σε επαρκή ελάφρυνση του ελληνικού χρέους. Θα απαιτούνταν μεγαλύτερες περικοπές, άρα και απώλειες για τις τράπεζες, υποστηρίζουν επίμονα ορισμένοι – στους οποίους δεν μπορούμε συλλήβδην να αποδώσουμε ιδιοτελή κίνητρα και σύνδεση με κερδοσκοπικά συμφέροντα να καταπέσουν τα CDS, τα ασφάλιστρα κινδύνου – επιφανείς γερμανοί σοσιαλδημοκράτες, για παράδειγμα. Δεν παύουν έτσι, τέταρτον, να πιθανολογούνται και επιπλέον αναδιαρθρώσεις, μια πολύ μεγαλύτερη στην Ελλάδα, ανάλογες σε άλλες χώρες.

Οι πρώτες εξελίξεις μετά τη συμφωνία της 21ης Ιουλίου για την ευρωζώνη έρχονται ξανά, τρία χρόνια αφότου ξέσπασε η μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση, να δείξουν πόσο μακριά βρισκόμαστε ακόμα από την υπέρβαση της κρίσης. Σε Αμερική και Ευρώπη το χρηματοπιστωτικό σύστημα σώθηκε από την κατάρρευση με πρωτοφανή σε έκταση δημόσια χρηματοδότηση, η οποία διόγκωσε όμως τα ελλείμματα και τα χρέη των κρατών, σπρώχνοντάς τα με τη σειρά τους σε δυσκολίες να χρηματοδοτηθούν οπότε εξαναγκάζονται σε δραστικές περικοπές δαπανών ή, λιγότερο λόγω των αντιλήψεων που επικρατούν, και σε αυξήσεις φόρων. Παρότι βλέπουμε παραδείγματα θεαματικών κερδών, ούτε οι τράπεζες συνολικά έχουν εξυγιάνει τους ισολογισμούς τους. Οι σχέσεις δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, της πολιτικής με τις αγορές δεν έχουν τεθεί σε νέες, υγιέστερες βάσεις σε παγκόσμια κλίμακα. Παράλληλα, διάφορα εθνικά συμφέροντα αντιπαρατίθενται εκεί όπου θα χρειαζόταν να συνεργαστούν στενότερα, στην ενοποίηση κινδύνων, στην εποπτεία και τη ρύθμιση των αγορών.

Ιδιόμορφη περίπτωση η χώρα μας εφόσον εδώ δεν προκάλεσαν οι τράπεζες τις δυσκολίες στο κράτος, αντίθετα, το διογκούμενο δημόσιο χρέος φάνηκε να απειλεί τις τράπεζες, οπωσδήποτε θα εξακολουθήσει να επηρεάζεται από ένα ευρύτερα ασταθές περιβάλλον. Με τις διασφαλίσεις της 21ης Ιουλίου, όμως, μπορούμε τώρα να στραφούμε στα εσωτερικά μας ζητήματα: πώς θα κλείνει το δημόσιο έλλειμμα με δικαιότερη κατανομή των βαρών, πώς θα ενισχύονται παραγωγή, επενδύσεις, απασχόληση, πώς θα ελαχιστοποιούνται οι καταστροφές εθνικού πλούτου και εισοδήματος. Ζητούμενο δεν είναι απλώς να «βγαίνουν τα νούμερα» του Μνημονίου, του πρώτου και του δεύτερου που έρχεται, αλλά μια πραγματική κινητοποίηση των δυνάμεων της κοινωνίας.