Για μια αλλαγή πορείας στα ΑΕΙ

Η κρίση που ταλανίζει την πανεπιστημιακή εκπαίδευση της χώρας μας τείνει επιδεινούμενη τα τελευταία χρόνια χωρίς να είναι ανεξάρτητη από τις υπόλοιπες κρίσεις, της μέσης εκπαίδευσης, την κοινωνική, τη δημοσιονομική-χρηματοοικονομική, την πολιτιστική και την ηθική.

Για την αντιμετώπιση της κρίσιμης αυτής κατάστασης των ελληνικών ΑΕΙ έχουν χυθεί τόνοι μελάνης με απόψεις και γνώμες στον Τύπο και σε βιβλία, έχουν συσταθεί δεκάδες επιτροπές ειδικών και έχουν κατατεθεί πολλά νομοσχέδια την τελευταία εικοσαετία. Τίποτε όμως από τα παραπάνω δεν οδήγησε στην αποκατάσταση αυτής της κρίσιμης κατάστασης, ίσως γιατί η προσπάθεια αυτή δεν έφερε το σπέρμα του νέου και του εξελίξιμου, ως όφειλε, αλλά επανερχόταν σε αυτά που ίσχυαν πριν από την κρίση (Μισέλ Σερ, Καιρός των Κρίσεων, μτφρ. Λ. Λάκκα, Εκδόσεις Καλέντης, Αθήνα 2011). Πρόσφατα κατατέθηκε από την υπουργό Παιδείας προσχέδιο νόμου για την οργάνωση της Ανώτατης Εκπαίδευσης που φαίνεται ότι ανατρέπει τα πάντα και δεν μοιάζει σε τίποτε με τον προηγούμενο νόμο – πλαίσιο.

Οι νεοεισερχόμενοι φοιτητές των ελληνικών ΑΕΙ, έπειτα από τεράστια υλική και πνευματική προσπάθεια λόγω του απαράδεκτου τρόπου εισαγωγής και φορτωμένοι με πολλές γνώσεις που αποκτήθηκαν με μηχανιστικό και όχι με κριτικό τρόπο, βρίσκονται στο πρώτο εξάμηνο των σπουδών αντιμέτωποι με μια νέα κατάσταση. Οι περισσότεροι πρωτοετείς φοιτητές νιώθουν κουρασμένοι, ενώ άλλοι από αυτούς βρίσκονται σε σχολή όχι της πρώτης επιλογής τους. Αποτέλεσμα είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος για τις σπουδές, η απουσία από τα πανεπιστημιακά δρώμενα και γενικά η χαλαρότητα έπειτα από μια περίοδο εντατικής προσπάθειας. Ολοι θα πρέπει να ξέρουν ότι το τελικό προϊόν της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης είναι ο ολοκληρωμένος επιστήμονας και άνθρωπος και όχι ο συνδικαλιστής και ο αιώνιος φοιτητής. Η διόρθωση λοιπόν του συστήματος εισαγωγής στα πανεπιστήμια είναι απαραίτητη για την ομαλότερη και αποτελεσματικότερη υποδοχή των φοιτητών στα πανεπιστήμια.

Η θεωρητική διδασκαλία θα πρέπει να είναι υποχρεωτική – έτσι εκλείπει η παρουσία των προαπαιτουμένων – και για να περάσει ο φοιτητής το επόμενο εξάμηνο θα πρέπει να έχει περάσει επιτυχώς όλα τα μαθήματα του προηγούμενου εξαμήνου. Η κατάργηση λοιπόν του απαράδεκτου και παγκόσμιας ελληνικής πρωτοτυπίας συστήματος των μεταφερομένων μαθημάτων είναι επιτακτική όσο ποτέ.

Οι εξετάσεις εξάλλου των μαθημάτων θα πρέπει να γίνονται μόλις οι ομάδες των φοιτητών τελειώνουν τον κύκλο εκπαίδευσης, που σημαίνει ότι θα πραγματοποιούνται σε μικρές ομάδες φοιτητών, κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους, έτσι ώστε το απαράδεκτο σύστημα των τριών περιόδων εξέτασης που συνεπάγεται τεράστια απώλεια διδακτικών ωρών να εκλείψει. Ο φοιτητής θα πρέπει να αξιολογείται συνεχώς στα μαθήματα, τα εργαστήρια και τις κλινικές – όπως επίσης και τα μέλη ΔΕΠ – με αποτέλεσμα οι τελικές εξετάσεις να είναι μάλλον τυπικές και τα ποσοστά αποτυχίας χαμηλά, αφού όλοι θα εκπαιδεύονται και θα προσλαμβάνουν τη γνώση με επιτυχία. Η φοιτητική επιτυχία στις εξετάσεις, με τον τρόπο αυτό, θα είναι εφάμιλλη των πανεπιστημίων της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, εκεί όπου οι φοιτητές που αποτυγχάνουν είναι ελάχιστοι. Επιπρόσθετα, τα μεγάλα ποσοστά αποτυχίας στις εξετάσεις αντανακλούν και αξιολογούν τον ίδιο τον διδάσκοντα και όχι μόνον τους φοιτητές.

Στην περίοδο αυτή της μεγάλης χρηματοοικονομικής κρίσης, η Ελλάδα είναι το μοναδικό κράτος του πολιτισμένου κόσμου που παρέχει δωρεάν εκπαίδευση τους φοιτητές. Η κατ’ επίφαση κατάργηση της δωρεάν παιδείας, λόγω του συγκεκριμένου μέτρου, όπως υποστηρίζουν μερικοί, δεν πραγματοποιείται τώρα, αλλά έχει γίνει ήδη με την ιδιωτική παραπαιδεία για την προπαρασκευή των υποψήφιων φοιτητών. Η θέσπιση χαμηλών διδάκτρων για τους έχοντες φοιτητές και υποτροφιών για τους φτωχούς θα παρείχε στο πανεπιστήμιο σημαντικά έσοδα για τη βελτίωση της υποδομής και της εκπαίδευσης και θα καταργούσε την κοινωνική αδικία που ισχύει σήμερα. Τα δίδακτρα θα ωθούσαν τους φοιτητές σε πιο υπεύθυνες σπουδές και σε μεγαλύτερες εκπαιδευτικές απαιτήσεις, όπως συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο.

Αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας, με ελάττωση της θεωρητικής και αύξηση της πρακτικής, εργαστηριακής ή κλινικής εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η αυτενέργεια των φοιτητών και το ενδιαφέρον τους για τα μαθήματα. Η καθιέρωση εξάλλου της διδασκαλίας σε μικρές ομάδες θα υποχρεώσει τον διδάσκοντα να προετοιμάζεται καλύτερα, αφού θα αυξηθεί η ενεργός συμμετοχή των φοιτητών και οι απαιτήσεις τους στο συγκεκριμένο μάθημα.

Η κατάργηση των δωρεάν συγγραμμάτων – άλλης παγκόσμιας ελληνικής πρωτοτυπίας – και η γενναία ενίσχυση των δανειστικών βιβλιοθηκών θα επιτρέψουν τη συμβουλή πολλαπλών βιβλιογραφικών πηγών για το ίδιο θέμα και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, το ζητούμενο δηλαδή στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Η αξιολόγηση των μελών ΔΕΠ θα μπορούσε ευκολότερα να γίνεται σε ετήσια βάση με την κατάθεση έκθεσης πεπραγμένων στη σχολή/τμήμα που θα αφορά την εν γένει δραστηριότητά τους όπως π.χ. τις δημοσιεύσεις, τα συνέδρια στα οποία μίλησαν και αυτά στα οποία ήταν προσκεκλημένοι ομιλητές, τα βιβλία τα οποία έγραψαν, τα χρήματα που έφεραν στο πανεπιστήμιο διαμέσου προγραμμάτων, υπηρεσιών ή ιατρικών πράξεων, τα μαθήματα που έκαναν το χρονικό αυτό διάστημα και ακόμη με βάση τα δελτία αξιολόγησής τους από τους φοιτητές.

Ο Λυσίμαχος Παπάζογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής Χειρουργικής και αναπληρωτής πρόεδρος

της Κτηνιατρικής Σχολής ΑΠΘ