Χριστόφιας – Νταλάρας

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑΣ: Η Κύπρος εμπνέει τους καλλιτέχνες διαχρονικά, γιατί είναι ένας χώρος που συνδυάζει την ομορφιά με τα βάσανα. Σήμερα ακόμη έχω τη χαρά να συνομιλώ με έναν μεγάλο τραγουδιστή όπως ο Γιώργος Νταλάρας και με έναν αθόρυβο αλλά δημιουργικό συγγραφέα όπως εσείς. Η Κύπρος σε όλη της την ιστορία είναι ένα νησί με τα στοιχεία της ομορφιάς και του βασάνου σύμφυτα με την ύπαρξή της. Δεν ήταν ποτέ ελεύθερη. Οι Ελληνες προσέβλεπαν πάντοτε να γίνει η Κύπρος κομμάτι του ευρύτερου Ελληνισμού, του ευρύτερου έθνους. Τελικά, εμείς οι ίδιοι καταφέραμε να ακυρωθεί και να σβηστεί το όραμα αυτό. Και όταν λέω «εμείς», εννοώ και Ελλαδίτες και Κυπρίους. Ο μαξιμαλισμός μας μάς οδήγησε σε μια εμβάθυνση και σε ένα μεγάλωμα της απόστασης ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο, όσον αφορά σε κάθε μορφής όραμα. Ωστόσο ο αγώνας του κυπριακού λαού ενάντια στην αποικιοκρατία που φούντωσε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η προσπάθεια των αποικιοκρατών να καταπνίξουν τους απελευθερωτικούς του αγώνες ένωσαν ψυχικά τους ελλαδίτες καλλιτέχνες με την Κύπρο. Οταν όμως υμνείς τους αγώνες των ανθρώπων, υμνείς και τον τόπο τους. Εμείς εδώ λέμε ότι ο τόπος είναι ο άνθρωπος. Οι μεγάλες δημιουργικές περίοδοι για τους καλλιτέχνες μέσα στον 20ό αιώνα συνδυάστηκαν πάντοτε με τις επαναστατικές στιγμές. Είτε λέγονται μεγάλη Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση (αν και οι εκπρόσωποί της κατόρθωσαν δυστυχώς να αμαυρώσουν το όραμά της και το λέω το «δυστυχώς» αυτό μέσα από τα βάθη της ψυχής μου) είτε ανάταση και αντίσταση των λαών κατά του χιτλερισμού, αυτού του μιάσματος που υπήρξε απόλυτος κίνδυνος για τον πολιτισμό και την ανθρωπότητα.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΤΑΛΑΡΑΣ: Σε σχέση με αυτά που είπε ο Πρόεδρος δεν έχω να διατυπώσω καμιά διαφωνία, είναι της ίδιας ακριβώς κοσμοαντίληψης με τη δική μου. Θα ήθελα, όμως, όσον αφορά εμένα να θέσω ένα πρόβλημα και να αναρωτηθώ δημόσια: Τι είναι αυτό που κάνει έναν νεαρό, όπως ήμουν τα πρώτα χρόνια που ήρθα στην Κύπρο, να αλλάξει τους όρους της οπτικής απέναντι στην τέχνη του και αφορμή γι’ αυτήν την αλλαγή να είναι αυτός ο τόπος; Τα πρώτα μου ταξίδια στην Κύπρο υπήρξαν πολύ σημαντικά γιατί γνώρισα έναν κόσμο που τον φανταζόμουν μόνο, τον αγαπούσα από παιδί και οι σύγχρονοι ήρωές του και αγωνιστές του με συγκινούσαν βαθιά. Η Κύπρος με άλλαξε μοιραία όταν ήρθα το 1974, μετά την εισβολή, και τραγούδησα στους καταυλισμούς. Πήρα τους μουσικούς μου, ήρθαμε εδώ και έκανα αυτό που ένιωθα. Μαζί με τη συγκίνηση, τον τρόμο, την αγωνία που μοιράστηκα με τους πρόσφυγες, πήρα μαζί μου γυρίζοντας πίσω την αγάπη τους και ένα μονόστηλο σε μιαν εφημερίδα που έγραφε: «Ηρθανε οι ομογενείς από την Αθήνα να μας παρηγορήσουν. Δεν μας είπανε όμως πόσα πήρανε». Τον κατάλαβα απόλυτα και τον συμπόνεσα γιατί αυτός έβλεπε κάθε Ελλαδίτη καχύποπτα έχοντας λυγίσει κάτω από το μεγάλο βάρος της προδοσίας της χούντας. Δεν είχα καμία αμφιβολία ότι αυτός ο άνθρωπος ήταν αγνός. Φανταστείτε τι είχε συμβεί στο μυαλό του για να γράψει αυτό που έγραψε ενώ ήταν πολύ γνωστό ότι εμείς πήγαμε εθελοντικά στην Κύπρο έπειτα από πρόσκληση του ΡΙΚ. Μέσα στο αεροπλάνο της επιστροφής, έδωσα μια υπόσχεση σε αυτόν τον άγνωστο Κύπριο, όχι σε αυτούς που με επαίνεσαν, σε αυτόν, αλλά και στον εαυτό μου, ότι εγώ πρέπει να απαντήσω με έργα. Γι’ αυτό συνεχίζω να είμαι εδώ. Είναι υπόσχεση και στον εαυτό μου. Είναι έμπνευση από τον Σεφέρη που ανέφερε και ο κ. Νιάρχος, που ζώντας και αγαπώντας την Κύπρο σαν δεύτερη πατρίδα, οσμίστηκε τη μυρωδιά της προδοσίας σε αυτόν τον προδομένο τόπο. Οσα λέμε και κάνουμε για την Κύπρο είναι πολύ λιγότερα σε σχέση με όσα της χρωστάμε.

Κύριε Πρόεδρε, πώς γίνεται ένας κομμουνιστής όπως εσείς να διοικεί σήμερα μια χώρα, μάλλον καπιταλιστική, όπως είναι η Κύπρος;

Δ.Χρ.: Κατά τη γνώμη μου, έναν κομμουνιστή χρειάζεται να τον καθοδηγεί η διαλεκτική μέθοδος στον τρόπο με τον οποίο αντικρύζει τα φαινόμενα. Και η Κύπρος, εδώ που τα λέμε, φαινόμενο είναι. Ενας πολιτικός παράγοντας και ένα κόμμα, όπως το ΑΚΕΛ, χρειάζεται να θέτουν προτεραιότητες. Τι έχουμε εδώ στην Κύπρο; Εχουμε μια καταστροφή και μια ανάνηψη οικονομικοκοινωνική, μετά την καταστροφή, όχι όμως επί του εδάφους. Επί του εδάφους συνεχίζεται η διχοτόμηση και βαθαίνει. Η προτεραιότητα λοιπόν αυτήν τη στιγμή για έναν κομμουνιστή της Κύπρου δεν είναι η επιβολή της ιδεολογίας του. Είναι η επίλυση του Κυπριακού, η επανένωση της πατρίδας. Οπως ξέρετε, από θέση αρχής, είμαι πρώτα απ’ όλα ενάντια στην ύπαρξη των βρετανικών βάσεων. Το κόμμα μου είχε καταψηφίσει τις συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου, χάρη στις οποίες εγκαταστάθηκαν αυτές οι, μην τις πω καταραμένες, ας τις πω κυρίαρχες, βρετανικές βάσεις. Εγώ όμως, ένας κομμουνιστής, όταν συναντήθηκα με τον Γκόρντον Μπράουν τού είπα: «Προτεραιότητά μας δεν είναι η διάλυση των βάσεων. Αν και η διάλυσή τους είναι για μένα θέμα αρχής, και παραμένει και στο πρόγραμμά μου και στην ψυχή μου, η προτεραιότητά μας έχει σχέση με την ύπαρξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, με την επιβίωση του κυπριακού λαού, με την εκδίωξη των κατοχικών στρατευμάτων, με την επανένωση της πατρίδας. Οταν συμβούν αυτά, να είστε σίγουρος ότι θα κοιτάξουμε προς τον Νότο και θα πούμε, τι γυρεύουν αυτά τα όργανα του θανάτου που είναι οι βρετανικές βάσεις;» Στο κέντρο της προσοχής μας είναι πάντα ο απλός άνθρωπος. Είχα δηλώσει, όταν εξελέγην, ότι θα κάνω διαχείριση ενός συστήματος που δεν μου αρέσει, του εκμεταλλευτικού συστήματος που λέγεται καπιταλιστικό σύστημα. Και αυτή η διαχείριση θα γίνει όσο είναι δυνατόν πιο δίκαιη, για μια πιο δίκαιη κοινωνία.

Γ.Ντ.: Με θεωρώ ευτυχή που τα ακούω αυτά από τον Πρόεδρο. Είναι σαν να ακούω τις σκέψεις μου. Οσο για την πατρίδα μας, δεν μπορώ να μην πω ότι σε αρκετές κρίσιμες περιόδους η Αριστερά δεν έδειξε την τόλμη που θα μπορούσε και που της άξιζε. Υπάρχει πολύς κόσμος που βασανίζεται επειδή δεν έχει αυτό που δικαιούται και θα μπορούσε να διεκδικηθεί από το αληθινό ποσοστό της Αριστεράς. Προσωπικά, επανέρχομαι επειδή δηλώνω πάντα υποστηρικτής μιας ενιαίας Αριστεράς. Θα ήθελα να έχω αυτήν την τύχη να την προλάβω, αν δεν πρόκειται για ουτοπία. Να έχουμε ένα αριστερό κίνημα που να μπορεί να αλλάξει τον κόσμο με ενεργό ρόλο στην εξουσία, στις λήψεις αποφάσεων, όπως θέλετε πείτε το και να μη μένει αγκυλωμένο σ’ ένα μονοψήφιο ποσοστό. Ας παρηγορηθούμε λέγοντας ότι όλα τα συστήματα χρειάζονται αναδιοργάνωση, γιατί και η Δεξιά επίσης δεν πάει καλά. Ασφαλώς δεν αναφέρομαι εδώ στο ποιοι αγαπάνε την πατρίδα. Αλίμονο, όλοι έχουν το δικαίωμα και την υποχρέωση να την αγαπάνε. Αλλά η Αριστερά της εποχής που εγώ ήμουν παιδί λειτουργούσε σαν ένα εσωτερικό ξυπνητήρι, σαν ένα alarm της συνείδησης. Κάτι όμως που δεν ολοκληρώθηκε. Εδώ στην Κύπρο όμως έχουμε μια «παραξενιά» που θα τη χαρακτήριζα μοναδική παγκοσμίως. Ενα κομμουνιστικό κόμμα ο πρόεδρος του οποίου είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ενώ τα συνδικάτα δουλεύουν όλα μαζί. Δεν υπάρχει το χάος το δικό μας, της Αθήνας, που το κάθε συνδικάτο ανάλογα με το εξάμηνο, με το ποιες διακηρύξεις βολεύουν, παίρνει τη θέση του ή την αναιρεί. Βέβαια, αν τα συνδικάτα συνεργάζονται στην Κύπρο, χρειάζεται να το δούμε και να το πιστώσουμε στην πορεία όλα αυτά τα χρόνια του ΑΚΕΛ, από την αρχή μάλιστα του περασμένου αιώνα. Από την άλλη, δεν μπορούμε να κάνουμε μόνο κριτική. Ζούμε σε μιαν ελεύθερη κοινωνία, με όλα τα κακά της αλλά δεν μπορείς να ξηλώνεις το κράτος, αν το κράτος δεν έχει δημιουργηθεί.

Κύριε Πρόεδρε, ποια είναι η θέση σας σε σχέση με το μεταναστευτικό πρόβλημα;

Δ.Χρ.: Εμείς, όπως ξέρετε, είμαστε από τα γεννοφάσκια μας διεθνιστές. Δεν μπορούμε να θεωρούμε μίασμα έναν ξένο που θα μπορούσε να είναι και αυτός Κύπριος, όπως και εμείς θα μπορούσαμε να είμαστε Παλαιστίνιοι. Χρειάζεται λοιπόν να αγγίξουμε την ουσία της μετανάστευσης και η ουσία είναι η καταλήστευση των διαφόρων χωρών και του πλούτου τους από τις πολυεθνικές εταιρείες και τα εκμεταλλευτικά, να μου επιτρέψετε να πω, κράτη. Τι να κάνουν οι άνθρωποι. Πεθαίνουν από την πείνα. Παίρνουν τα μπογαλάκια τους, αν έχουν μπογαλάκια, και πάνε να βρουν αλλού την τύχη τους, απλώς για να επιζήσουν. Αντί να στρεφόμαστε λοιπόν ενάντια στους θύτες, στρεφόμαστε ενάντια στα θύματα. Δεν γίνεται να μισείς τον άλλο επειδή είναι ξένος και να τον πολεμάς γιατί προσπαθεί να έρθει στη χώρα σου. Ακόμα και τον παράνομο. Ο μετανάστης είναι μετανάστης, είτε νόμιμος είτε παράνομος.

Γ.Ντ.: Επειδή συμφωνώ απολύτως μαζί σας, κ. Πρόεδρε, όσον αφορά στο μεταναστευτικό πρόβλημα, θα ήθελα να προχωρήσουμε σε ένα άλλο θέμα και να σας ρωτήσω ευθέως πώς είναι δυνατόν να πείσουμε ακόμη περισσότερο τους ανθρώπους μας, Ελλαδίτες και Κυπρίους, ότι ζητάμε την επανένωση του νησιού με τον βασικό του πληθυσμό και όχι και με τους εποίκους; Πώς είναι δυνατόν να γίνει αυτό με την παρουσία 45.000 στρατιωτών από την Τουρκία στην Κύπρο; Πώς λοιπόν οι Ευρωπαίοι μάς συμβουλεύουν και λένε ότι προσπαθούν να μας βοηθήσουν όταν ο στρατός και οι έποικοι παραμένουν στο νησί; Με ποιον τρόπο να το καταλάβουμε αυτό ώστε να επηρεάσουμε το σώμα των ψηφοφόρων προκειμένου να ψηφίσει τους ηγέτες που θα προχωρήσουν προς τη λύση;

Δ.Χρ.: Είπαμε ότι πρέπει να είμαστε πραγματιστές. Αυτήν την ώρα η Τουρκία είναι στα επάνω της. Είναι μια τεράστια χώρα, με ραγδαία πορεία ανάπτυξης και με μια «φιλοσοφία Νταβούτογλου» που θέλει να παρουσιάζει την Τουρκία ως υπόδειγμα για αντιγραφή, ότι συνδυάζει δηλαδή το κοσμικόν κράτος με τον ισλαμισμό. Η Τουρκία αυτήν τη στιγμή έχει ανεβάσει το κύρος της. Η Ελλάδα, από τη δική της πλευρά, αντιμετωπίζει τα δικά της τεράστια προβλήματα ενώ η Κύπρος είναι μια μικρή χώρα και όταν κάνουν την επιλογή μπορεί να μη λένε καθαρά «επιλέγω Τουρκία», λαμβάνουν όμως πολύ σοβαρά υπόψη τον ρόλο και το βάρος της Τουρκίας. Παραδέχονται ότι η Τουρκία παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο, παραδέχονται ότι η λύση στο Κυπριακό, αν δεν υπάρξουν πιέσεις προς την Τουρκία, θα είναι ετεροβαρής. (Δυστυχώς, η διζωνική κοινοτική ομοσπονδία που την αποδεχτήκαμε είναι κάτι ετεροβαρές.) Οταν μου λένε «κάνετε κάποιες παραχωρήσεις», επαναλαμβάνω: «Μα πόσες παραχωρήσεις πια; Δεν λαμβάνετε υπόψη σας τη μεγάλη ιστορική παραχώρηση του Μακάριου που άλλαξε τα γεωγραφικοπολιτικά δεδομένα στην Κύπρο, αφού ώς τότε δεν υπήρχαν συνθήκες ομοσπονδίας στο νησί». Και είναι κάτι που κανένας άλλος δεν θα μπορούσε να το είχε κάνει, γιατί κανείς δεν διέθετε τη δύναμη, το κύρος και το τσαγανό του Μακάριου, χώρια που ήταν λαοπρόβλητος.