ΜΑΤΙΕΣ Ο λαϊκισμός

Ο Θανάσης Χειμωνάς είναι ένας σαραντάρης νέος, που διαβάζω πάντοτε όσα γράφει. Πεζά, κείμενα σε εφημερίδες, συνεντεύξεις. Τον αγαπώ, επιπλέον. Γιατί είναι έξυπνος και λέει τη γνώμη του δημόσια, ακόμη κι αν γνωρίζει ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις. Παράλληλα με όλα αυτά, είναι γιος σημαντικών προσώπων του ελληνικού πολιτισμού. Του Γιώργου Χειμωνά και της Λούλας Αναγνωστάκη. Επιπλέον, με συνδέει μαζί του το ενδιαφέρον – πολύ μεγάλο – για το ποδόσφαιρο.

Δανείζομαι συχνά σκέψεις του από την επιφυλλίδα του στα «ΝΕΑ». Την περασμένη Τρίτη είχε ένα κομμάτι με τίτλο «Δεν γελάω, οργίζομαι» και υπότιτλο «Ακούω (και διαβάζω) διάφορους μυστήριους τύπους να αναφέρονται σε μια νέα χούντα». Αντιγράφω μία παράγραφο από αυτό το κείμενο: «Δεν ακολουθώ τη λαϊκίστικη μόδα. Πιστεύω ότι δεν χρωστάμε απολύτως τίποτα στις επόμενες γενιές. Η Ιστορία μάς έχει διδάξει πως κάθε γενιά χαράζει τη δική της πορεία, βάσει των επιλογών της. Αντίθετα, και ειδικά σ’ αυτήν τη χώρα, οφείλουμε σε τεράστιο βαθμό κάτι σε όλους αυτούς που έζησαν πριν από εμάς. Που βασανίστηκαν, εκτελέστηκαν, έζησαν με τον φόβο και χωρίς βασικές ελευθερίες σε σκοταδιστικά και αποκρουστικά καθεστώτα για να μπορούμε εμείς σήμερα να πούμε τη σαχλαμάρα μας, χωρίς να καταλήξουμε σε κάποιο μπουντρούμι. Οφείλουμε σεβασμό».

Τολμηρές κουβέντες. Σε μια χώρα όπου ο λαϊκισμός περισσεύει και όλοι μας, άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο, λέμε ότι θα παραδώσουμε στα παιδιά μας μια κατεστραμμένη χώρα, πως «η ελληνική νεολαία είναι πιο δυστυχισμένη από αυτήν της Παλαιστίνης» κ.ο.κ. Δεν είναι έτσι τα πράγματα: Ή, αν θέλετε, δεν είναι ακριβώς έτσι. Ο Χειμωνάς είναι απόλυτος. Υπάρχουν, όντως, σοβαρά προβλήματα στη σημερινή νεολαία. Αλλά όχι τόσα και τέτοια που να επιτρέπουν στους νέους να μας αποστρέφονται και να ζητούν, όλο να ζητούν, «κάτι παραπάνω» από τους γονείς τους και τους μεγαλυτέρους τους γενικώς.

Ο Χειμωνάς γεννήθηκε το 1971 (εγώ το 1935). Εκείνος, μικρό παιδί, κατάλαβε, μέσα σε δυο χρόνια, ότι στην Ελλάδα είχαμε δικτατορία. Από το ’74 και μετά, όμως, 36 ολόκληρα χρόνια ζει σε μια ελεύθερη πατρίδα που ποτέ δεν του σφάλισε το στόμα, δεν τον απείλησε, δεν του στέρησε τη δυνατότητα να σπουδάσει. Επιπροσθέτως, δεν τον άφησε νηστικό, μ’ ένα φθαρμένο σακάκι – αν υπήρχε και αυτό – στο καταχείμωνο.

Ο σαραντάρης συγγραφέας, που με απασχολεί, θυμάται απλώς τους πυροβολισμούς στην Κυψέλη τις μέρες του Πολυτεχνείου, άκουγε τη γιαγιά του να του μιλάει για τις εκτελέσεις πατριωτών στην Κατοχή, άκουγε τον θείο του που έζησε τον Εμφύλιο και παραλίγο να στηθεί στον τοίχο. Από ‘κεί και πέρα, όμως; Εγώ – όπως και όλοι οι συνομήλικοί μου – περπατούσαμε στην Αθήνα ανάμεσα σε πτώματα, από πυροβολισμούς ή πείνα, πηγαίναμε ώς τη Θήβα με τα πόδια για να βρούμε λίγο αλεύρι, ήμασταν τρομαγμένοι και απελπισμένοι. Οι δικοί μας κινδύνευαν. Και μετά ήρθε ο Εμφύλιος. Αλλοι σκοτωμοί εκεί. Αλλοι μασκοφόροι και καταδότες. Η γενιά του 1925 είχε κομματιαστεί: οι μισοί άντρες σκοτώθηκαν με τον Εθνικό Στρατό και οι άλλοι μισοί με τους αντάρτες. Και αφήνω τα πιστοποιητικά, την Ασφάλεια, την ανεργία λόγω φρονημάτων, τις εξορίες, τις φυλακές.

Εχω έναν φίλο παλιό. Τον Σάκη Τόδουλο. Δούλευε σε ένα περίπτερο, στην πλάτη της Παλαιάς Βουλής (Κολοκοτρώνη). Το άνοιγε στις 4 το πρωί και το έκλεινε κατά τα μεσάνυχτα. Ουρούσε στο «μπουρούκι». Ενα δοχείο από κομμένη κονσέρβα. Δεν έτρωγε τίποτα – ένα παστέλι, ένα μπισκότο. Και κοιμόταν με τα ρούχα τη νύχτα. Επί χρόνια. Και σπούδαζε στο Νυχτερινό. Απέναντί του, στην οδό Βουλής, είχε τη φουφού του ένας καστανάς. Ο Ηλίας. Η Ασφάλεια τού είχε δώσει άδεια μικροπωλητή, με την εντολή να «καρφώνει» στην Αστυνομία όσους πολίτες αγόραζαν δημοκρατικές εφημερίδες. Και ο Τόδουλος του έδινε ένα πακέτο τσιγάρα Σαντέ κάθε πρωί, τον δωροδοκούσε, για να καταδίδει όσο γίνεται λιγότερους «προοδευτικούς» πολίτες.

Τέτοιες ιστορίες, αναρίθμητες, εκείνα τα χρόνια. Οφείλουμε σεβασμό, πράγματι, όπως λέει ο Χειμωνάς.