Οταν ο Λούµετ συνάντησε τον Μίκη

Η ιστορία πίσω από τη µουσική του «Σέρπικο» µε τα λόγια του ίδιου του πρόσφατα χαµένου σκηνοθέτη, που περιγράφει την κόντρα του µε τους παραγωγούς της ταινίας και τη λύση που έδωσε ο έλληνας συνθέτης.
Το αυθεντικό σάουντρακ του «Σέρπικο», όπως αυτό κυκλοφόρησε σε δίσκο (LP τα έλεγαν τότε) το 1974 από την Paramount, διαρκεί 32 λεπτά. Στην ταινία ακούγονται µονάχα τα 14 από αυτά. Παράξενο. Να έχεις «αγκαζάρει» έναν τόσο γνωστό συνθέτη σαν τον Μίκη Θεοδωράκη, του οποίου η µουσική για τον «Αλέξη Ζορµπά» ακούστηκε όσο λίγες ελληνικές παγκοσµίως, και να βάζεις τη δουλειά του στο «ράφι». Η αλήθεια βεβαίως είναι ολότελα διαφορετική: η ιστορία πίσω από τη µουσική του «Σέρπικο» αποτελεί ένα από τα λιγότερο γνωστά, αλλά και πιο ενδιαφέρονταχολιγουντιανά «ανέκδοτα» της δεκαετίας του ’70, και συµπεριλαµβάνεται στο εξαίσιο – και κατά βάση, αυτοβιογραφικό – βιβλίο «Making Movies» που ο Λούµετ εξέδωσε το 1995.

Η αλήθεια είναι ότι µείναµε ορφανοί από σκηνοθέτες που αγαπούσαν το µέτρο και τη δικαιοσύνη µε τον θάνατο του Σίντνεϊ Λούµετ,τουΝεοϋορκέζου που αποτύπωσε στο σελιλόιντ µοναδικές ιστορίες ανθρώπων – τις περισσότερεςφορές βασισµένος σε µια αληθινήιστορία – που ήρθαν αντιµέτωποι µε το ένστικτό τους, σε έναν κόσµο µονίµως εχθρικό. Οπως συνέβη µε τον Σέρπικο, τον αστυνοµικό (που δέχτηκε µια σφαίρα στο πρόσωπο επειδή αρνούταν να… λαδωθεί). Οπως συνέβη και µε τον ίδιο τον Λούµετ το έτος 1973, όταν δηλαδή προετοίµαζε την οµώνυµη ταινία του,µε πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο. Το γύρισµα, γεµάτο αναποδιές: προβλήµατα µε το συνεργείο, αλλά και µε τον αληθινό Φρανκ Σέρπικο που θέλει να είναι παρών στα γυρίσµατα, αλλά αποσπά τη συγκέντρωση του πρωταγωνιστή, ζορίζουν τον Λούµετ που έχει, µάλιστα, αναλάβει την ταινία την τελευταία στιγµή, καθώς επρόκειτο να γυριστεί από τον Τζον Τζέι Αβιλντσεν (σκηνοθέτη του πρώτου «Ρόκι»),ο οποίος όµως αποχώρησε έπειτα από έντονες δηµιουργικές διαφωνίες.

Το µεγαλύτερο πρόβληµα όµως προκύπτει µετά τα γυρίσµατα: ο σκηνοθέτης έχει µονταρισµένη, την ταινία του, νιώθει πως έχει κάνει καλή δουλειά, αλλά έχει να αντιµετωπίσει τον παραγωγό του, τον Ντίνο ντε Λαουρέντις. Ο τελευταίος δεν µπορεί να διανοηθεί πως ο Λούµετ έχει αποφασίσει να µην επενδύσει το φιλµ µε κάποιο µουσικόθέµα _ να το κρατήσει δηλαδή «γυµνό».

Η περιγραφή από τον σκηνοθέτη έχει ως εξής: «Το Σέρπικο δεν θα έπρεπε να έχει µουσική, αλλά στο τέλος προσέθεσα 14 λεπτά για να προστατέψω την ταινία και µένα τον ίδιο. Τα γούστα του Ντε Λαουρέντις ήταν κάπως οπερετικά, ακόµα και για τα δικά µου γούστα, και στο τέλος µε απείλησε ότι θα έπαιρνε την ταινία στα στούντιό του στην Ιταλία όπου και θα τη γέµιζε µουσική από το πρώτο µέχρι το τελευταίο καρέ. Ευτυχώς, την τελευταία στιγµή, διαβάζω στις εφηµερίδες για την αποφυλάκιση του Μίκη Θεοδωράκη,του σπουδαίου αυτού έλληνα συνθέτη. Αµέσως, έτρεξα στο Παρίσι να τον βρω».

ΟΛούµετ συναντάτον Θεοδωράκη και του εξηγεί την κατάσταση. «Αν είναι ναέχει µουσική η ταινία µου, ας είναι η δική σου»,του λέει. Ο συνθέτης στο µεταξύ προετοιµάζει µια αµερικανική περιοδεία και πρόκειται να συναντήσει τον µάνατζέρ του στη Νέα Υόρκη. Εκεί θα δει για πρώτη φορά ένα rough cut του «Σέρπικο» και µόλις τελειώσει η προβολή, ενθουσιασµένος αλλά και προβληµατισµένος, θα πει: «Η ταινία είναι υπέροχη, αλλά δεν θα έπρεπε να έχει µουσική!».

Αµέσως, ο Λούµετ θυµίζει στον Θεοδωράκη το πρόβληµά του. «Ο Ντίνο θα ξετρελαθεί αν ένας συνθέτης του δικού σου βεληνεκούς βάλει την υπογραφή του στο soundtrack καιτότε ίσως µπορέσουµε να τη γλιτώσουµε µε ένα µίνιµουµ µουσικής περίπου δέκα λεπτών».

Μια παράξενη σιωπή απλώνεται στην αίθουσα προβολής. Ο σκηνοθέτης αγωνιά. «Αποφάσισα», θα δηλώσει αργότερα, «να υπογραµµίσω στον Μίκη πως θα µπορούσε να κερδίσει ένα καλό χρηµατικό ποσό για την όποια δουλειά του. Νόµιζα ότι έκανα τον έξυπνο. Ο Μίκης όµως ήταν ακόµη πιο έξυπνος µιας και δίχως να το σκεφτεί πολύ, έβγαλε από την τσέπη του µια κασέτα και µου είπε: ”Πριν από κάποια χρόνια έγραψα αυτό το χαριτωµένο τραγουδάκι (σ.σ.: εννοεί το τραγούδι «∆ρόµοι Παλιοί» – µουσική που ο Μίκης συνέθεσε για να «ντύσει»την ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη). Πιστεύεις πως θα µπορούσα να ζητήσω 75 χιλιάδες δολάρια γι’ αυτό;”». Κάγκελο ο Λούµετ!

Υπήρχε βέβαια ένα άλλο πρόβληµα. Ο Μίκης δεν θα µπορούσε να ήταν παρών στις ηχογραφήσεις της µουσικής, ούτε και στον συγχρονισµό της. Ενας νέος µουσικός, ο Μποµπ Τζέιµς, θα αναλάµβανε ναενορχηστρώσει τις συνθέσεις τουκαι να διευθύνει την ορχήστρα. Στο τέλος, όλοι ήταν ευχαριστηµένοι: ο Ντίνο ντε Λαουρέντις είχε τον ξακουστό συνθέτη του, ο Σίντνεϊ Λούµετ τη«γλίτωσε» µε µόλις 14 λεπτά µουσικής, ο Μποµπ Τζέιµς έκανε το ντεµπούτο του στο Χόλιγουντ και ο Μίκης Θεοδωράκης άρχισε την περιοδεία του αρκετά πιο εύπορος απ’ ό,τι φανταζόταν.