Στο υπόγειο της Ιστορίας

Ε χουμε λοιπόν την περιπέτεια ενός ανθρώπου που τον αλέθουν οι μύλοι της Ιστορίας καθώς ταλανίζεται μεταξύ ενσωμάτωσης και εξέγερσης. Απόβλητος από τη φυλή και την τάξη του, ο αφηγητής-ήρωας θα επιβιώσει στο ξεχασμένο υπόγειο κάποιας πολυκατοικίας, αόρατος, όπως ήταν σε όλη τη ζωή του. Η αναζήτηση ταυτότητας έχει πάρει τέλος, η απομυθοποίηση έχει επέλθει. «Δεν είμαι φάντασμα σαν εκείνα που στοίχειωναν τον Εντγκαρ Αλαν Πόε» μας λέει στην αρχή κιόλας του βιβλίου. «Είμαι ένας υπαρκτός άνθρωπος με σάρκα και οστά… αόρατος επειδή οι άνθρωποι αρνούνται να με δουν». Η άρνηση της ατομικότητας είναι η αξιωματική αρχή αλλά και ο επίλογος ενός εμβληματικού έργου. Κυριαρχεί σε δραματικούς τόνους η αναζήτηση ταυτότητας σε μια Αμερική όπου η ποικιλομορφία συνιστά ιδρυτική Αρχή αλλά και όπου η ανισότητα θριαμβεύει εν ονόματι ακριβώς της ποικιλότητας. Και παρά ορισμένες αφηγηματικές αδυναμίες του βιβλίου δεν είναι τυχαίος ο ενθουσιασμός με τον οποίο έγινε δεκτό κερδίζοντας στην κούρσα για το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου του 1953 τοΟ γέρος και η θάλασσα του Χέμινγουεϊ.

Η «μειονοτική», με θρησκευτικούς τόνους, ιδιωματική γραφή του Ελισον αποδεικνύεται δύσκολο να αποδοθεί στα ελληνικά. Επειτα από σχεδόν επτά δεκαετίες το έργο διατηρεί πάντως τη φρεσκάδα του καθώς μάλιστα επιστρώνεται με ποικίλες επίκτητες σημασίες από το Κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ μέχρι το Νομπέλ της Τόνι Μόρισον και την προεδρία Ομπάμα. Ας σημειωθεί ότι ο Ελισον, παρά την επιτυχημένη πανεπιστημιακή του καριέρα ουδέποτε κατάφερε να ολοκληρώσει άλλο μυθοπλαστικό έργο. Προσωπικά αυτό δεν με εντυπωσιάζει καθόλου. Ο Αόρατος Ανθρωπος με τα υπαρξιακά του αδιέξοδα πρέπει να τον εξάντλησε.