Περνούσε τα κυκλώµατα γενεές δεκατέσσερις

Κοσµοσυρροή στην κηδεία του τραγουδοποιού χθες στο Α’ Νεκροταφείο. Υστατος φόρος τιµής σε έναν δηµιουργό που άλλαξε, τελικά, πολλά στο τραγούδι
Ερχόταν στηνώρα του πάντα. Με τα άσπρα γένια, τα γελαστά µάτια, τα αθλητικά παπούτσια. Την πρώτη φορά που τονείδα από κοντά, στα γραφεία της Χρήστου Λαδά (το 1996, λίγο µετά την κρίση στα Ιµια) µου θύµισε αριστοφανικόήρωα µε αµφίεση ώριµου παιδιού των λουλουδιών.

Σχεδόν αυτονόητη η γρήγορη επαφή (ο πληθυντικός λες και δεν υπήρχεως έννοια) και από την στιγµή που έµπαινε το µαγνητόφωνο µπροστά, δεν προλάβαινες να αλλάζεις τις κασέτες.

∆εν υπήρχεπερίπτωση να βάλεις σε πλαίσιο τη συζήτηση, να µη ζαλιστείς από τη φόρα των συνειρµών του,να µην προσγειωθείς στα γήινα παράπονά του που περνούσαν γενεές δεκατέσσερις τα κυκλώµατα της δισκογραφίας, να µη χαµογελάσειςόταν αναφερότανστην ανεξαρτητοποίηση τηςΚρήτης ή να µησυµφωνήσεις όταν µιλούσε για την«ξεφτίλα του πολιτικού µαςσυστήµατος και τα «µεσετζέπράγµατα» που ζούµε.

Τρελός, έλεγα. Φευγάτος. Αλλά ταυτόχρονα ήξερα ότι τίποτα δεν ήταν µια επιφανειακή παρατήρησηπου εκστόµιζε έναςτυχαίος «επαγγελµατίας αντιρρησίας».

Ο πυρήνας του Ρασούλη που γνώριζα από τις αρχές του ‘80 είχε το ίδιο ειδικό βάρος µε τους στίχους του, το ίδιο χιούµορ, την ίδιαµοναδικότητα.

«Η Ελλάδα», έλεγε, «έφτασε µέχρι το Zorba the Greek κι από κει και πέρα δενξέρω τι έχουµε προσφέρει. Η Ψωροκώσταινα είχε µια χάρη, τρώγαµε όλοι φασολάδα κι έβγαινεκαι ο Ωνάσης, κι όλο αυτό είχε µια πλάκα. Αλλά ήταν µια καθαρή χώρα, ο λαός είχε µια φιλοξενία. Και ξαφνικά αποφάσισαν κάποιοι να µας κάνουν Μαϊάµι Μπιτς – αν και στο Μαϊάµι έχω πάει κι είναι µια χαρά. Εδώ είναι ένα ιµιτασιόν πράγµα. Μια κακιά λασβεγκοποίηση. Κι αυτό συνέβη γιατί οι άνθρωποι που ανέλαβαν να παίξουν κάποιο ρόλο δεν είχαν τα κότσια».

∆εν σε ξάφνιαζε ο Ρασούλης όταν τον γνώριζες από κοντά. Ισα ίσα έβλεπεςκαθαρά τον χαρακτήρα της γενιάς που εκφράστηκε µέσα από την ευρύτερη παρέα που έδινε ραντεβού στο στού

Ο Διονύσης Σαββόπουλος τον αποκαλούσε «θλιβερό πράκτορα των Ινδιών» κι εκείνος τον προσφωνούσε «Ρισελιέ»

ντιο «Αγροτικό» του Παπάζογλου, έξω από τη Θεσσαλονίκη. Μιας γενιάς που έφερε στο τραγούδι τον αέρα ενός άλλου λαϊκού. Η καταπιεσµένη γενιά του ‘60, έχοντας διαδηλώσει αρκετά µε Θεοδωράκη κι έχοντας εισπράξει έστω κι από µακριά τιςεπιπτώσεις του Μάητου ‘68 (ο Ρασούλης ήταν τότε στο Παρίσι),έχοντας ζήσει την επανάσταση τουΓούντστοκ, τις αναζητήσεις των γκουρού τωνΙνδιών, τις πορείες ειρήνης για το Βιετνάµ και τα τσάµικα των συνταγµαταρχών στις εθνικές εορτές, εκφράστηκε και στο τραγούδι.

Η παρέαΣαββόπουλου,Ρασούλη, Ξυδάκη, Αλαγιάννη, Παπάζογλου δεν ήθελε να υψώσει γροθιά διαµαρτυρίας, να βαρύνει τους στίχους της µε συνθήµατα ή να στρατευτεί. Ηθελενα ζήσει τους έρωτές της, τα «ταξίδια», να βρει δικές της συντεταγµένεςκαι γιατί όχι ναγλεντήσει χωρίς ενοχές.

Η παρέα Ρασούλη απενοχοποίησε το τσιφτετέλι (το «ΠότεΒούδας, πότε Κούδας» είναι από τα πρώτα που ξεσηκώνουν και σήµερα τα κορίτσια), άνοιξε νέο δρόµο στο παραδοσιακό τραγούδι (µέχρι τότε ήταν συνδεδεµένο µε τα γλέντια των συνταγµαταρχών) κιέβαλε και το ροκ ανάµεσα στις χορδές του µπουζουκιού.

Μιλώντας σε µια παλιά µας συνέντευξη είχε πει: «Εγώ κυοφορήθηκα στον χρυσό αιώνα του ελληνικού τραγουδιού, ‘55- ‘65. Μας χτύπησεη δικτατορία στο κεφάλι και µετάβγήκαµε στην επιφάνεια. Τι είµαστε εµείς τώρα;Mεθεόρτια; Επίλογος; Πάντωςδεν φτάσαµε στα ύψη των µεγάλων δηµιουργών – Τσιτσάνη, Βαµβακάρη, Καζαντζίδη κ.ά.».

Και γιατί διαλύθηκαν εντελώς εκείνοι οι µουσικοί πυρήνες τηςγενιάς του; «Γιατί έτσι γίνεται πάντα. Οπως οι Μπιτλς κάποτε. Ο καθένας θέλει να την βγειστον άλλον γιατί πιστεύει ότι είναι καλύτερος».

Οι δηµιουργικοί πυρήνες εκείνης της εποχής την είχαν ανάγκη την«τρέλα» του, τοπνεύµα του, τη δηµιουργικότητά του, το ένστικτό του. Μιλώντας κάποτε για τον φίλο τουτον Ξυδάκη, έλεγε (από το περιοδικό «Λαϊκό τραγούδι»): «Mια µέρα τον έβαλαστο πιάνο καιτου είπα «τώρα δεν την γλιτώνεις,θα γράψουµε µιαµελωδία» και του πάτησα τα δάχτυλα στα πλήκτρα. «Μην τρέµεις ρε», τού ‘λεγα, «πάτα αυτό το δάχτυλο, πάτα το µικρό».Ο,τι µου κατέβαινετού ‘λεγα, αλλά είχα δαιµονισµένο ένστικτο».


Του τραγούδησαν «Ολα σε θυµίζουν»
Δηµήτρης Μανιάτης

Θρήνος και παρατεταµένο χειροκρότηµα χθες στο Α’ Νεκροταφείο για τον Μανώλη Ρασούλη. Και όλοι να τραγουδούν το «Ολα σε θυµίζουν» πάνω απ’ το µνήµα που πλήρωσε η οικογένεια (δεν το παραχώρησε ο ∆ήµος Αθηναίων).

Γύρω έναςετερόκλητοςκόσµος. Οκόσµος του τραγουδιού. Ο κόσµος της Αριστεράς. Η Κρήτη (επικήδειο προσφώνησε ο δήµαρχος Ηρακλείου και παλικάρια απ’ τη Μεγαλόνησοτον συνόδευσανφορώντας παραδοσιακές στολές). Ο απλός κόσµος που αγάπησε τον αιρετικό στιχουργό. Η µονάκριβη Ναταλί του,η αδελφή του Ανθή. Οι δύο αγαπηµένοι του φίλοι, ο Ρουσέτος απ’ την Κρήτη και ο Γιώργος Κοντογιάννης. Ο – κάποτε ηχολήπτης – και φίλος του Αντώνης Καφετζόπουλος. Ο ποδοσφαιρικός κόσµος (ΠΑΟΚ και ΟΦΗ).

Ανάµεσα σε άλλους οι ∆ιονύσης Σαββόπουλος, Πέτρος Βαγιόπουλος (µε τον οποίο έκαναν 8 δίσκους και τον ύµνο «Πότε Βούδας»), Χρήστος Νικολόπουλος (µαζίέκαναν επιτυχίες και τον τελευταίο δίσκο του «Με τον Οµπάµα αντάµα»),Βάσω Αλαγιάννη (του«Αχ Ελλάδα»),Νίκος Ξυδάκης (της «Εκδίκησης της γυφτιάς» και των «∆ήθεν»), Νότης Μαυρουδής, Γιώργος Ζήκας, Παναγιώτης Καλατζόπουλος,Ευανθία Ρεµπούτσικα, Λάκης Παπαδόπουλος, Γιάννης Γλέζος.

Από τραγουδιστές οι Χάρις Αλεξίου,Γλυκερία, ∆ηµήτρης Κοντογιάννης (έχει ερµηνεύσει τα περισσότερα τραγούδια του), Μαρίζα Κωχ,Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Αγάθωνας,Ορφέας Περίδης,Κώστας Τουρνάς, Γιώργος Σαρρής (άφησε εποχή µε τις «Νταλίκες»), Αργύρης Μπακιρτζής, Νίκος Ανδρουλάκης, Μπάµπης Τσέρτος, Αντύπας…

Αλλά και πολιτικοί: ο αναπληρωτής υπουργός Πολιτισµού Τηλέµαχος Χυτήρης,οι Γρηγόρης Ψαριανός, Πάνος Τριγάζης και οι συγγραφείς Περικλής Κοροβέσης, ∆ηµήτρης Παπαχρήστος, Θωµάς Κοροβίνης, ∆ηµήτρης Νόλλας, Γιώργος Χρονάς κ.ά.