Αρχιτεκτονική ιστορία στο έλεος του χρόνου

Στέκουν βουβά, ξεχασµένα και αβοήθητα, ντυµένα µε κουρελιασµένες λινάτσες στην καρδιά Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Κτίρια-πολύτιµες σελίδες της αρχιτεκτονικής µας ιστορίας, που έχουν βαλτώσει από τη γραφειοκρατία και την αδιαφορία, εκπέµπουν SOS
Μπορεί να πέρασαν 13 χρόνια από τότε που το υπουργείο Πολιτισµούέδωσε 1,8 δισ. δρχ για να αγοράσει το αλλοτινό διαµάντι της Αθήνας, το ξενοδοχείο «Ακροπόλ Παλλάς» επί των οδών Πατησίων, Αβέρωφ και Μάρνη, από τον Γιώργο Μπατατούδη (κάποτε πρόεδρο του ΠΑΟΚ που αθέτησε τους όρους τουσυµβολαίου και δεν έλαβε ποτέ τα υπόλοιπα 2,7 δισ. δρχ καθώς το συνολικό τίµηµα αγοράς ανερχόταν στα 4,5 δισ. δρχ!). Οµως το κτίριο που συγκέντρωνε την ελίτ του Μεσοπολέµου και αποτελεί ένα από τα σηµαντικότερα δείγµατα της αρ νουβό στην Ελλάδα παραµένει κρυµµένο κάτω από σκισµένες λινάτσες και αποτελεί σκιά του εαυτού του. Μάρµαρα από τις όψεις του «απειλούν» τους περαστικούς. Αστεγοι και τοξικοµανείς το έχουν µετατρέψει σε στέκι. Τρωκτικά έχουν βρει καταφύγιο. Λωποδύτες το εκµεταλλεύονται για να φτάνουν ευκολότερα στον στόχο τους, τα διαµερίσµατα των γειτονικών πολυκατοικιών. Εγκατάλειψη και δυσοσµία. Η χαριστική βολή για το κτίριο που λειτουργούσε ως ξενοδοχείο έως τη δεκαετία του ‘80 και κηρύχθηκε διατηρητέο µνηµείο το 1991 ήρθε όταν πέρυσι ξέσπασε πυρκαγιά στο ύψους 34 µέτρων οικοδόµηµα που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Σωτήρης Μαγιάσης, η οποία προκάλεσε καταστροφές στο υπόγειο και το ισόγειό του. Ωστόσο το «Ακροπόλ Παλλάς» φαίνεται να ζει τοµαρτύριο του Τάνταλου. Εχει φτάσει πολλές φορές στην πηγή, αλλά νερό δεν έχει καταφέρει να πιει καθώς η ηγεσία του ΥΠΠΟ κατά διαστήµατα δείχνει να ενδιαφέρεται για την τύχη του, αλλά τα σχέδια ναυαγούν.

Αλλαγή πλεύσης ωστόσο φαίνεται να υιοθετεί η σηµερινή ηγεσία του ΥΠΠΟΤ που ήδη έδωσε εντολή για να εκταµιευθούν 45.000 ευρώ ώστε να βελτιωθεί η όψη του ξενοδοχείου και να αντικατασταθούν οι σκισµένες λινάτσες, οι ετοιµόρροπες σκαλωσιές και τα σκουπίδια. Σχεδιάζει άµεσατην ένταξη της αποκατάστασής του µε 12 εκατ. ευρώ που θα εξασφαλιστούν από τα ΠΕΠ Αττικής και την προκήρυξη διεθνούς διαγωνισµού για την ανάδειξη εργολάβου. Αν όλα πάνε καλά καιο εργολάβος εγκατασταθεί µέσα στο 2011 στο σηµερινό ερείπιο των 6.500 τ.µ. θα φιλοξενηθούν υπηρεσίες του ΥΠΠΟΤ, χώροι εκθέσεων και εκδηλώσεων, αναψυκτήριο, πωλητήριο, ενώ ενδέχεται να διαµορφωθεί και χώρος για τη φιλοξενία σηµαντικών καλεσµένων.

Ο ποιητής δεν µένει πια εδώ
Οικία Ναπολέοντος Λαπαθιώτη. Κουντουριώτου 23 και Οικονόµου, Εξάρχεια. Η διώροφη νεοκλασική οικία µε το υπερυψωµένο υπόγειο (ηµιτριώροφο) και τον κήπο υπήρξε για χρόνια το σπίτι του ροµαντικού ποιητή Ναπολέοντος Λαπαθιώτη, µέχρι και την αυτοχειρία του το 1944. Σήµερα, η αρχοντική πινελιά του πυκνοκατοικηµένου κέντρου _ που οικοδοµήθηκε το 1870 _ δεν θυµίζει τον πρότερο αριστοκρατικό εαυτό της αφού παραµένει εγκαταλελειµµένη και σκοτεινή, ενώ εµπρησµοί και καταλήψεις άφησαν τα δικά τους αποτυπώµατα. Το 2007 πάντως αγοράστηκε από ιδιώτες και υπάρχει πλάνο να γίνει κατοικία πάλι, µε βάση την πρόταση-σχέδιο που κατέθεσε ο αρχιτέκτονας Γιάννης Σαΐτας στο Κεντρικό Συµβούλιο Νεωτέρων Μνηµείων. Αν και το σπίτι του Λαπαθιώτη έχει κηρυχτεί διατηρητέο από το υπουργείο Πολιτισµού (πριν γίνει και Τουρισµού) το 1984 και το παλιό ΥΠΕΧΩ∆Ε, σήµερα δεν έχει αξιοποιηθεί. Παλιότερα ο Σύλλογος Κατοίκων είχε προτείνει να γίνει χώρος καλλιτεχνικής εκπαίδευσης. Τι είναι αυτό όµως που κάνει το παραπάνω σπίτι ξεχωριστό; Η κλασική τριµερής διάρθρωση της πρόσοψης, µε το αέτωµα και τον µεγάλο εξώστη µε τα µαρµάρινα φουρούσια, και τα «τραβηχτά» διακοσµητικά στοιχεία επάνω από τα ανοίγµατα που συνδυάζονται µε αυλή, εξωτερική κλίµακα και χαγιάτι. Το 2006 η θεατρική οµάδα Οχι Παίζουµε ανέβασε παραστάσεις εντός της ιστορικής οικίας µε κεντρικό άξονα τον λόγο του ίδιου του Λαπαθιώτη. Το έργο «Καρδιά µε κόκαλα, βίος και πολιτεία του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη» ήταν συνδηµιουργία των Χρήστου Κανελλόπουλου και Γιώργου Σαχίνη και παίχτηκε στην αυλή του ερειπωµένου αρχοντικού του ποιητή.

Η Καρυάτιδα… αυτοκτόνησε
Οικία Τσίλερ. Τίποτα δεν θυµίζει την αλλοτινή αίγλη που τύλιγε την περίφηµη οικία του αρχιτέκτονα που άλλαξε την όψη της Αθήνας, του Ερνέστου Τσίλερ. Ούτε οι ταλαιπωρηµένες λινάτσες, ούτε η ερειπωµένη κατάσταση στην οποία βρίσκεται, ούτε η εσωτερική σκάλα και τα γύψινα που έχουν ήδη καταρρεύσει, ούτε η σοφίτα και τα υπόγεια που βρίσκονται σε κάκιστη κατάσταση. Πολύ δε περισσότερο η µία από τις Καρυάτιδες της πρόσοψης, που δεν άντεξε την αδιαφορία και ταχτυπήµατα του καιρού και του χρόνου µε αποτέλεσµα να γκρεµιστεί. ∆είγµα του ώριµου νεοκλασικισµού, το µέγαρο της οδού Μαυροµιχάλη 6 ανεγέρθη την περίοδο 1882-1885 και έχει πολλά κοινά στοιχεία µε το άλλο σπουδαίο δηµιούργηµα του Τσίλερ, την οικία Σλήµαν όπου στεγάζεται σήµερα το Νοµισµατικό Μουσείο, επί της Πανεπιστηµίου (Ιλίου Μέλαθρον), καθώς ήταν πλούσια διακοσµηµένο από τον δηµιουργό του ζωγραφικού διακόσµου του Ιλίου Μελάθρου Γιούρι Σούµπιτς.

Αν και το σαλόνι της οικίας Τσίλερ αποτελούσε βασικό κόµβο στην κοσµική ζωή της Αθήνας, ο αρχιτέκτονας _ που έφερε πρώτος στην Ελλάδα τον τεχνητό εξαερισµό και την κεντρική θέρµανση _ εξαπατήθηκε από τους συνεταίρους του, χρεοκόπησε και το σπίτι του αγοράστηκε το 1912 από τον τραπεζίτη και σπουδαίο συλλέκτη εικόνων ∆ιονύσιο Λοβέρδο. Πριν από 17 χρόνια αποκτήθηκε από το υπουργείο Πολιτισµού, για λογαριασµό του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου. Σήµερα, η ∆ιεύθυνση Αναστήλωσης Νεώτερων και Σύγχρονων Μνηµείωνυποστηρίζει πως πρέπει να κατεδαφιστούν τρία ετοιµόρροπα τµήµατα του µεγάρου,ενώ το µουσείο που σκοπεύει να χρησιµοποιήσει το µέγαρο ως εκθεσιακό χώρο διαφωνεί και ζητείτην πλήρη αξιοποίηση των 1.000 τ.µ. Μέχρι να λύσουν όµως τις διαφορές τους οι υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισµού υπάρχει κίνδυνος το κτίριο να µην υφίσταται πλέον… Τρεις Ολυµπιάδες µετά
Εργοστάσιο Φιξ. Η Αθήνα µπορεί να διψά για ένα µουσείο σύγχρονηςτέχνης, που δενλείπει από καµία ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, αλλάτο παλιό εργοστάσιο Φιξ της Λεωφόρου Συγγρού, που έχει προγραµµατιστεί να στεγάσει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, εξακολουθεί να είναι µισογκρεµισµένο και τυλιγµένοµε λινάτσες. Αποτέλεσµα; Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης γιορτάζει µια δεκαετία έντονης εκθεσιακής _ και όχι µόνον _ δραστηριότητας στην πόλη, χωρίς να έχει µόνιµη στέγη, µετατρεπόµενο σε νοµάδα που έχει κατά καιρούς βρει στέγη από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και την Ελευσίνα έως τον… δρόµο (πεζόδροµο ∆ιονυσίου Αρεοπαγίτου), ενώ τα τελευταία δύο χρόνια συγκατοικεί µε το Εθνικό Ωδείο. Το εγκαταλελειµµένο κτίριο της Λεωφόρου Συγγρού έπρεπε να είναι έτοιµο εδώ και µια εξαετία _ για τους Ολυµπιακούς Αγώνες της Αθήνας. Καιτώρα _ αν όλα πάνε καλά _ θα είναι έτοιµο µετά τους Ολυµπιακούς Αγώνες του Λονδίνου! Ενστάσεις και προβλήµατα κατά τη διάρκεια του διαγωνισµού, αλλά και ο εντοπισµός αµιάντου στο κτίριο ήταν οι βασικές αιτίες που προκάλεσαν καθυστερήσεις. Τελικήηµεροµηνία παράδοσης του κτιρίου είχε καθοριστείο περασµένος Ιανουάριος, αλλά το φθινόπωροτου 2009 ο εργολάβος είχε προχωρήσει σε ελάχιστες εργασίες αφήνοντας ουσιαστικά το κτίριο να… χάσκει στην καρδιά της Αθήνας.

Τελικά ο εργολάβος κηρύχθηκε έκπτωτος και τώρα το υπουργείο Πολιτισµού ετοιµάζεται να προκηρύξει νέο διαγωνισµό. Και αν δεν υπάρξουν ενστάσεις και καθυστερήσεις δεν αποκλείεται το αναγεννηµένο κτίριο να αποκαλυφθεί το 2013 _το µισό από αυτό που σχεδίασε ο Τάκης Ζενέτος, καθώς το υπόλοιπο µισό έχει ήδη γκρεµιστεί για τις ανάγκες της Αττικό Μετρό, στην οποία ανήκε και από την οποία το έχει νοικιάσει για 50 χρόνια το µουσείο.

Οσο για τη χρηµατοδότηση, φαίνεται πως τα 35 εκατ. ευρώ (προέρχονταν από το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης και πέρασαν ως έργο-γέφυρα στα ΠΕΠ Αττικής) θα αποδειχθούν αρκετά για την ολοκλήρωση του έργου. ∆ιότι µπορεί µεν να έχουν περάσει πέντε χρόνια από τον προϋπολογισµό, εκτιµάται όµως ότι η οικονοµική κρίση θα ευνοήσει την κατάσταση και δεν θα επιβάλει αύξηση του κόστους.

Βαλτωµένα σε συζητήσεις
Προσφυγικά Αλεξάνδρας. Βρίσκονται στη µέση της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Μοναδικοί µάρτυρες ζωής ανάµεσα στα ξεχαρβαλωµένα παράθυρα και τις πόρτες,κάποιες σκιές αστέγων και ναρκοµανών. Είναι οι προσφυγικές πολυκατοικίες της Λεωφόρου Αλεξάνδρας που κάποτε έσφυζαν από ζωή και σήµερα στέκουν αβοήθητες, περιµένοντας να αποφασιστεί η τύχητους. Και µέχρι τότε µένουν αναξιοποίητες. Εργο των αρχιτεκτόνων Κίµωνα Λάσκαρη και ∆ηµήτρη Κυριακού, το συγκρότηµα των οκτώ προσφυγικών πολυκατοικιών ολοκληρώθηκε το 1935 και θεωρείται άριστο δείγµα του κινήµατος Μπάουχαους. Κατασκευάστηκε σε τµήµα του Κτήµατος Αµπελοκήπωντου ∆ήµου Αθηναίων, τµήµατα του οποίου είχαν παραχωρηθεί για να χτιστούν ο Αρειος Πάγος, το γήπεδο του Παναθηναϊκού και το Νοσοκοµείο «Αγιος Σάββας».

Κηρυγµένα µνηµεία, οι προσφυγικές πολυκατοικίες καταλαµβάνουν επιφάνεια 14,5 στρεµµάτων, από τα οποία 70% είναι κοινόχρηστοι χώροι. Το συγκρότηµα, συνολικής επιφάνειας 11.000 τετραγωνικών, αποτελείται από 228 διαµερίσµατα, από τα οποία τα 51 κατοικούνται από ιδιώτες. Εχουν αγοραστεί από την Κτηµατική Εταιρεία του ∆ηµοσίου 140 στρέµµατα και άλλα 40 είχαναπαλλοτριωθεί το 2003 από το τότε ΥΠΕΧΩ∆Ε, στο πλαίσιο των σχεδίων ευρύτερης ανάπλασης, που προέβλεπε και την κατεδάφιση των έξι κτιρίων από τα οκτώ.

Το µέλλον τους όµως έχει βαλτώσει σε συζητήσεις ανάµεσα στην Κτηµατική Εταιρεία του ∆ηµοσίου, το Τεχνικό Επιµελητήριο Ελλάδος και τον ∆ήµοΑθηναίων και ουδείςέχει αποφασίσει αντελικώς θα υλοποιηθούν κάποιες από τις προτάσειςπου θέλουν σε τέσσερις πολυκατοικίες να στεγαστεί η βιβλιοθήκη του ΤΕΕ, δύο άλλες ναµετατραπούν σε φοιτητική εστία γιατους σπουδαστές τηςΑνώτατης Σχολής Καλών Τεχνών και οι δύο εναποµείνασες που βρίσκονται πιοκοντά στον «Αγιο Σάββα» να µετατραπούν σε χώρο φιλοξενίας για τους συγγενείς των ασθενών.


Η ΥΦΑΝΕΤ των 70,2 εκατ. ευρώ
< Β.Χ.

«Στοιχειωµένο», «καταραµένο» (από τις εργάτριες που όταντο εργοστάσιο έκλεισε το 1969, ύστερα από 43 χρόνια συνεχούς δραστηριότητας, έµειναν χωρίς δουλειά), όπως και να ‘χει, το κτίριο της ΥΦΑΝΕΤ στην Τούµπα της Θεσσαλονίκης παραµένει αναξιοποίητο.

Το κτίριο ανεγέρθηκε το 1926, λειτούργησε ως εργοστάσιοέως το 1969, έκλεισε, κατασχέθηκε, πέρασε στην Εθνική Τράπεζα(λόγω χρεών του ιδιοκτήτη), «εντοπίστηκε» το 1985 από τη Μελίνα Μερκούρη που ανακοίνωσε την ίδρυση στους χώρους του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης, εντάχθηκε στα έργα της περίφηµης Πολιτιστικής Πρωτεύουσας του 1997 µε προϋπολογισµό 2,2 δισ. δραχµές, τα χρήµατα αγνοούνται, το έργο δεν υλοποιήθηκε και το 2000 καταλήφθηκε από νεαρούς αναρχικούς. Στις 31 ∆εκεµβρίου 2006 _ ώρες πριν από την εκπνοή της προθεσµίας _ το κτίριο αγοράστηκε από το υπουργείο Πολιτισµού έναντι 10,2 εκατ. ευρώ που εκταµιεύτηκαν από το Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης.

Στο µεταξύ, από το 2000 το ΥΠΠΟ αγόρασε τα περίφηµα έργα της συλλογής Κωστάκη αντί 60 εκατ. ευρώ («το µεγαλύτερο ποσό που δόθηκε ποτέ από ιδρύσεως ελληνικού κράτους για την αγορά έργων τέχνης»)

προκειµένου να τα εκθέσει στο νέο κτίριο. Σήµερα, η ΥΦΑΝΕΤ, ένα από τα σηµαντικότερα δείγµατα βιοµηχανικής αρχιτεκτονικής στη χώρα, παραµένει εστία µόλυνσηςκαταρρέοντας υπό το βάρος της εγκατάλειψης. Οι µόνοι που φαίνεται να το… φροντίζουν είναι ίσως οι δεκάδες νεαροί καταληψίες του, που κατοικούν σε µια πτέρυγα του κτιρίου.