Πιστή στο ελληνικό θαύµα

Αποκαλούσε τον Θουκυδίδη έναν από τους άνδρες της ζωής της. Ελεγε πως καµιά συντροφιά δεν είναι πιο ευχάριστη και πιο χρήσιµη απ’αυτήν που σου προσφέρει ο Εκτορας και η Ανδροµάχη. Και έκλεισε κάπως έτσι το κύκνειο άσµα της, το τελευταίο κείµενο που δηµοσίευσε, «Το ανθρώπινο µεγαλείο στον αιώνα του Περικλή»:

«Πραγµατικά είναι καιρός να το παραδεχθώ, έχω γεράσει πολύ,είµαι πάνω από ενενήντα πέντε ετών καιέζησα κάτω απότην επιρροή αυτών των ελλήνων συγγραφέων για τουλάχιστον ογδόντα χρόνια, οπότε πρέπει να µιλήσω κι εγώ, µε τη σειράµου, για εκείνη τη δύναµη και το φως, για εκείνη την πίστη και τηνελπίδα που πάντοτε αντλούσα απ’ αυτούς… ∆εν ξέρω αν θα εισακουστώ, µπορεί από κάποιους, τουλάχιστον όµως θα έχω προσπαθήσει και είναι σαν να έγραψα την τελευταία µου λέξη για να πω ευχαριστώ».

Η Ζακλίν ντε Ροµιγί, που πέθανε σε ηλικία 97 ετών µοιάζει να κλείνει ένα µεγάλο κεφάλαιο του ευρωπαϊκού πολιτισµού. Ηταν, κατά πολλούς, η τελευταίαελληνίστρια παλαιάς κοπής.

Ο τελευταίος κρίκος µιας αλυσίδας που αρχίζει µερικούς αιώνες πίσω, τότε που η ίδια η έννοια του ανθρωπισµού ήταν άρρηκτα δεµένη µετα κλασικά γράµµατακαι η λόγια Ευρώπη συνειδητοποιούσε την αξίατης σκέψης της µέσα από τουςαρχαίους έλληνες συγγραφείς.

Τα γραπτά της, η διδασκαλία της, δεν έχουν να κάνουν µε τη νοσταλγική προσέγγιση του αρχαίου ελληνικού θαύµατος. Ποτέ δεν ξέχασε ότι ζει στη σύγχρονη εποχή και ότι αν έχει κάποια σηµασία το κληροδότηµα της αρχαίας Ελλάδας, αυτή εντοπίζεται στο γεγονός ότιτα πνευµατικά και τα ηθικά όπλα που προσφέρει µπορούν να χρησιµεύσουν στον σύγχρονο άνθρωπο.

«Ποτέ δεν υποστήριξα ότι πρέπει να ξαναρχίσουµε να φοράµε χιτώνες και σανδάλια». Αντίθετα όµως συνήθιζε να υπενθυµίζει πως στην Κατοχή, ως Εβραία, δεν σταµάτησαν να την εµψυχώνουν και να την παρηγορούν οι «Λόγοι του Λυσία» που δίδασκε στο λύκειο πριν από τον πόλεµο.

Γεννηµένη Εβραία, βαφτίστηκε καθολική πριν από µερικά µόλις χρόνια. Εχασε σε ηλικία µόλις ενός έτους τον πατέρα της και πέρασε ολόκληρη τη ζωή της διδάσκοντας. «Ηµουν Εβραία στη γερµανική Κατοχή και τώρα πεθαίνω τυφλή, χωρίς οικογένεια, όµως ευγνωµονώ τη διδασκαλία που µε κράτησε όρθια ώς το τέλος».

∆ίδαξε σε όλες τις βαθµίδες της εκπαίδευσης.

Από το λύκειο ώς το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυµα της Γαλλίας, το περίφηµο Κολέγιο της Γαλλίας όπου και ήταν η πρώτη που έσπασε το ανδρικό µονοπώλιο. Υπήρξε η δεύτερη γυναίκα, µετά τη Μαργκερίτ Γιουρσενάρ που έγινε µέλος της γαλλικής Ακαδηµίας.

Και δεν έπαψε να µάχεται για τις αντιλήψεις της ώς πρόσφατα ακόµη, υποστηρίζοντας την αξία των κλασικών σπουδών. Ηταν επικεφαλής όλων των κινήσεων των εκπαιδευτικών γιατη σωτηρία της διδασκαλίαςτων Αρχαίων Ελληνικών και των Λατινικών σε ένα εκπαιδευτικόσύστηµα που στρέφεται όλο και περισσότερο στη λογική της άµεσης ανταποδοτικότητας.

Πολλοί τη θεωρούσαν ψυχρή ανατόµο της αρχαίας Ελλάδας. Την κατηγορούσαν πως έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο για τον Οµηρο χωρίς να αναφέρει ούτε µια φορά τη λέξη ποίηση. Οµως οφείλουµε να της αναγνωρίσουµε πως η ίδια ανακάλυπτε στις ηθικές αξίες της αρχαίαςΕλλάδας µια ισχυρή ποιητική διάσταση.

Πώς να παραγνωρίσει κανείς την ανάγνωση του ελληνικού πολιτισµού µέσα από την προοπτική της «ηδύτητας» και της «ανοχής» που ανέδειξε η Ροµιγί σε µια εποχή που το πολιτισµικό περιβάλλον πάλευε να εξορίσει τους Ελληνες ως «µη πολιτικώς ορθούς, «φιλοπόλεµους» και «ρατσιστές»; Αυτές τις αντιλήψεις προβάλλει στο αριστούργηµά της «Εκτωρ», όπως και στο «Γιατί η Ελλάδα» – ένα µαχητικό κείµενο υπεράσπισης του αρχαίου ελληνικού πολιτισµού.

Την κατηγόρησαν και γιασυντηρητισµό. Ισως γιατί δεν παρασύρθηκε ποτέ από την αλαζονεία της µετανεωτερικότητας που πίστευε πως µπορεί να οργανώσει µια σκέψη χωρίς κλασικά πρότυπα, ισοπεδώνοντας αξίες και έργα. Με την υποµονή του µοναχού, η ίδια συνέχισε να διαβάζει τα αγαπηµένα της κείµενα έχοντας πάντα κατά νου πως ο ευρωπαϊκός πολιτισµός, κάθε φορά που περνούσε κρίση ανέτρεχε στονπνευµατικό ορίζοντα των Ελλήνωνγια να µπορέσει να ξανασταθεί στα πόδια του.

Πίστευε στο λεγόµενο «ελληνικόθαύµα». Και δεν σταµάτησε όλη της τη ζωή να απορεί, σαν µικρό παιδί, πώς µέσα σε ένα διάστηµα µόλις ογδόντα ετών, τον 5ο αι. π.Χ., οι Ελληνες οδήγησαν τη φιλοσοφία και την επιστήµη τόσο µακριά και κατάφεραν ναεφεύρουν την τραγωδία και την Ιστορία.

Σε µια εποχή κρίσης και αβεβαιότητας, όπως η δική µας, όταν οι περισσότεροι αισθάνονται πως κινδυνεύει η ίδια η ανθρώπινη υπόσταση, µε τη µειλίχια γραφή της κατέθεσε τη σιγουριά µιας σκέψης