Ο Φλωράκης, η Μάργκαρετ και άλλες ιστορίες

Πώς βάζεις στα 60 σου χρόνια τη ζωή του σε 690 σελίδες; Πώς γράφεις ένα βιβλίο για την πολιτική διαδροµή σου, τη στιγµή που οι επιλογές σου δείχνουν να έχουν φτάσει σε αδιέξοδο; Την απάντηση έδωσε εδώ και πολλά χρόνια ένας αµερικανός συγγραφέας. «Κάθεσαι µπροστά στη γραφοµηχανή και ανοίγεις µια φλέβα». Αυτό ακριβώς έκανε ο Νίκος Μπίστης. Το αποτέλεσµα βρίσκεται στις Εκδόσεις Πόλις µε τον εντυπωσιακό τίτλο «Προχωρώντας και αναθεωρώντας». Αν και µε αυτό το «αναθεωρώντας» οι παλιοί του σύντροφοι στην ΚΝΕ θα σχολίαζαν: το χούι βγαίνει τελευταίο
Ο Μπίστης είναι τυπικός και ταυτόχρονα κορυφαίος εκπρόσωπος της γενιάς του Πολυτεχνείου. Το 1973 οργάνωσε την Κατάληψη της Νοµικής µε τον Τζουµάκα, τον Βερνίκο, την Τρέµη, τους Αλαβάνους, τη Βαλαβάνη, τον Ματζουράνη και πολλούς ακόµη. Εκτοτε ακολούθησε τη διαδροµή της γενιάς του που µπήκε στα κόµµατα και συγκρότησε πόλους ρήξης και ανατροπής, αλλά γενιά εξουσίας δεν έγινε ποτέ. Ο ίδιος φαίνεται να το κατάλαβε αφού ντύθηκε το κουστούµι της εξουσίας ως υφυπουργός του Σηµίτη.

Τώρα µ’ αυτό το καλογραµµένο βιβλίο, µε τις εντυπωσιακές αποκαλύψεις από το παρασκήνιο πολλών περιόδων αφηγείται τη δηµόσια ζωή του. Σαν παραµύθι; Σαν ιστορική µαρτυρία. Η σαν αφήγηµα για να το ακούσει ο ίδιος; Μπορεί και σαν απολογία στους συντρόφους του από τους πολιτικούς χώρους που θήτευε. Εκανε σλάλοµ στο κοµµατικό τοπίο της Αριστεράς. Αλλά πάντα, µε τη γονιµότητα των ιδεών του, την ακεραιότητα του προσωπικού βίου του, τον πληθωρικό λόγο του και το ακατάβλητο χιούµορ του. Αν είσαι µαζί του το απολαµβάνεις. Αν είσαι απέναντι µπορεί να σου τσακίσει τα νεύρα. Φυσικά µε πολλά σηµεία του βιβλίου θα διαφωνήσουν αρκετοί, και ιδίως µε το ελιτίστικο ύφος κάποιων προσεγγίσεων.

Τα χρόνια της χούντας
Αυτό το βιβλίο-απολογισµός που διαβάζεται απνευστί από τις πρώτες σελίδες µε τις οικογενειακές εικόνες, το κολέγιο, την αγάπη για το βόλεϊ, µέχρι τις ηρωικές περιόδους µε την κατάληψη της Νοµικής και το Πολυτεχνείο.

Ο χώρος των «ΝΕΩΝ» αναφέρεται συχνά και είναι οικείος εκείνα τα χρόνια στον συγγραφέα. Φυσικά λόγω του Μηνά Παπάζογλου.

«Από το µικρό γραφειάκι του Μηνά στην οδό Χρήστου Λαδά πέρασε όλο το φοιτητικό κίνηµα και η στήλη του ήταν η φωνή µας και το µοναδικό παράθυρο στον κόσµο. Εκεί µέσα γράφτηκε κυριολεκτικά και µεταφορικά ένα κοµµάτι Ιστορίας της χώρας και το τι οφείλει η ελληνική δηµοκρατία στον σεµνό αυτόν άνθρωπο δεν το έχει υπολογίσει ακόµα. Ο Μηνάς για προστασία δικιά µας, δική του και της εφηµερίδας είχε έναν κανόνα: στο γραφείο του θα µπαίναµε και θα κουβεντιάζαµε µαζί του ένας ένας, ποτέ δύο µαζί. ∆εν ήθελε µάρτυρες στις συζητήσεις».

Η συµβουλή της µάνας
Αλλά το πολιτικό ενδιαφέρον κορυφώνεταιόταν αρχίζει να αφηγείται την ενήλικη κοµµατική διαδροµή του από το ΚΚΕ ώς το ΠΑΣΟΚ, τις θέσεις τους για το Κυπριακό, την Αριστερά, τον εκσυγχρονισµό κ.λπ. «Ο τίτλος είναι η απάντηση που έδωσα σε κάποιον που µε ρώτησε πώς και άλλαξα τόσα κόµµατα. «Προχωρώντας και αναθεωρώντας» του είπα. Αυτή είναι η διαδροµή µου.

∆εν την προτείνω ως υπόδειγµα, είναι όµως δική µου και δεν την αλλάζω µε τίποτα».

Υπάρχει ένα κεφάλαιο που αποδίδει αυτή τη διαδροµή από τη σκοπιά της µητέρας του». Στην αρχή είχε προγράψει το βόλεϊ. Μόλις όµως αντιλήφθηκε ότι το αντικατέστησα µε ένα πιο επικίνδυνο σπορ, την πολιτική, άλλαξε τροπάριο:

«Αγόρι µου, τι θέλειςκαι µπλέκεις, εσύ θα βγάλεις το φίδι από την τρύπα; Γιατί δεν αρχίζεις και πάλι το βόλεϊ που τόσο σ’ αρέσει; Σταµάτησες να γυµνάζεσαι και βάζεις κιλά». Μετά σου λένε ότι οι πολιτικοί είναι που κάνουν το άσπρο, µαύρο. Οταν διαπίστωσε ότι η βλάβη είναι ανήκεστος, προσπάθησε να την περιορίσει: «Αγόρι µου, τι θες µε τον Φλωράκη που έχει βουτηγµένα τα χέρια του στο αίµα; Γιατί δεν πας µε τον Πεσµαζόγλου που είναι κύριος και µιλάει και τόσο ωραία ξένες γλώσσες;». Οταν αργότερα διαφώνησα µε το ΚΚΕ και πήγα στο ΚΚΕ Εσωτερικού αντέδρασε µε αξιοσηµείωτο ρεαλισµό: «Κοίτα, αγόρι µου, αυτός ο Φλωράκης έχει τουλάχιστον ένα δέκα τοις εκατό ακατέβατο. Ο Κύρκος µία µπαίνει στη Βουλή, µία βγαίνει». Οταν πήγα µε τον Μπανιά την έπιασε απελπισία: «Βρε αγόρι µου, τουλάχιστον ο Κύρκος ήταν ρήτορας. Αυτός ο Μπανιάς µιλάει και κοιµάµαι». Μετά τον Φλωράκη και την αριστερή περιπλάνηση, το ΠΑΣΟΚ θα της φαινόταν σαν επιστροφή από το νυκτερινό, στο κολέγιο».

Η διαγραφή από το ΚΚΕ
Η διαγραφή του Νίκου Μπίστη από το ΚΚΕ ήταν µια υπόθεση που και οι δυο πλευρές ήθελαν από καιρό και απλώς περίµεναν την κατάλληλη στιγµή. Ηρθε όταν συνάντησε χωρίς κοµµατική άδεια τον Λεωνίδα Κύρκο και ο Κώστας Τσολάκης τον κάλεσε σε απολογία.

Ανέγνωσε το κατηγορητήριο.

«Χτες συναντήθηκες σπίτι σου µε τον Κύρκο. Υπάρχουν µάρτυρες, δεν υπάρχει λόγος να το αρνηθείς. Πες µου ποιοι άλλοι ήταν στη συνάντηση»».

Ο Μπίστης απάντησε: «∆εν έχω να αρνηθώ τίποτε. Εχω πάρει τις αποφάσεις µου κι αυτές δεν έχουν σχέση µε τον Κύρκο. Οι διαφωνίες µου πλέον είναι περισσότερες από τις συµφωνίες. Το ποιοι ήταν στη συνάντηση να σας το πει αυτός που σας ενηµέρωσε», του απάντησα και σηκώθηκα να φύγω. Ακριβώς πίσω του στον τοίχο ήταν ένας πολιτικός χάρτης της Ευρώπης. Γύρισε, ακούµπησε τα χέρια του στο σηµείο που ο χάρτης έδειχνε ΕΣΣ∆ και µου είπε: «Αυτό δεν θα σας αφήσουµε να το καταστρέψετε». Ο Τσολάκης δεν ήταν φιλοσοβιετικός, ήταν σοβιετικός». Μετά τις διαδοχικές αποχωρήσεις από τα δύο κόµµατα της Αριστεράς και τη συγκρότηση της ΑΕΚΑ, ο Νίκος Μπίστης χτύπησε την πόρτα του ΠΑΣΟΚ – ή το αντίθετο. Στο βιβλίο αναδεικνύεται ποικιλοτρόπως γιατί δεν θα πήγαινε ποτέ στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Αντίθετα είχε γοητευτεί από το ΠΑΣΟΚ του Σηµίτη, ή µάλλον από τον Σηµίτη χωρίς το ΠΑΣΟΚ. Κάπου εκεί άρχισε και παρτίδες µε τον Γιώργο. Οχι µε δική του πρωτοβουλία.

«Την επόµενη µέρα της Συµφωνίας της Μαδρίτης έκανα δηλώσεις εκ µέρους του ΣΥΝ. Το απόγευµα στο κινητό µου βρήκα ένα µήνυµα: «Είµαι ο Γιώργος Παπανδρέου και θέλω να σε ευχαριστήσω για τη βοήθειά σου». Μου άρεσε η κίνηση. Προσωπική σχέση δεν είχαµε ποτέ. Μια φορά µόνο στη διάρκεια της κρίσης µε τις ταυτότητες, ο Νίκος Κοτζιάς έφερε µια πρόσκληση. «Κανόνισα στην τάδε του µηνός να φάτε το βράδυ µε τον Παπανδρέου. Θα είναι η Αντα. Φέρε και την Κατερίνα». Για εκείνη την ηµεροµηνία είχε προγραµµατιστεί εκδήλωση της ΑΕΚΑ. «Μια άλλη φορά», του είπα. ∆εν υπήρξε άλλη φορά».

Ο τίτλος του βιβλίου είναι η απάντηση που έδωσα σε κάποιον που µε ρώτησε πώς και άλλαξα τόσα κόµµατα. «Προχωρώντας και αναθεωρώντας» του είπα. Αυτή είναι η διαδροµή µου

Ο Τσολάκης ακούµπησε τα χέρια του στο σηµείο που ο χάρτης έδειχνε ΕΣΣ∆ και µου είπε: «Αυτό δεν θα σας αφήσουµε να το καταστρέψετε».

Από τον Σηµίτη στον Βενιζέλο

Το πρόσωπο αναφοράς στο ΠΑΣΟΚ για τονΝίκο Μπίστη ήταν πάντα ο Κώστας Σηµίτης. Αν και θέλει να διαλύσει την εντύπωση ότι ήταν όλη την ηµέραµαζί.

«Μια φοράόταν δειπνήσαµε στο σπίτι του Γιάννη Μεϊµάρογλου, µαζί µε µια παρέαστενών φίλων. Και άλλη µια ήρθε σε εκδήλωση της ΑΕΚΑ στη Σφεντόνα. Επειδή η Σφεντόνα δεν είναι Λυρική, ούτε ο Χρίστος Νικολόπουλος Παβαρότι, το γεγονός έκανε εντύπωση. Τόση ώστε ο “Μικροπολιτικός” στα “ΝΕΑ” αφιέρωσε όλητη σελίδα στο γεγονός µετίτλο “Ο Σηµίτης στα µπουζούκια”…Η τρίτη φορά ήταν µέσα στο2003 σε µια εκδήλωση του ΠΑΣΟΚ στον πολυχώρο της Αθηναΐδας. “Με συγχωρείτε”, είπε στους συνοµιλητές του και µε πήρε παράµερα.

– Θέλω να σας ευχαριστήσω για τη βοήθεια που δίνει η ΑΕΚΑ. Παρακολουθώ την αρθρογραφία σας, πήρα και το τρισέλιδο κείµενό σας, κ. Μπίστη,µε τις παρατηρήσεις σας και θέλωνα σας πω τα εξής. Το πρόβληµα µε αυτά που γράφετε και την κριτική που ασκείτε για καθυστερήσεις κυρίως στο κόµµα δεν είναι αν είναι σωστά ή λάθος. Είναι ότι δεν µπορούν ναγίνουν όλα µε µιας. Πρέπεινα κάνουµε πάντα ιεραρχήσεις καινα µπαίνουν προτεραιότητες. Και να µην ξεχνάτε ποτέ το κρίσιµο θέµα: µε ποιους και πόσους θα φέρουµε σε πέρας αυτή την υπόθεση. ∆εν σας το λέω για να σταµατήσετε την κριτική σας, αλλά σκεφτείτε τα.

– Θα τα σκεφτώ, κ. πρόεδρε, είπα λίγο αµήχανα.

Σε λίγες µέρες έστειλεχαιρετιστήριο στοΣυνέδριο τηςΑΕΚΑ και σε τρεις µήνεςµε κάλεσε στη κυβέρνηση.Τη ∆ευτέρα30 Ιουνίου του 2003,χτύπησε νωρίς το τηλέφωνό µου. Ηταν οΝίκος Θέµελης. “Νίκοµου, θα µπεις στην κυβέρνηση; Ο πρόεδροςµου είπε να σε ρωτήσω. ∆εν είναιακόµα απόφαση, γι’ αυτό, σε παρακαλώ, µην το πεις πουθενά”. Μου ήρθε ταµπλάς».

Ανάλογο σεβασµό δείχνει για τον Χαρίλαο Φλωράκη,πέρα από τις σχέσειςτου µε τοΚΚΕ και το ιερατείο του Περισσού.

Το ραντεβού µε τη Μαργαρίτα
Στο βιβλίο ο Μπίστης ξεκαθαρίζει και κάποιεςφήµες για τις επαφές του µε τους Παπανδρέου. «Ζήτησε να µεδει στοσπίτι της η Μαργαρίτα Παπανδρέου. Η Φωτεινή Σιάνου, φίλη από τα χρόνια του ΚΚΕ και στέλεχος της ΑΕΚΑ, εκτελούσε χρέη γραµµατέα της. Μέσω της Φωτεινής, η Μαργαρίτα είχε έρθει σε δύογλέντια της ΑΕΚΑ και µια φορά στο Χάραµα έριξε και µια όµορφη ζεµπεκιά. Μέχρι εκείνο το πρωί αυτή ήταν η σχέση µας.Με περίµενεκαι πήραµε µαζί πρωινό. Αφορµή ήταν η υποψηφιότητα Καραχασάν… Ηταν θυµωµένη από την έλλειψη στήριξης στην Καραχασάν.

– Πώς θα πάει; µε ρώτησε.

– Φοβάµαι, όχι καλά… ∆είχνουµε ενοχική αντιµετώπιση.

– Συµφωνώ κι είναι κρίµα. ∆εν µου λες,Νίκο, ανεβαίνεις πάνω για είκοσι µέρες να αναλάβεις τον εκλογικό αγώνα και να είσαι δίπλα στην Καραχασάν;

– Εσείς, θαµε στείλετε;ρώτησα µαλακά».

Η µάχη του 2007
Εχει σχέση µε τους Παπανδρέου, αλλά στην εσωκοµµατική αναµέτρηση του 2007 υποστήριξε τον Βενιζέλο. «Τονστήριξα χωρίςνα επιδιώξω να συναντηθώ µαζί του και χωρίς να είµαι στην οµάδα στήριξης που ανέλαβε τονεκλογικό αγώνα». Πάντως δεν παραλείπει να υπενθυµίσει τολάθος που έκανε ο Βενιζέλος να ζητήσει την άδεια του Γ. Παπανδρέου για τον Οµιλο που ετοίµαζε στις αρχές του 2008. «Αν δεν θέλεις, όταν µπορείς, όταν θέλεις, δεν θα µπορείς». Σιγά σιγά οι σχέσεις µας αραίωσαν».

Θα πει όµως κάτιαξιοσηµείωτο για εκείνη την αναµέτρηση.

«Ο Παπανδρέου χρωστάει πολλά στον Τζουµάκα. ∆εν είναι υπερβολή, αυτός κέρδισε τον Βενιζέλο. Με τη σωρευµένη από την εποχή του φοιτητικού κινήµατος εµπειρία κατανόησε πρώτος ότι χρειάζονται αδρές, σαφείς, ευκολοχώνευτες διαχωριστικές γραµµές, ακόµα κι αν δεν έχουνσχέση µε την πραγµατικότητα. Κατασκεύασε, λοιπόν, µία και την παρέδωσε στον Παπανδρέου προς χρήση. Από εδώ, είπε, είναι αυτοί που αντιµάχονται τα µεγάλα συµφέροντα, αυτοί που στηρίζονται στο λαϊκό κίνηµα, οι αριστεροί µε επικεφαλής τον Γιώργο. Από εκεί είναι οι συµβιβασµένοι,οι δεξιοί µε επικεφαλής τον Βενιζέλο».