Τα καρκινώµατα της ύπαρξής µας

No 9
«Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο»
Ο,τι βιώνουµε στο πετσί µας σήµερα, ολόκληρος αυτός ο άθλιος τιµοκατάλογος καταβαράθρωσης των αξιών, ενθρόνισης του χρήµατος στη θέση του Ολυµπίου ∆ιός και ολοσχερούς επικράτησης της επιδηµικής λαίλαπας «ο θάνατός σου είναι η ζωή µου», συµπυκνώνεται σ’ αυτήν την καφκική, κατάµαυρη, παρανοϊκή σουηδική ταινία µε τον εντελώς άσχετο και σουρεαλιστικό τίτλο «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο».

Δύο οι στιγµές της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα που όταν τις θυµάµαι αναµοχλεύονται τα κινηµατογραφικά µουπάθη. Η δεύτερη _ χρονολογικά_ συνέβη στο φεστιβάλ Βενετίας του 2003 και έφερε τονρωσικό τίτλο «Vozvrashchenie» (Η επιστροφή). Του ΑντρέιΖιάγκιντσεφ. Δεντον ήξερα. Η πρώτη στο Festival de Cannes του 2000 και έφερε τον σουηδικό τίτλο «Sanger franandra vaningen» (Τραγούδιααπό τον δεύτερο όροφο).Του Ρόι Αντερσον. Δεν τον ήξερα. Και οι δύο, για διαφορετικούςλόγους, ξεσηκώνουν τηνπέτσα µου και ξεπερνάνε τον πήχυ του I.Q., των απαιτήσεων, της φαντασίας µου και σχεδόν όλων των επιλογών µου.

Μετά την πρώτηπροβολή σε µια µικρή αίθουσα όπου οι µισοί δεν κατάλαβαν γρι και οι άλλοι µισοί παραµιλούσαν σα ναείχαν ανακαλύψει το masterpiece που έπρεπε να πάρει τον Χρυσό Φοίνικα (τελικά έφυγε µε το Special Prize τηςΕπιτροπής)

έσπευσα, συγκλονισµένος, να δω αυτόν τον «άγνωστο» Σουηδό. Στην πραγµατικότητα όχι τόσο άγνωστος αφού το 1969 στην Μπερλινάλε µε την πρώτη του ταινία «A swedish love story» (Μια σουηδικήιστορία αγάπης), κατάφερε να αποσπάσει εξαιρετικές κριτικές και να κερδίσει τους θεατές. Αντί λοιπόν να πέσω πάνω σε Βίκινγκ µε κατάξανθη κόµη, βλέπω απέναντί µου έναν τύπο που ελάχιστα απέχει από µικροπωλητή λαϊκής αγοράς κάποιας επαρχίας των Αθηνών. Με σηκωµένα τα µανίκια και µε φουριόζικο βλέµµα. Και αποσβολωµένος µαθαίνω ότι µέσα σεµια επαγγελµατική διαδροµή τριών δεκαετιών είχε σκηνοθετήσει γύρω στα τετρακόσια διαφηµιστικά σποτάκια, πράγµα που τον µύησε στα µυστικά της καρικατούρας, του κόµικς και της αφηγηµατικής οικονοµίας. Και ότι κατάφερε να σκηνοθετήσει µόνο τρεις ταινίες µεγάλου µήκους µε χρήµατα από το δικό του Στούντιο 24. Γιατί αυτό; Μα επειδή «αυτός ο άθλιος µπάσταρδος ο Ινγκµαρ Μπέργκµαν, µε τηδεσποτική του εξουσία και την αχόρταγη αρχοµανία του, δεν επιτρέπει σε κανέναν να ορθοποδήσει, γιατί φυσικά φοβάται ότι θα τον αµφισβητήσει και θα τον γκρεµίσει». Οπως καταλαβαίνετε, τα ίδια συµβαίνουν ακόµα και στις καλύτερες οικογένειες.

Αν και η διάρκεια αυτού του µεγιστοτεράστιου αισθητικού επιτεύγµατος είναι µόλις 98 λεπτά, ο Αντερσον χρειάστηκε να επενδύσει για τα γυρίσµατα, την επεξεργασία, την ηχητική µπάντα και το µοντάζ τέσσερα ολόκληρα χρόνια. Οταν το δείτε είµαι σίγουρος ότι θα εκτιµήσετε και θα θαυµάσετε τον δυσθεώρητο όγκο τόσου κόπου, φαντασίας, ρυθµολογίας, έµπνευσης, ευρηµατικότητας καθώς και τη λεπτεπίλεκτη τεχνική ενός διαµαντιού που κάθε καράτι θα µπορούσε να µετεξελιχθεί σε µια αυτόνοµη ταινία. Κάθε πέντε λεπτά αυτής της µικροσκοπικής εποποιίας κουβαλάνε πάνω τους τη σύλληψη και το βάθος µιας πρωτοκλασάτης ιστορίας. Αρκετές από τις σύντοµες, συµπυκνωµένης αλληγορίας, ατάκες αντιγράφουν ή αναφέρονται σε στίχους τουθρυλικού και στην εποχή του υποτιµηµένου περουβιανούποιητή Σέ ζαρ Αµπρααµ Βαλέχο Μεντόζα (1892-1938). Των τριών όλων και όλων ποιητικών, διαφορετικών στο περιεχόµενο, συλλογών. Για τον οποίο ο αµερικανός συγγραφέας Τόµας Μέρτον έχει γράψει «ο µεγαλύτερος ποιητής µετά τον Δάντη» και οβρετανός ποιητής και κριτικός τέχνης Μάρτιν Σέιµουρ Σµιθ έχει αποφανθεί ότι είναι «ο σπουδαιότερος του αιώνα µας». Οι σκηνές που συνθέτουν αυτό το οδοιπορικό ανάµεσα στα ανθρώπινα µελαγχολικά και αφασικά ερείπια της τάχα µου σοσιαλιστικής Σουηδίας και κατ’ επέκταση της Ευρωπαικής Ενωσης, ενώνονται µε ένα πλάνο πουκάθε τόσο διασχίζει το φιλµικό τοπίο. Ευτραφής χρεοκοπηµένος µικροαστός που κρατάει µια τσάντα να περιφέρεται άσκοπα στους δρόµους, τις γειτονιές και στα µέσα µαζικής µεταφοράς της Στοκχόλµης. Σε µια άλλη σκηνή ένας τύπος, απελπισµένος και γονυπετής µπροστά _ προφανώς _ στο αφεντικό του που τον έχει απολύσει να προσπαθεί να βγάλει από το στόµα του µερικές λέξεις όπως «είµαι εδώ τριάντα ολόκληρα χρόνια». Σε µια επόµενη σκηνή κάποιος σε πεντακάθαρο σουηδικό καφενείο περιµένει κάποιον που στην συνέχεια καταλαβαίνουµε ότι είναι ο πατέρας του που µόλις πριν από λίγο έβαλε φωτιά στην επιχείρησή του προκειµένου να εισπράξει τα ασφάλιστρα. Σε µια άλλη, µέσα σε δωµάτιο νοσοκοµείου και κάτω από τη φροντίδα µιας νεαρής, όµορφης νοσοκόµου, ένας ανθρώπινος υπέργηρος ζωντανός σκελετός, σα να βγαίνει από τον τάφο του, µε το πηλίκιο αξιωµατικού της ναζιστικής Βέρµαχτ. Και σε κάποια άλλη _ από τις κορυφαίες αυτή _ οι εκπρόσωποι όλων των θεσµών της εξουσίας, από τη δικαστική και την εκκλησιαστική µέχρι την εκπαιδευτική, να σπρώχνουν ένα µικρό κορίτσι περίπου οκτώ χρονών, στον Καιάδα τον… δηµοκρατικό.

Οµως το πιο απίστευτο είναι το αισθητικό, εκρηκτικό του µείγµα. Ενα κράµα από γελοιογραφία, κόµικς, φελινικόγκροτέσκο, θέατρο του παραλόγου και καφκική µαυρίλα από το οποίο περιγράφονται, σχολιάζονται, σαρκάζονται και χωρίς ίχνος ρητορείας αποκαλύπτονται όλα τα καρκινώµατα της πολιτικής, της κοινωνίας και της ύπαρξής µας!


Η ταυτότητα

null Πρωτότυπος τίτλος: Sanger fran andra vaningen null Ετος: 2000 null Είδος: Μαύρη, καφκική παρωδία null Σκηνοθεσία: Ρόι Αντερσον null Σενάριο: Ρόι Αντερσον null Cast: Λαρς Νορντ, Στέφαν Λάρσον, Στεν Αντερσον, Ρολάντο Νούνες, Πέτερ Ροθ null Μουσική: Μπένι Αντερσον null Φωτογραφία: Ιστβαν Μπόρντας, Γιέσπερ Κλέβενας, Ρόµπερτ Κόµαρεκ null ∆ιάρκεια: 98’ null Χώρα: Σουηδία