Η εκδίκηση του φωτορεπορτάζ

Τα τελευταία είκοσι χρόνια το Περπινιάν της Γαλλίας είναι ο σεισμογράφος για τις τάσεις του παγκόσμιου φωτορεπορτάζ. Ο διευθυντής του φεστιβάλ Visa, Ζαν Φρανσουά Λερουά, μιλάει στο Νσυν για το περίφημο τέλος της φωτοδημοσιογραφίας και το Ρhotoshop και επιλέγει τέσσερα ανερχόμενα ταλέντα
Το Περπινιάν της Γαλλίας είναι μια πόλη 120.00 κατοίκων, 30 χιλιόμετρα από τα ισπανικά σύνορα. Το πιο διάσημο αξιοθέατο είναι ο σιδηροδρομικός του σταθμός, τον οποίο ο Σαλβαντόρ Νταλί έχει αποτυπώσει σ΄ έναν από τους πίνακές του. Αυτή η ζωγραφική αναπαράσταση θα ήταν και ο ψηλότερος πήχυς για την παγκόσμια φήμη της πόλης, εάν το Περπινιάν δεν φιλοξενούσε το Visa Ρour l΄Ιmage, το μεγαλύτερο φεστιβάλ φωτοειδησεογραφίας στον κόσμο. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, στο τέλος Σεπτεμβρίου, δεκάδες επαγγελματίες του είδους – δημοσιογράφοι, αρχισυντάκτες, photo editors και φωτογράφοι- δίνουν το «παρών» στις προβολές και τις εκθέσεις του παρακολουθώντας τις τάσεις στο παθιασμένο τους «σπορ». Ο άνθρωπος που κινεί τα νήματα είναι ο ίδιος από το 1989: ο καλλιτεχνικός διευθυντής Ζαν Φρανσουά Λερουά, που την προηγούμενη εβδομάδα βρέθηκε στην Αθήνα για την παρουσίαση δύο εκθέσεων του Visa Ρour l΄Ιmage, στο πλαίσιο του Αthens Ρhoto Festival 2010.

Στο μεγάλο ντιμπέιτ για το αν το φωτορεπορτάζ έχει πεθάνει, ο κ. Λερουά απαντά προφανώς με το ίδιο του το φεστιβάλ. «Ευτυχώς για εμάς, δεν έχει πεθάνει», λέει από την αρχή. «Εάν είχε συμβεί κάτι τέτοιο, δεν θα μπορούσα κι εγώ να συγκεντρώσω όλους αυτούς τους φωτογράφους στο Περπινιάν. Αυτό που πεθαίνει κατά κάποιον τρόπο είναι η παραδοσιακή δημοσιογραφία. Και συνέπεια αυτού του γεγονότος είναι ότι το φωτορεπορτάζ νοσεί. Με άλλα λόγια, πριν από δέκα χρόνια το 90% του εισοδήματος των φωτορεπόρτερ προερχόταν από τα περιοδικά και τις εφημερίδες. Σήμερα αυτό έχει αλλάξει δραματικά. Πρέπει να ανακαλύψουμε νέες εναλλακτικές μέσα σε ένα θολό τοπίο».

Η οικονομική κρίση των τελευταίων χρόνων είναι μια έτοιμη απάντηση, όταν οι δυσκολίες του επαγγέλματος φτάνουν σε αδιέξοδο. Προφανώς έχει παίξει τον ρόλο της και στην περίπτωση των φωτορεπόρτερ που σταμάτησαν τις πολυέξοδες αποστολές στην άλλη άκρη του κόσμου. «Πριν από 20 χρόνια αν ζητούσες από το “Ρaris Μatch” μια αποστολή στο Σουδάν, σου υπέγραφαν ένα τσεκ και την επόμενη στιγμή ήσουν στο αεροπλάνο. Αυτό προφανώς έχει τελειώσει σήμερα. Από τη δική μου πλευρά, ωστόσο, το πρόβλημα βρίσκεται στη νοοτροπία μάλλον παρά στην οικονομία. Πριν από μία εικοσαετία τα μεγάλα ΜΜΕ ανήκαν σε δημοσιογράφους. Σήμερα ανήκουν σε επιχειρηματίες που μετράνε το κέρδος και υπολογίζουν πολύ στο “τζάμπα”. Αν προτεραιότητά σου είναι οι εύκολες φωτογραφίες, τότε σίγουρα οι αποστολές μένουν στα αζήτητα. Εγώ πάντως δεν θα κατέθετα τόσο εύκολα τα όπλα. Μόνο και μόνο επειδή οι φωτογραφίες είναι ριζωμένες βαθιά στην κουλτούρα μας. Αν σας ζητήσω πέντε εικόνες που έχουν αλλάξει την αντίληψή μας για τον κόσμο, τελικά θα βρείτε εκατοντάδες. Αν σας ζητήσω πέντε βίντεο, τι θα μου δείξετε; Τα αεροπλάνα της 11ης Σεπτεμβρίου, τον άνθρωπο στο φεγγάρι, τη δολοφονία του Κέννεντυ και τι άλλο;». Κι όμως, κανείς δεν μπορεί να κλείσει τα μάτια μπροστά στο γεγονός ότι οι νέες τεχνολογίες μπαίνουν με ταχύτερους ρυθμούς στην ημερήσια διάταξη. «Προφανώς ζούμε στην εποχή των multimedia, αλλά αυτό δεν σημαίνει και πολλά για την ποιότητα που ψάχνουμε. Κοιτάξτε τι συνέβη με τον σεισμό της Αϊτής και το CΝΝ. Το πρακτορείο αντιλήφθηκε ότι μια φωτογραφία πολλές φορές είναι πιο ισχυρή από οτιδήποτε άλλο: βίντεο ή ζωντανή σύνδεση. Ο καθένας μπορεί να νομίζει ό,τι θέλει για το CΝΝ, αλλά το γεγονός είναι ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση βρήκε μια λύση. Με μια “παγωμένη” φωτογραφία στο φόντο, οι ρεπόρτερ του έδιναν ανταποκρίσεις 50 δευτερολέπτων με συγκινητικές ιστορίες από τον σεισμό. Με μια έννοια, το CΝΝ επανεφηύρε το ραδιόφωνο».

Η χρήση του Ρhotoshop χωράει στη συζήτηση για το μέλλον του φωτορεπορτάζ; «Νομίζω ήδη ότι η χρήση του Ρhotoshop είναι ήδη υπερβολική σήμερα. Συνήθως δίνω το παράδειγμα μιας εικόνας επίσης από τον σεισμό της Αϊτής, αλλά θα μου επιτρέψετε να αποκρύψω το όνομα του φωτογράφου. Το πρώτο του κάδρο ήταν εξ ορισμού σκοτεινό. Κάποιος θα περίμενε ότι με τη χρήση του Ρhotoshop θα το “φώτιζε” για να το μετατρέψει σε καλλιτεχνική φωτογραφία, αλλά και πάλι δεν θα έλεγε την αλήθεια. Ξέρετε τι δημοσιεύθηκε τελικά; Μια ακόμα πιο σκοτεινή φωτογραφία, που θύμιζε τις πολεμικές σκηνές στις ταινίες του Ολιβερ Στόουν. Ενιωσα ντροπή για τον φωτογράφο, ο οποίος μάλιστα χρησιμοποίησε την τελική βερσιόν σε μια ατομική του έκθεση στη Ρώμη. Δεν μπορώ φυσικά να παραδώσω μαθήματα σε κανέναν, αλλά εκείνο που μπορώ να πω είναι ότι μια τέτοια χρήση του Ρhotoshop ξεπερνά τα εσκαμμένα. Οι φωτογράφοι πιστεύουν ότι αυτός είναι ο εύκολος δρόμος για να πουλήσουν τη δουλειά τους, επειδή πουλάνε κάτι όμορφο. Ποιος νοιάζεται, όμως, για την ομορφιά στις ειδήσεις; Εκείνο που ενδιαφέρει είναι η αλήθεια. Η Αϊτή ύστερα από έναν σεισμό είναι έτσι κι αλλιώς βρώμικη, κατεστραμμένη και σκοτεινή. Δεν έχει καμιά ανάγκη από κανένα Ρhotoshop. Γι΄ αυτό και όλοι οφείλουμε να βάλουμε όρια. Το Ρhotoshop μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ρίξει φως σε μια θολή λεπτομέρεια. Οχι όμως για να αλλάξει το χρώμα του ουρανού».

Οι φωτογράφοι που συστήνει στο αθηναϊκό κοινό προέρχονται από τις δύο άκρες του πλανήτη. Η Αμερικανίδα Στέφανι Σινκλέρ κατάφερε να τρυπώσει στη φονταμενταλιστική εκκλησία του Ιησού Χριστού της Latter-day Saints, μία από τις πιο μυστικοπαθείς αιρέσεις των μορμόνων της Αμερικής. Ο Μουανέμ Γουασίφ από το Μπανγκλαντές αφηγείται την καθημερινότητα ισλαμικών κοινοτήτων μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. «Οταν καλώ έναν φωτογράφο, δεν βλέπω από πού κατάγεται. Βλέπω απλώς κάπου τη δουλειά του. Στο Visa δεν υπάρχουν Ευρωπαίοι ή Αμερικανοί, υπάρχουν καλοί και κακοί φωτογράφοι. Υπάρχουν βέβαια άγνωστες περιοχές, που δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψειόπως η υποσαχάρια Αφρικήαλλά όλα αλλάζουν. Κοιτάξτε το παράδειγμα του Γουασίφ. Είναι ένας 28χρονος φωτογράφος, το έργο του οποίου δεν ήξερε κανείς. Κι όμως εγώ σπάνια έχω δει τέτοια αίσθηση, ταλέντο και χρώμα στη δουλειά ενός νεαρού φωτογράφου. Ο ίδιος δουλεύει πλέον με μια μικρή ομάδα ερασιτεχνών στο Μπανγκλαντές και τα αποτελέσματα είναι συναρπαστικά».

Εμβληματικές φωτογραφίες υπάρχουν εκατοντάδες.
Βίντεο όμως;
Η 11η Σεπτεμβρίου, ο άνθρωπος στο φεγγάρι, η δολοφονία του Κέννεντυ και τι άλλο;

info

Οι εκθέσεις του Μουανέμ Γουασίφ και της Στεφανί Σινκλέρ φιλοξενούνται στην γκαλερί «Μ55» (Μαυρομιχάλη 55) έως τις 10 Νοεμβρίου.